CHÀO MỪNG BAN GIÁM KHẢO
VÀ CÁC EM HỌC SINH ĐẾN DỰ
TIẾT HỌC HÔM NAY

KHỞI ĐỘNG

Tình thái

Làng sen quê Bác

Trái bồ kết

Liên kết

Các bạn trật tự
nào. Tớ bắt đầu nói
đây !

Khởi ngữ

A lô…

Gọi - Đáp

Dạ, cháu
nghe rồi
ạ..

Cảm thán

Phụ chú

Hàm ý

h
n
à
h
t
c
Cá
p
ậ
l
t
ệ
i
b
phần

ữ
g
n
i
ở
h
K

Tiếng
Việt học
kì II
Nghĩa
tường minh
và hàm ý

Liên
kết
câu
v
liên à
kết
đoạ
n
văn

GV dạy: Nguyễn Diệu Huyền

ÔN TẬP

THÀNH
PHẦN
KHỞI NGỮ
VÀ THÀNH
PHẦN BIỆT
LẬP

 Không tham gia
cấu trúc chủ ngữ,
vị ngữ

KHỞI
NGỮ
đứng
trước
chủ ngữ

nêu lên
đề tài

 Trước khởi ngữ
thường có thể
thêm các quan hệ
từ như: còn, về,
đối với…

Ví dụ: Bảo vệ
môi trường,
đó là việc
chúng ta phải
làm.

TÌNH THÁI

CẢM
THÁN

CÁC
THÀNH
PHẦN
BIỆT
LẬP

PHỤ CHÚ

GỌI
ĐÁP

Là những bộ
phận không
tham gia vào
việc diễn đạt
nghĩa sự việc
của câu.

Thể hiện độ
tin cậy
Chắc hẳn,
chắc chắn,
có lẽ,...
Tạo lập, duy
trì
đối thoại
Này, ơi, ê,
vâng, dạ...

Thành
phần
tình
thái

Thành
phần
cảm
thán

Thành
phần
gọi đáp

Thành
phần
phụ
chú

Bộc lộ cảm
xúc
Ơi, trời ơi, a,
ôi chao,...
Bổ sung chi
tiết cho nội
dung chính

Bài tập 1 trang 109:
Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích sau đây
là thành phần gì của câu. Ghi kết quả vào bảng tổng kết theo
mẫu sau:

Khởi
ngữ

Thành phần biệt lập
Tình
thái

Cảm
thán

Gọi - đáp

Phụ chú

a)

Xây cái lăng ấy cả làng phục dịch, cả làng gánh gạch, đập đá,
làm phu hồ cho nó.
( Kim Lân, Làng)
Khởi ngữ

b) Tim tôi cũng đập không rõ. Dường như vật duy nhất vẫn bình
tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ.
( Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
Thành phần tình thái
c) Đến lượt cô gái từ biệt. Cô chìa tay ra cho anh nắm, cẩn trọng,
rõ ràng, như người ta cho nhau cái gì chứ không phải là cái bắt
tay. Cô nhìn thẳng vào mắt anh - những người con gái sắp xa ta,
biết không bao giờ gặp lại ta nữa, hay nhìn ta như vậy.
( Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Thành phần phụ chú
d) – Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. Đi bốn năm hôm
mới lên đến đây, vất vả quá!
( Kim Lân, Làng)
Thành phần gọi- đáp và thành phần cảm thán

Bảng tổng kết thành phần khởi ngữ và các thành phần biệt
lập

Khởi
ngữ
Xây
cái
lăng ấy

Tình
thái
Dường
như

Thành phần biệt lập
Cảm
Gọi - đáp
Phụ chú
thán
những người con gái
Thưa
vất vả
sắp xa ta, biết không
ông
quá
bao giờ gặp ta nữa,
hay nhìn ta như vậy.

