MÔN VẬT LÝ 9

VẤN ĐỀ BÀI HỌC
Khi học môn Sinh học ở lớp 8, các em đã biết về cấu tạo của mắt.

Tuy nhiên trên phương diện quang học mắt có cấu tạo
như thế nào? Vì sao người ta ví mắt như một máy ảnh?

TIẾT 53 BÀI 48
MẮT

I. CẤU TẠO MẮT
1. Cấu tạo :
? Xét về phương diện quang
học,mắt có các bộ phận quan
trọng nào?

Thể thủy tinh

Màng lưới

- Mắt có các bộ phận chính là thể thủy
tinh và màng lưới (hay võng mạc)
? Bộ phận nào của mắt đóng vai trò như
TKHT? Tiêu cự của nó có thể thay đổi
được không? Bằng cách nào?
- Thể thuỷ tinh là một TKHT bằng một
chất trong suốt và mềm, nó có thể phồng
lên hoặc dẹt xuống để thay đổi tiêu cự.
? Nhờ đâu mà thể thủy tinh lại có thể phồng lên
hoặc dẹt xuống được?

- Khi cơ vòng (cơ thể mi) co giãn thì thể thủy

tinh có thể phồng lên hoặc dẹt xuống.

Cơ vòng
(Cơ thể mi)

? Ảnh của vật mà mắt nhìn thấy sẽ hiện
lên rõ nét ở đâu?

Màng lưới

- Ảnh

của vật mà mắt nhìn thấy hiện rõ
trên màng lưới.
B
A

A'
B'

- Khi

có ánh sáng tác dụng lên màng
lưới, dây thần kinh thị giác thì sẽ
xuất hiện “ luồng thần kinh” đưa
thông tin về ảnh lên não.
Dây thần kinh thị giác

2.So sánh mắt và máy ảnh :
? Nêu những điểm giống
nhau về cấu tạo của mắt
và máy ảnh?
- Thể thủy tinh đóng vai
vật kính
trò như……….....trong
máy ảnh.
- Phim trong máy ảnh
đóng vai trò như
màng lưới
……………trong
mắt.

2. So sánh mắt và máy ảnh

? Nêu những điểm giống nhau về cấu tạo của mắt và máy
ảnh?
.........................

đóng vai trò

như .................. trong máy ảnh.
Vật kính

Phim

Máy ảnh

............... trong

máy ảnh

đóng vai trò
như ...................... trong
mắt.
Thể thủy tinh Màng lưới

Mắt

Sự khác nhau về cấu tạo của mắt và máy ảnh
Khoảng cách từ vật kính đến
phim có thể thay đổi được,
khoảng cách từ thể thủy tinh đến
màng lưới không thay đổi được.
Vật kính

Phim

Máy ảnh

Thể thủy tinh có thể thay
đổi tiêu cự, vật kính
không thay đổi tiêu cự
được.
Thể thủy tinh Màng lưới

Mắt

Về phương
diện quang
hình học,
mắt có cấu
tạo như một
máy ảnh
dùng để thu
ảnh thật,
ngược chiều
và nhỏ hơn
vật.

II .SỰ ĐIỀU TIẾT

 Khi khoảng cách từ vật cần quan sát đến mắt thay đổi, cơ vòng đỡ
thể thủy tinh co giãn một chút khiến thể thủy tinh phồng lên hoặc
dẹt lại và làm thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh, sao cho ảnh của vật
hiện rõ nét trên màng lưới. Quá trình này được gọi là sự điều tiết
của mắt.
 Sự điều tiết xảy ra như một phản xạ tự nhiên của mắt.

Cơ vòng co vào, thể thủy tinh
phồng lên, tiêu cự giảm.

Cơ vòng giãn ra, thể thủy
tinh dẹt lại, tiêu cự tăng.

Phiếu học tâp: Hãy vẽ ảnh qua TKHT
C2: Em hãy cho biết tiêu cự của thể thủy tinh khi
mắt nhìn vật ở xa và các vật ở gần dài, ngắn khác
nhau như thế nào ?
B

B
A

C2
A

O

F'

O

A/
B'

I
O

F'

A/
B'

B

I

F1

A

B
A

OO

F'

A/
B'

I

OO

F2 A/
F'

B'

Khi mắt nhìn các vật ở gần,tiêu cự của thể thủy tinh ngắn.
Khi mắt nhìn các vật ở xa, tiêu cự của thể thủy tinh dài.

