Chương IV.

BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

BÀI 58

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI
NGUYÊN THÊN NHIÊN

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN
NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
Qua thông tin mục I SGK em hãy cho biết tài
nguyên thiên nhiên có mấy dạng?
Có 3 dạng tài nguyên thiên nhiên:

Tài nguyên
tái sinh.

Tài nguyên
không tái
sinh.

Tài nguyên
năng lượng
vĩnh cửu.

Tàinguyên
nguyên
không
tái sinh
Tài
nguyên
táilượng
sinh
Tài
năng
vĩnh cửu

Tài nguyên tái sinh

Tài nguyên sinh vật

Tài nguyên nước

Tài nguyên đất

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN
THIÊN NHIÊN

Thế nào là tài nguyên tái sinh? Nêu ví dụ?

Tài nguyên tái sinh: Là dạng tài nguyên khi sử
dụng hợp lí sẽ có điều kiện phát triển phục hồi
như: nước, đất, tài nguyên sinh vật, …

Tài nguyên không
tái sinh

Khí đốt thiên nhiên
và dầu lửa

Than đá

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN
THIÊN NHIÊN

Thế nào là tài nguyên không tái sinh? Nêu ví dụ?
Tài nguyên không tái sinh: Là dạng tài nguyên
sau một thời gian sử dụng sẽ bị cạn kiệt như:
Khí đốt thiên nhiên, dầu lửa, than đá,...

Tài nguyên năng
lượng vĩnh cửu

Năng lượng gió

Năng lượng
thủy triều

Năng lượng mặt
trời

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN
NHIÊN
Thế nào là tài nguyên
năng
lượng vĩnh cửu? Nêu
ví dụ?
Tài nguyên năng lượng vĩnh cửu: Là dạng tài
nguyên sạch không gây ô nhiễm môi trường
đang được sử dụng ngày một nhiều như:
năng lượng gió, bức xạ mặt trời, năng lượng
thủy triều, năng lượng suối nước nóng,…

Dạng tài nguyên Ghi kết quả

Các tài nguyên
a) Khí đốt thiên nhiên.

1. Tài nguyên
tái sinh

b, c, f

b) Tài nguyên nước.
c) Tài nguyên đất.
d) Năng lượng gió.

2. Tài nguyên
không tái sinh

a, e, h

e) Dầu lửa.
f) Tài nguyên sinh vật.
g) Bức xạ mặt trời.

3. Tài nguyên
năng lượng
vĩnh cửu

h) Than đá.

d, g, i, j

i) Năng lượng thủy
triều.
j) Năng lượng suối
nước nóng.

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN
NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
Có 3 dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
+ Tài nguyên tái sinh: Là dạng tài nguyên khi sử dụng hợp lí
sẽ có điều kiện phát triển, phục hồi (tài nguyên đất, nước, tài
nguyên sinh vật,…)
+ Tài nguyên không tái sinh: Là dạng tài nguyên sau một
thời gian sử dụng sẽ bị cạn kiệt.(than đá, dầu lửa….)
+ Tài nguyên năng lượng vĩnh cửu: Là dạng tài nguyên sạch
không gây ô nhiễm môi trường đang được sử dụng ngày một
nhiều.(Năng lượng mặt trời, NL gió,NL thủy triều…)

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
II. Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
+ Hãy nêu vai trò của đất đối với sinh vật và
con người?
Đất là môi trường để sản xuất lương thực, thực
phẩm nuôi sống con người, là nơi để xây nhà, các
khu công nghiệp, làm đường giao thông….

Bảng 58.2. Vai trò bảo vệ đất của thực vật
Tình trạng
của đất

Có thực vật
bao phủ

Không có
thực vật
bao phủ

Đất bị khô
hạn

X

Đất bị xói
mòn

X

Độ màu mỡ
của đất tăng
lên

X

Vai trò của việc trồng cây đối với bảo vệ đất?
Trồng cây có tác dụng làm cho đất ít bị khô hạn,
ít bị xói mòn và làm cho đất có độ màu mỡ cao.

Trên vùng đất dốc, những nơi có thực vật bao phủ
và làm ruộng bậc thang, nước chảy trên mặt đất
luôn va vào gốc cây và lớp thảm mục trên mặt đất
nên
chậm.
cóđất
vaidốc,
trò quan
trọng
Hãychảy
giải thích
vìDo
saovậy,
trênrừng
vùng
những
nơi
trong
việc
hạn
chế
xói
nhất
là thang
xói mòn
có thực
vật
bao
phủ
vàmòn
làm đất,
ruộng
bậc
lại có
trên
sườn
đất chống
dốc. xói mòn đất?
thể góp
phần