Bài tập 2: Viết lại các câu sau, chuyển phần in đậm thành khởi
ngữ:
a) Nó làm bài tập rất cẩn thận
 Bài tập, nó làm rất cẩn thận
b) Bức tranh đẹp nhưng cũ
 Về bức tranh, nó đẹp nhưng cũ
c) Nó là người chăm chỉ nhất lớp
 Chăm chỉ, nó là người chăm chỉ nhất lớp
d) Nó đối xử với bạn bè rất chu đáo
 Với bạn bè, nó đối xử rất chu đáo

Bài tập 3: Tìm thành phần biệt lập trong các đoạn trích sau:
a. Đột nhiên, lão bảo tôi:
- Này! Thằng cháu nhà tôi, đến một năm nay, chẳng có giấy má gì đấy, ông
giáo ạ!
( Lão Hạc – Nam Cao )
b. Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu

yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.

(Thanh Tịnh)

c. Em tôi bước vào lớp:
- Thưa cô, em đến chào cô…- Thủy nức nở.
( Cuộc chia tay của những con búp bê – Khánh Hoài)
d. Mặt lão nghiêm trang lại…
- Việc gì thế, cụ?
- Ông giáo để tôi nói… Nó hơi dài dòng một tí.
- Vâng, cụ nói.
( Lão Hạc – Nam Cao )

e. Em để nó ở lại – Giọng em ráo hoảnh – Anh phải hứa với em không
bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau.
(Khánh Hoài)

Bài tập 3: Tìm thành phần biệt lập trong các đoạn trích sau:
a. Đột nhiên, lão bảo tôi:
- Này! Thằng cháu nhà tôi, đến một năm nay, chẳng có giấy
má gì đấy, ông giáo ạ!
 Thành phần gọi - đáp: Này!
b. Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió
lạnh,mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng
dài và hẹp.
(Thanh Tịnh)
 TP Phụ chú: Một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh:
giải thích cho cụm từ buổi mai hôm ấy

c. Em tôi bước vào lớp:
- Thưa cô, em đến chào cô…- Thủy nức nở.
( Cuộc chia tay của những con búp bê – Khánh Hoài

 Thành phần gọi - đáp: Thưa cô,
d. Mặt lão nghiêm trang lại…
- Việc gì thế, cụ?
- Ông giáo để tôi nói… Nó hơi dài dòng một tí.
- Vâng, cụ nói.
( Lão Hạc – Nam Cao )

 Thành phần gọi - đáp: Vâng
e. Em để nó ở lại – giọng em ráo hoảnh – anh phải hứa với em không
bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau.
(Khánh Hoài)

 TP Phụ chú: Giọng em ráo hoảnh: bình luận về cách
nói của người em.

Vận dụng: Hãy viết đoạn văn ngắn giới thiệu về
một tác phẩm mà em yêu thích, trong đó có ít nhất
một câu chứa khởi ngữ và một câu chứa thành phần
tình thái?
Gợi ý:
+ Hình thức: đoạn văn 3-5 câu, đảm bảo tính liên kết, có
thành phần khởi ngữ và thành phần tình thái
+ Nội dung: - Giới thiệu về xuất xứ, hoàn cảnh ra đời của
tác phẩm
- Giới thiệu nội dung (chủ đề) tác phẩm.

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích sau đây:
Ông cứ đứng vờ vờ xem tranh ảnh chờ người
khác đọc rồi nghe lỏm. Điều này ông khổ
tâm hết sức.

A. Điều này

B. Ông

C. Ông cứ đứng vờ
vờ xem tranh ảnh

D. Khổ tâm hết sức

Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích sau
đây: Vâng ! Ông giáo dạy phải ! Đối với
chúng mình thì thế là sung sướng.

A. Vâng

B. Đối với

C. Ông giáo

D. Chúng mình

Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích sau
đây: Một mình thì anh bạn trên đỉnh
Phan-xi-păng ba nghìn một trăm bốn
mươi hai mét kia mới một mình hơn
cháu.
A. Một mình thì

B. Một mình

C. Anh bạn trên
D. Một mình thì anh
đỉnh Phan-xi-păng bạn …. 3142m kia

Tìm khởi ngữ trong các đoạn
trích sau đây: Làm khí tượng, ở
được cao thế mới là lí tưởng chứ.
A. Làm khí tượng

B. ở được cao thế

C. ở

D. lí tưởng chứ

Tìm khởi ngữ trong các đoạn
trích sau đây: Đối với cháu, thật
là đột ngột.
A. cháu

B. thật là

C. Đối với cháu

D. đột ngột

Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích
sau đây: Kiện ở huyện, bất quá mình tốt
lễ, quan trên mới xử cho được.

