BÀI 2: GÕ CỬA TRÁI TIM
TIẾT 17:
GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ VĂN

kể tên những tác phẩm văn học đã đọc và
thấy yêu thích.
Nêu thể loại của các tác phẩm văn học vừa
kể và một số thể loại khác.

1. Một số đặc điểm của thơ
a, Thể thơ: năm tiếng, bảy tiếng, lục bát, thất ngôn tứ tuyệt…….
b, Ngôn ngữ thơ: cô đọng, giàu nhạc điệu và hình ảnh, sử dụng
nhiều biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, v.v…)
c, Hình thức: gieo vần, ngắt nhịp, luật bằng trắc
d, Nội dung: Thể hiện tình cảm, cảm xúc của nhà thơ trước cuộc sống. Thơ có
thể có yếu tố tự sự (kể lại một sự kiện, câu chuyện) và miêu tả (tái hiện những
đặc điểm nổi bật của đối tượng) nhưng những yếu tố ấy chỉ là phương tiện để
nhà thơ bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

đ, Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

Ca-lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng..

2. Ẩn
dụ

2. Ẩn dụ
Trong câu thơ, tên của sự vật hiện tượng nào
được lấy ra để thay thế, thay thế cho ai? Nêu sự
tương đồng của các đối tượng.
Thay thế tên gọi sự vật B cho sự vật A (Sự vật B có trong câu thơ, văn, sự vật A ẩn
đi) Căn cứ vào đặc điểm tính chất của B để hiểu sự vật A (ẩn dụ là phép so sánh
ngầm)
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
(Dùng mặt trời để thay thế cho Bác Hồ)
Hình ảnh ẩn dụ là “mặt trời, đỏ”, hình ảnh ẩn dụ là Bác Hồ tỏa sáng như mặt trời,
mang lại ánh sáng cho đất nước, người dân Việt Nam. (Ẩn dụ phẩm chất).

Nêu tên một truyện kể
về nguồn gốc loài
người trong kho tàng
văn học dân gian Việt
Nam hoặc văn học
nước ngoài mà em
biết. Trong truyện kể
đó, sự ra đời của loài
người có điều gì kì lạ?

TINH THẦN
ĐỒNG ĐỘI

 Chia lớp thành 2 nhóm.
 Các nhóm sẽ thi đọc
những bài thơ, ca dao nói
về tình cảm gia đình.
 Thời gian 3 phút
 Nhóm nào đọc đúng
nhiều hơn sẽ chiến
thắng.

Tiết 18 – 19
“Chuyện cổ tích
về loài người”

I. Đọc tìm hiểu chung
1. Tác giả (SGK tr 43)
- Họ tên đầy đủ: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942 – 1988)
- Quê quán: La Khê – Hà Đông – Hà Tây, nay là Hà Nội.
- Truyện và thơ viết cho thiếu nhi của bà tràn đầy tình yêu thương,
trìu mến, có hình thức giản dị, ngôn ngữ trong trẻo, phù hợp với
cách cảm, cách nghĩ của trẻ em.
- Những tác phẩm truyện và thơ viết cho thiếu nhi tiêu biểu: Lời ru
mặt đất, Bầu trời trong quả trứng, Bến tàu trong thành phố,...

2. Tác phẩm
“Chuyện cổ tích về loài người”
là bài thơ được rút ra từ tập thơ
“Lời ru trên mặt đất”, NXB Tác
phẩm mới, Hà Nội, 1978, tr. 49
– 52.

Đặc trưng
- PTBĐ
- Thể thơ
- Vần
- Nhịp
- Âm điệu

Biểu hiện

Đặc trưng

Biểu hiện

- Phương thức biểu đạt

Biểu cảm, tự sự

- Thể thơ

5 chữ (ngũ ngôn)

- Vần

Vần chân

- Nhịp

2/3; 3/2

- Âm điệu

Nhịp nhàng

Bố cục:
+ Phần 1:
Khổ 1: Thế giới trước khi trẻ
con ra đời;
+ Phần 2: Các khổ tiếp theo:
Thế giới sau khi trẻ con ra
đời.