Các em hãy cho biết hiện trạng của tài nguyên đất?
Diện tích đất canh tác bị thu hẹp, chất lượng đất
suy thoái, đất bị ô nhiễm, xói mòn, bạc màu, …
Nguyên
Tốc
độ đô
nhân
thị hóa
của cao
hiệnnên
trạng
diện
trên?
tích đất thu hẹp.
Mọi người sử dụng nhiều thuốc trừ sâu, phân bón
hóa học nên đất bị ô nhiễm. Nông dân canh tác
quá nhiều, phá rừng khiến đất bạc màu, bị xói
mòn.
Không làm cho đất bị thoái hóa:
Cách sử dụng hợp lí tài nguyên đất?
+ Cải tạo đất, bón phân hợp lí.
+ Chống xói mòn đất, chống khô hạn, chống
nhiễm mặn…

Sử dụng hợp lí tài
nguyên đất

Đồi trọc

Trồng chè

Trồng rừng

Trồng lúa

Bài 58.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
II. Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
Là làm cho đất không bị thoái hóa. Vì vậy cần:
- Nâng cao độ phì nhiêu cho đất.
- Thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất.
nên cần tích cực trồng rừng và bảo vệ rừng.
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:

HẠN HÁN

Sống trên Kênh Thị
Nghè -TPHCM

Nước ao hồ bị
nhiễm bẩn
Sử dụng nguồn nước bẩn

Trả lời các câu hỏi sau:
1. Nếu bị thiếu nước sẽ có tác hại gì?
2. Nêu hậu quả của việc sử dụng nguồn nước
bị ô nhiễm.
3. Trồng rừng có tác dụng trong việc bảo vệ tài
nguyên nước không? Tại sao?

TRẢ LỜI
1. Thiếu nước là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh
tật do mất vệ sinh và ảnh hưởng tới mùa màng do
hạn hán, không đủ nước uống cho các đàn gia
súc…
2. Sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm là nguyên nhân
của nhiều bệnh tật ở người và động vật.
3. Có, vì trồng rừng tạo điều kiện thuận lợi cho
tuần hoàn nước trên Trái Đất, tăng lượng nước
bốc hơi và lượng nước ngầm.

Bốc
hơi từ
đại
dương

Mưa trên
đại dương

Bốc hơi
từ mặt
đất

Mưa trên
đất liền
Rửa trôi
bề mặt

Hình 58.2. Chu trình nước trên Trái Đất

Các
em hãy nước
cho biết
hiện
của
tài nguyên
Tài nguyên
đang
bị trạng
đe dọa
nghiêm
trọng.
nước?
Nguồn nước ô nhiễm và cạn kiệt. Nước sạch
càng khan hiếm. Ô nhiễm nước ở các con sông
đang ở mức báo động, gây suy giảm sức khỏe
cộng đồng và gia tăng bệnh tật.
Do
nướcnhân
thải công
nghiệp,
Nguyên
của hiện
trạngnước
trên?thải sinh hoạt
chưa được xử lí đã xả trực tiếp vào nguồn
nước mặt.
Do khai thác, sử dụng nước không hợp lí nên
nước sạch bị cạn kiệt.
Người dân ý thức còn kém.
Kể tên các nguồn nước ở địa phương bị ô nhiễm
(như hồ, ao, sông, suối, cống rãnh….). Tìm nguyên
nhân và nêu biện pháp khắc phục.

Biện pháp sử dụng hợp lí tài nguyên nước?
+ Không làm ô nhiễm và cạn kiệt nguồn nước.
+ Bảo vệ khu rừng hiện có và trồng những
khu rừng mới.
Trồng rừng là một trong những biện pháp hữu
hiệu bảo vệ tài nguyên nước vì: rừng bao phủ
mặt đất, tang lượng nước bốc hơi, hạn chế
rửa trôi bề mặt, tạo mạch nước ngầm.

Sử dụng hợp lí tài nguyên nước

Nhà máy xử lí nước

Nước sạch

Nhà máy thủy điện
Thác Bà

Nước sạch dùng
sinh hoạt

Bài 57.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊN
NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên thiên nhiên chủ yếu:
II. Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
Là không làm ô nhiễm và cạn kiệt nguồn nước. Biện pháp:
- Xây dựng hệ thống thoát nước.
- Xây dựng các công trình xử lý nước thải sinh hoạt và công
nghiệp.
- Không đổ rác xuống sông, biển...
- Trồng rừng để tạo ĐK thuận lợi cho tuần hoàn nước trên trái
đất, tăng lượng nước bốc hơi và lượng nước ngầm…
 

3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:

Rừng
bịphá
chặt
phángày
bừa càng
bãi dogia
dutăng,
canh,
duNam?
cư,
Tốc
rừng
rừng
bị
Emđộ
hãy
cho
biết
hiện
trạng
rừng
ở Việt
xây dựng
đô thị,
đường
sá, khu
công
nghiệp,…
khai
thác quá
mức
nên nghèo
kiệt,
hệ sinh
thái
Nguyên nhân của hiện trạng trên?
chiếnbịtranh
hóa học
và loại
cháy
rừng
rừng
phá hủy.
Nhiều
sinh
vậtcũng
rừnglàm
đang
rừng bị
phá.nguy cơ tuyệt chủng.
đứng
trước