-Nguyên nhân nào làm suy giảm thị lực của mắt ?

Do không khí bị ô nhiễm, làm việc tại nơi thiếu ánh sáng
hoặc ánh sáng quá mức làm việc trong tình trạng kém tập
trung (do ô nhiễm tiếng ồn ) làm việc gần nguồn sóng điện
từ mạnh vv. Là nguyên nhân dẫn đến suy giảm thị lực và các
bệnh về mắt.
Nêu các biện pháp bảo vệ mắt ?
+Luyện tập để thói quen làm việc khoa học, tránh những tác
hại của mắt .
+Làm việc tại nơi đủ ánh sáng, không
nhìn trực tiếp vào nơi ánh sáng quá mạnh.
+Giữ gìn
môi trường trong lành
+Kết hợp giữa hoạt động học tập và lao động, nghỉ
ngơi, vui chơi hợp lý.

III. ĐIỂM CỰC CẬN VÀ ĐIỂM CỰC VIỄN:

Cv

Điểm cực viễn

Điểm cực cận

Cc
Khoảng CC

Khoảng CV

ĐIỂM CỰC VIỄN (CV)

ĐIỂM CỰC CẬN (CC)

- Là điểm xa mắt nhất mà khi có một
vật ở đó mắt không điều tiết có thể
nhìn rõ được.
- Khoảng cách từ mắt đến điểm cực
viễn gọi là khoảng cực viễn.

- Là điểm gần mắt nhất mà ta có thể
nhìn rõ được.

- Điểm cực viễn của mắt tốt ở rất xa.
- Khi nhìn các vật ở xa thì mắt không
phải điều tiết nên nhìn rất thoải mái.

- Khoảng cách từ mắt đến điểm cực
cận gọi là khoảng cực cận.
- Điểm cực cận của mắt bình thường
cách mắt khoảng 20 cm - 25 cm.
- Mắt điều tiết mạnh nhất nên chóng mỏi
mắt.

Khoảng cách từ điểm cực cận CC đến điểm cực viễn CV gọi
là giới hạn nhìn rõ của mắt.

Mắt chỉ nhìn rõ các vật trong khoảng từ CC đến Cv

Ở mắt người bình thường thì điểm cực viễn ở rất xa mắt
(vô cực).Khi nhìn vật ở điểm cực viễn, mắt nhìn rất thoải
mái không phải điều tiết.
Thực ra, nếu mắt đã nhìn
rõ các vật cách mắt từ
5m,6m trở lên thì sẽ nhìn
rõ các vật ở rất xa. Vì
vậy, trong ngành y tế, để
thử mắt người ta dùng
bảng thị lực.
Đặt mắt cách bảng thị lực 5m
và nhìn dòng thứ 10 từ trên
xuống thì ta sẽ kiểm tra mắt có
tốt hay không.

IV. VẬN DỤNG:
Bài 1: Một người đứng cách một cột điện 20m. Cột điện
cao 8m.Nếu coi khoảng cách từ thể thủy tinh đến màng
lưới của mắt người ấy là 2cm thì ảnh của cột điện trên
màng lưới sẽ cao bao nhiêu xentimet?
Tóm tắt:
AB = 8m = 800cm
A O = 20m = 2000cm
A/ O = 2cm
A'B' = ?(cm)
GIẢI:

B
A

O

S


A
'B
'O 
A
B
O
2
A
'O
A
'B
' A
'O
8
0
0
.
=
0
,
8
c
m

A
'B
'=
A
B
. =

 = 
0
0
0
A
O 2
A
B A
O
Vậy ảnh của cột điện trên màng lưới sẽ cao 0,8cm.

A'
B'

Bài 2

Khi nhìn một vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của
thể thủy tinh sẽ dài hay ngắn nhất? Khi nhìn một
vật ở điểm cực cận thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ
dài hay ngắn nhất?

Khi nhìn một vật ở điểm cực cận
thì tiêu cự của thể thủy tinh sẽ
ngắn nhất.
-

- Khi nhìn một vật ở điểm
cực viễn thì tiêu cự của thể
thủy tinh sẽ dài nhất.