A. Kiện

B. Bất quá

C. Bất quá mình tốt lễ

D. Kiện ở huyện

0
1

Hướng
dẫn tự
học

0
2
0
3

- Nắm vững các khái niệm về
khởi ngữ, các thành phần biệt
lập.
- Hoàn thiện bài tập vào trong
vở.
*Chuẩn bị cho tiết sau:
- Nhóm 1: Khái niệm liên kết
+ Bài tập 1, 2.
- Nhóm 2: Khái niệm nghĩa
tường minh và hàm ý. Bài tập
1,2 SGK trang 111
- Nhóm 3: Sưu tầm đoạn văn,
truyện cười có sử dụng nghĩa
tường minh, hàm ý.

B. BÀI TẬP
Câu 1: Chuyển các câu sau thành câu có khởi ngữ. Gạch chân
thành phần khởi ngữ trong các câu đã chuyển.
a) Người ta đã giữ thẻ của nó. Người ta cũng đã chụp hình của nó rồi.
b) Cụ cứ để tiền ấy mà ăn, lúc chết hãy hay!
c) Tôi cứ ở nhà tôi, cứ làm việc của tôi.
d) Anh ấy không hút thuốc, không uống rượu.
e) Chúng tôi chờ cô chủ nhiệm đến để giải quyết việc này.
f) Bà ấy có hàng dãy nhà ở khắp các phố. Bà ấy có hàng trăm mẫu
ruộng ở nhà quê.

B. BÀI TẬP
Câu 1:
Cần xác định từ ngữ chủ đề trong mỗi câu đã cho rồi đưa các từ ngữ
chủ đề đó lên trước chủ ngữ của câu và biến đổi phần còn lại của câu
cho phù hợp.
a) Thẻ của nó, người ta đã giữ. Hình của nó, người ta cũng đã chụp
rồi.
b) Tiền ấy, cụ cứ để mà ăn, lúc chết hãy hay!
c) Nhà tôi, tôi cứ ở; việc tôi, tôi cứ làm.
d) Thuốc, anh ấy không hút; rượu, anh ấy cũng không uống.
e) Việc này, chúng tôi chờ cô chủ nhiệm đến để giải quyết.
f) Nhà, bà ấy có hàng dãy ở khắp các phố. Ruộng, bà ấy có hàng trăm
mẫu ở nhà quê.

B. BÀI TẬP
Câu 3: Chỉ ra thành phần khởi ngữ trong các đoạn trích sau:
a) Giàu, tôi cũng giàu rồi.
 Giàu
b) Còn anh, anh đứng sững lại đó nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến
mặt anh sẩm lại trông thật đáng thương và hai tay buông xuôi như bị
gãy.
(Chiếc
 Còn
anhlược ngà, Nguyễn Quang Sáng)
c) Còn tấm gương bằng thủy tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn trung
thực,
chân
thành,
thẳng
thắn,
hề nói
dối, cũng không bao giờ
 Còn
tấm
gương
bằng
thủykhông
tinh tráng
bạc
biết nịnh hót hay độc ác. ( Băng Sơn)
 Với bà mẹ
d) Với bà mẹ, con đường ấy bắt nguồn từ long yêu con tha thiết
 Sự cần cù
e) Về sự cần cù, nó không thua kém ai trong lớp

B. BÀI TẬP
Câu 4: Hãy xếp các từ, cụm từ thường dùng làm thành phần tình thái
sau đây theo từng nhóm ý nghĩa: đúng là, không phải, đúng đấy,
chẳng phải là, đúng thế thật, hình như, có lẽ, tất nhiên, theo ý tôi.
đúng là, đúng đấy, đúng thế thật, tất nhiên
- Tình thái khẳng định:
- Tình thái phủ định – báckhông
bỏ: phải, chẳng phải
hình như, có lẽ
- Tình thái chỉ độ tin cậy:
- Tình thái ý kiến:theo ý tôi