II. Đọc tìm chi tiết
1.Thế giới trước khi
trẻ con ra đời
Hình ảnh

Màu sắc
Âm thanh
Ánh sáng

2.Thế giới sau khi trẻ
con ra đời

1.Thế giới trước khi
trẻ con ra đời

2.Thế giới sau khi trẻ con
ra đời

Hình ảnh

Mặt trời nhô cao; cây bằng
gang tay, lá bằng sợi tóc,
Trái đất trụi trần, chưa
hoa bằng cái cúc, làn gió,
có mặt trời
dòng sông, biển, đám mây,
con đường,…

Màu sắc

Màu xanh của cỏ, cây, màu
đỏ của hoa

Màu đen

Âm thanh

Tiếng chim hót

Ánh sáng

“chỉ toàn bóng đêm”

Mặt trời chiếu sáng

Nhận xét

Thế giới tối tăm, đơn
Rực rỡ, sinh động, tươi đẹp
điệu, tẻ nhạt, hoang sơ

II. Đọc tìm chi tiết
1. Sự ra đời của loài người
- Sinh ra trước nhất: toàn là trẻ con
- Khung cảnh thuở sơ khai:
Không dáng cây ngọn cỏ.
Chưa có mặt trời, toàn là bóng đêm.
Không có màu sắc khác.
2. Sự ra đời của thiên nhiên
- Mặt trời: giúp trẻ con nhìn rõ.
- Cây, cỏ, hoa: giúp trẻ con nhận rõ màu sắc,
kích thước.
- Tiếng chim, làn gió: giúp trẻ con cảm nhận
được âm thanh.
- Sông: giúp trẻ con có nước để tắm
- Biển: giúp trẻ con suy nghĩ, cung cấp thực
phẩm và là nơi tìm hiểu, khám phá.

2. Sự ra đời của thiên nhiên
 Đám mây: đem đến bóng mát.
- Con đường: giúp trẻ con tập đi.
=> Thiên nhiên không chỉ là nơi sinh sống, mà những sự vật trong thiên nhiên sẽ
phục vụ cho cuộc sống của con người.

i
ổ
đ
y
a
h
t
ự
s
Mọi
u
ề
đ
i
ớ
i
g
ế
h
t
trên
ự
s
ừ
t
n
ồ
u
g
n
bắt
ẻ
r
t
a
ủ
c
a
r
h
n
i
s
con

Các sự vật
, hiện
tượng nân
g đỡ,
n u ô i d ưỡ n
g t rẻ
con trưởng
th à n h
về vật chấ
t và
tâm hồn.

Trẻ em là trung
tâm của thế giới,
là tương lai của
thế giới

3. Sự ra đời của gia đình

n
ó
M

c
à
u
q

a
ủ

ẹ
m

TÌNH YÊU
+
LỜI RU

Cái bống
cái bang

Cánh cò

Vị gừng
đắng

Câu chuyện bà kể

Những câu chuyện bà kể
Tấm Cám
Thạch Sanh
Cóc kiện trời

Điều bà muốn gửi gắm

Những câu chuyện
bà kể

Điều bà muốn gửi gắm

Tấm Cám

Ước mơ về xã hội công bằng, ở hiền gặp lành,
ở gác gặp quả báo

Thạch Sanh

Ước mơ về xã hội công bằng, ở hiền gặp lành,
ở gác gặp quả báo

Cóc kiện trời

Đoàn kết sẽ tạo nên sức mạnh

Sự yêu thương, chăm
sóc của bố

 Bố dạy con biết ngoan,
biết nghĩ, cho con hiểu biết.
 Thể hiện tình yêu qua sự
truyền dạy kiến thức →
trưởng thành trí tuệ
 Vừa nghiêm khắc vừa
yêu thương

3. Sự ra đời của gia đình
- Mẹ: mang đến tình yêu thương và lời ru, sự chăm
sóc.
- Bà: mang đến những câu chuyện cổ tích, dạy dỗ
những giá trị văn hóa tốt đẹp.
- Bố: dạy dỗ những kiến thức, giúp trẻ em hiểu biết.
=> Gia đình là nơi luôn che chở và yêu thương cho
con người.