F1

Cc

F2

Cv

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1. Bộ phận quan trọng nhất của mắt là
A. Thể thủy tinh và thấu kính
B. Thể thủy tinh và màng lưới
C. Màng lưới và võng mạc
D. Con ngươi và thấu kính
Câu 2. Khi nhìn rõ một vật thì ảnh của vật đó nằm ở
A. Thể thủy tinh của mắt
B. Võng mạc của mắt
C. Con ngươi của mắt
D. Lòng đen của mắt

Câu 3. Ảnh của một vật in trên màng lưới của mắt là
A. Ảnh ảo nhỏ hơn vật
B. Ảnh ảo lớn hơn vật
C. Ảnh thật nhỏ hơn vật
D. Ảnh thật lớn hơn vật
Câu 4. Về phương diện quang học, thể thủy tinh của
mắt giống như
A. Gương cầu lồi
B. Gương cầu lõm
C. Thấu kính hội tụ
D. Thấu kính phân kỳ

Câu 5. Mắt tốt khi nhìn vật ở xa mà mắt không
phải điều tiết thì ảnh của vật ở
A. Trước màng lưới của mắt
B. Trên màng lưới của mắt
C. Sau màng lưới của mắt
D. Trước tiêu điểm của thể thuỷ tinh của mắt

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT

 Nếu đặt vật gần mắt hơn điểm cực cận của mắt thì ta vẫn
thấy vật nhưng không nhìn rõ vật.
 Ảnh của các vật trên màng lưới thì
ngược chiều với vật, nhưng ta vẫn
không thấy vật bị lộn ngược. Đó là do
sự sắp xếp của các chùm dây thần
kinh từ mắt lên não.
 Trong mắt, trước thể thủy tinh có
một màn chắn sáng gọi là lòng đen.
Giữa lòng đen có một lỗ nhỏ gọi là
con ngươi. Đường kính của con
ngươi thay đổi tự động: ở ngoài
nắng, con ngươi khép nhỏ lại; vào
trong tối nó mở rộng ra.

Mống mắt

Con ngươi

Phần có màu của mắt được gọi là mống mắt
Mắt nâu - 70% đến 79%

Màu mắt hạt dẻ – 5%

Màu mắt xanh da trời – 8 đến 10%

Màu mắt hổ phách – 5%

Màu mắt xám – 3 %

Màu mắt hiếm nhất thế giới – xanh
lá cây 2%

Màu mắt Đỏ/Tím – <1% màu mắt
hiếm nhất thế giới

Màu mắt dị sắc tố (mắt có 2 màu
khác nhau)
< 1% màu mắt hiếm nhất thế giới.

Thạch Thị Sa Pa
Cô gái người Chăm có đôi mắt hai màu.

NHỮNG ĐÔI MẮT ĐẸP NHẤT THẾ GIỚI

Aishwarya Rai – Họa hậu Thế
giới 1994. Mí mắt đẹp cùng cặp
mắt xanh dương ma mị của cô
khiến cả thế giới đều phải trầm
trồ.  

Đôi mắt đẹp hút hồn
của Angelina Jolie được mệnh
danh là một trong những cặp
mắt đẹp nhất Hollywood. 

NHỮNG ĐÔI MẮT ĐẸP NHẤT THẾ GIỚI
Mẫu nhí Kristina Pimenova (Nga)
được coi là em bé có đôi mắt đẹp
nhất thế giới với đôi mắt to tròn,
màu mắt xanh đẹp động lòng
người. 

Megan Fox với cặp mắt xám đầy
ma mị. 

NHỮNG ĐÔI MẮT ĐẸP NHẤT THẾ GIỚI

Đôi mắt buồn đẹp, màu
mắt xanh vô cùng huyền
bí của Elizabeth Taylor.

Diễn viên Kristen Stewart bất kỳ ai cũng dễ dàng “lạc
lối” trong đôi mắt sâu thẳm
của cô. 

ĐÔI MẮT LÀ CỬA SỔ TÂM HỒN

Kristina Pimenova
khi 4 tuổi.

Cô bé 7 tuổi
người dân
tộc Ba Na.

Hoa hậu Đỗ
Mỹ Linh

ĐIỆN ẢNH - PHIM “MẮT BIẾC”

Ánh mắt cô bé
Hà Lan làm
bao người xao
xuyến.

ÂM NHẠC - VĂN THƠ

Hướng dẫn về nhà
•
•
•
•

Học bài cũ và thuộc phần ghi nhớ.
Vận dụng làm các bài tập trong SBT.
Lập ra kế hoạch bảo vệ đôi mắt cho bản thân.
Xem trước bài “ Mắt cận mắt lão”