Làm cạn kiệt nguồn nước, xói mòn đất, ảnh
hưởng tới khí hậu do lượng nước bốc hơi ít, mất
Hậu
quả
của
việc
chặt
phá
và
đốt
rừng?
nguồn gen sinh vật……

Thế nào là sử dụng hợp lí tài nguyên rừng.
Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng là phải kết hợp giữa
khai thác có mức độ tài nguyên rừng với bảo vệ rừng,
thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia…..
và có quy hoạch trồng rừng trên toàn quốc.
Vì sao cần xây dựng những khu bảo tồn thiên nhiên?
Nhằm bảo vệ một số hệ sinh thái tự nhiên tiêu biểu, động
vật quý hiếm, cảnh quan kỳ thú, các di tích lịch sử nổi
tiếng, tránh sự phá hoại của con người.

Kể tên các khu rừng nổi tiếng ở nước ta hiện đang
được bảo vệ tốt.
Ở Việt Nam có các khu rừng được bảo vệ tốt như :Rừng
Cúc Phương (Ninh Bình, Hòa Bình, Thanh Hóa), Ba Vì (Hà
Tây), Tam Đảo (Vĩnh Phú, Bắc Thái, Tuyên Quang), Ba Bể
(Cao Bằng), Cát Bà (Hải Phòng), Bạch Mã (Thừa Thiên Huế),
Côn Đảo (Bà Rịa – Vũng Tàu), Cát Tiên (Đồng Nai), Rừng
ngập mặn Cần Giờ,……

Bài 57.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN

THIÊNthiên
NHIÊN
I. Các dạng tài nguyên
nhiên chủ yếu:
II. Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên:
1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:
2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:
3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:
- Sử dụng hợp lý tài nguyên rừng là phải biết kết
hợp giữa khai thác, bảo vệ và trồng rừng
- Bảo vệ rừng và cây xanh trên mặt đất sẽ có vai trò
rất quan trọng trong việc bảo vệ đất, nước và các tài
nguyên sinh vật khác.

Bản thân em làm gì để góp phần sử dụng tài nguyên
thiên nhiên hợp lí?
+ Bản thân hiểu giá trị của tài nguyên.
+ Tham gia các hoạt động bảo vệ nguồn nước,
bảo vệ cây, rừng…
+ Tuyên truyền cho bạn bè và người xung quanh
để cùng có ý thức bảo vệ tài nguyên….

 “Hãy bắt đầu từ ngay
hôm nay, bằng những
hành động dù là nhỏ
nhất trong việc bảo vệ
môi trường và tiết
kiệm năng lượng. Hãy
làm điều đó vì cuộc
sống của chính bạn và
những người thân yêu.
Hãy làm điều đó vì trái
đất của chúng ta!”

Chúng ta hãy sử dụng
hợp lí nguồn tài nguyên
thiên nhiên hiện có!
Đừng để cho thế hệ
tương lai phải gánh
chịu hậu quả do chúng
ta gây ra.

SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
I. CÁC DẠNG TÀI NGUYÊN
THIÊN CHỦ YẾU:

II. SỬ DỤNG HỢP LÍ TÀI NGUYÊN
THIÊN NHIÊN:

Có 3 dạng tài nguyên thiên
nhiên:

1. Sử dụng hợp lí tài nguyên đất:

1. Tài nguyên tái sinh như:
đất, nước, tài nguyên sinh
vật, …

2. Sử dụng hợp lí tài nguyên nước:

2. Tài nguyên không tái sinh
như: than đá, khí đốt thiên
nhiên, ….
3. Tài nguyên năng lượng
vĩnh cửu như năng lương
mặt trời, năng lượng gió,
năng lượng thủy triều, …

Là làm cho đất không bị thoái hóa.
Là không làm ô nhiễm và cạn kiệt
nguồn nước.
3. Sử dụng hợp lí tài nguyên rừng:
Là phải kết hợp giữa khai thác có
mức độ tài nguyên với bảo vệ và
trồng rừng. Thành lập các khu
bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc
gia,….

CỦNG CỐ
1. Vì sao phải sử dụng tiết kiệm và hợp lí nguồn tài
nguyên thiên nhiên?
Chúng ta phải sử dụng tiết kiệm và hợp lí tài
nguyên thiên nhiên vì tài nguyên thiên nhiên
không phải là vô tận, chúng ta cần phải sử dụng
hợp lí để vừa đáp ứng nhu cầu tài nguyên của xã
hội hiện tại vừa bảo đảm duy trì lâu dài các nguồn
tài nguyên cho các thế hệ con cháu mai sau.
2. Nguồn năng lượng như thế nào gọi là nguồn
năng lượng sạch?
Năng lượng sạch là nguồn năng lượng khi sử
dụng không gây ô nhiễm môi trường như năng
lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy
triều, năng lượng nhiệt từ lòng Trái Đất,...

HƯỚNG DẪN
 Học bài, làm bài số 4 SGK trang 177.
 Chuẩn bị bài mới: “BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG”.