g
n
o
r
t
,
c
ọ
h
h
g
n
n
ả
ờ
h
ư
r
n
t
ì
h
n
c
ế
n
ọ
đ
ê
đ
l
c
c
n
ắ
ặ
ệ
h
i
o
h
h
N
t
á
m
ề
e
h
đ
u
y
ủ
ã
h
đầ
h
c
m
ề
v
E
?
ơ
o
h
t
.
i
nà
c
à
ọ
b
h
t
ộ
g
n
m
ờ
trư

4.
Hình ảnh mái trường

i
á g
M n
ờ
Chữ viết, ghế, bàn, lớp học,
ư
r
t bảng, phấn, thầy giáo.
=> Những hình ảnh thân thương,
bình dị, mang đến bài học tri thức,
nuôi dưỡng ước mơ

4. Sự ra đời của xã hội
- Chữ viết, bàn ghế, cục phấn, cái bảng,
trường học… đều là những đồ dùng học
tập của con người.
- Thầy giáo, cô giáo là người dạy dỗ, cung
cấp kiến thức.
=> Giáo dục có vai trò quan trọng đối với
con người.

Nhan đề
”Chuyện cổ tích
về loài người”
gợi ra điều gì?



Yếu tố tự sự trong thơ: phương thức biểu cảm
kết hợp tự sự.
 Gợi liên tưởng tới những câu chuyện về sự
xuất hiện của loài người dưới hình thức cổ
tích suy nguyên, giải thích nguồn gốc mang
màu sắc hoang đường, kì ảo.
 Thơ trữ tình kết hợp yếu tố tự sự và các màu sắc
hoang đường, kỳ ảo.

Giống:
 Yếu
tố
hoang
đường, kì ảo
 Nói về nguồn gốc
loài người

Điểm khác biệt:
 Trẻ con sinh ra trước →
tư tưởng: trẻ em là trung
tâm của vũ trụ.
 Cách kể gần gũi với ca
dao, tưởng như phi lí.

Thông điệp của tác
phẩm

Điều nhà thơ gửi gắm:
 Tới trẻ em: yêu thương
người thân trong gia đình.
 Tới các bậc làm cha mẹ: yêu
thương, chăm sóc, dành cho
trẻ em những điều tốt đẹp
nhất.

LUYỆN TẬP

Ẩ

1
2

N

D

Ụ

N

Ư

Ớ

C

3

N

G

Ư

Ỡ

N

G

M

Ộ

4

X

U

Â

N

Q

U

Ỳ

N

H

N

G

Ụ

N

G

Ô

N

R

Ầ

N

5
6

C

A

D

A

O

7

T

R

Ụ

I

T

R

Ẻ

C

O

N

8

T

Điền
Điền
từ từ
còncòn
thiếu
thiếu
vàovào
chỗchỗ
trống:
trống:
... gọi
“…..tên
làsự
trạng
vật, thái
hiệntôn
tượng
sùng,
này
kính
bằng
so
sánh
tiếng
hót
của
chim
trong
như
gìai?
?nào?
Trước
trẻ
con
ra
đời,
trái
đất
được
nhà
thơ
miêu
tảcái
từ nào?
nào?
Những
lời
ru
của
mẹ
thường
gắn
liền
với
thể
loại
văn
học
Bài
thơkhi
“Chuyện
cổ
tích
về
loài
người”
được
viết
thể
thơ
Tác
giả
bài
thơ
“Chuyện
cổ
tích
về
loài
người”
là
Theo
tác
giả,
trời
sinh
ra
trước
nhất
làtheo
ai
?bằng
phục,
tênyêu
sự vật
mếnhiện
khi chứng
tượng khác
kiến tài
trênnăng
cơ sở
hoặc
có nét
đứctương
độ của
đồng.
ai đó”.

VẬN DỤNG
Viết đoạn văn (khoảng 5-7
câu) thể hiện cảm xúc của
em về một đoạn thơ mà em
yêu thích trong bài thơ.

Đã bao giờ em suy nghĩ rằng bố
mẹ hay người thân trong gia
đình không yêu thương mình
chưa. Qua bài học này, em hãy
viết một bức thư ngắn gửi tới
người thân đó của mình để bày
tỏ những cảm xúc, suy nghĩ
trong lòng.

Chúc các em
học tốt nhé