BÀI 2 : THƠ
(THƠ LỤC BÁT)

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

- Nhận biết được một số yếu tố hình thức (vần,
nhịp, dòng và khổ thơ), nội dung (đề tài, chủ đề,
cảm xúc, ý nghĩa…) của bài thơ lục bát.
- Nhận biết và nêu được tác dụng của biện pháp tu
từ ẩn dụ.
- Biết cách làm, viết một bài thơ lục bát
- Biết kể được trải nghiệm đáng nhớ đối với bản
thân.
- Yêu thương người thân, trân trọng tình cảm gia
đình.

Những bức ảnh trên đây gợi cho em liên tưởng đến điều gì?

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:

À ƠI ...
TAY MẸ
BÌNH NGUYÊN

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả:

Nêu những hiểu
biết của em về
nhà thơ Bình
Nguyên?

- Bình nguyên tên thật là Nguyễn
Đăng Hào (25/1/1959)
- Quê : xã Ninh Phúc, TP Ninh
Bình, tỉnh Ninh Bình.

I. TÌM HIỂU CHUNG:
2. Tác phẩm:

- Đọc và tìm hiểu chú thích:

I. TÌM HIỂU CHUNG:
2. Tác phẩm:

b) Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 2003,
tác giả gửi dự thi Thơ lục bát trên báo Văn
nghệ.
c) Thể thơ: Lục bát
- Đặc điểm thể thơ lục bát:
+ Dòng thơ: gồm các câu thơ 6 tiếng và 8
tiếng xen kẽ.
+ Bài thơ được gieo vần đặc trưng cho
thể lục bát: Vần chân và vần lưng.
+ Nhịp thơ: ngắt nhịp chẵn 2/2/2 hoặc
4/4
c) Bố cục : 2 phần
- P1: Từ đầu… vẫn còn hát ru : Hình ảnh
đôi bàn tay mẹ.
- P2: Tiếp… một câu ru mình: Lời ru của
mẹ.

? Bài thơ “ À ơi tay mẹ ”
thuộc thể thơ nào? Chỉ ra
những yếu tố đặc trưng của
thể thơ qua bài thơ (vần,
nhịp, dòng, khổ thơ).
Tiếng thứ 6 của dòng lục
gieo vần xuống tiếng 6 của
dòng bát (sa-qua, dàng –
vàng, tròn - còn); tiếng thứ
8 của dòng bát gieo xuống
tiếng thứ 6 của dòng lục
tiếp theo (màng-dàng,
ngon-tròn, con-mòn, ruthu)...
? Văn bản có thể chia làm
mấy phần? Nêu nội dung
của từng phần?

?Nhan đề và tranh minh hoạ gợi cho em cảm nhận gì?

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh đôi bàn tay mẹ
a) Đôi bàn tay trước giông
tố cuộc đời:
Bàn tay mẹ: chắn mưa sa, chặn
bão qua mùa màng  ẩn dụ.
 Mẹ mạnh mẽ, kiên cường
trước mọi gian nan, khó khăn
để bảo vệ cho con.

Bàn tay mẹ chắn mưa sa
Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng.

?Tìm những chi tiết, hình ảnh
thể hiện nỗi vất vả mà mẹ phải
trải qua.
?Qua đó, em có cảm nhận gì về
sức mạnh của đôi bàn tay mẹ?

b) Đôi bàn tay dịu dàng, nuôi
nấng con nên người:
- Điệp từ “à ơi” tạo điệp khúc
ngân nga, khiến cho giai điệu
lời ru ngọt ngào tha thiết đưa
con vào giấc ngủ say nồng.
- Cách gọi con : Cái trăng
vàng, cái trăng tròn, cái trăng
còn nằm nôi, cái Mặt trời bé
con  ẩn dụ.
 Thể hiện tình cảm âu yếm,
dịu dàng, yêu thương con của
người mẹ.

Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vằng ngủ ngon
À ơi này cái trăng tròn
À ơi này cái trăng còn nằm nôi...

?Trong khổ thơ trên cụm từ nào
được lặp lại nhiều lần, theo em
điều này có tác dụng gì?
?Em nhỏ trong bài thơ đã được
gọi bằng những từ ngữ nào?
?Cách gọi đó thể hiện tình cảm
mẹ dành cho con như thế nào?

c) Bàn tay mẹ nhiệm mầu, hi sinh vì con:
Hãy tìm những dòng thơ nói lên sự
- Những vất vả, hi sinh của mẹ:
vất vả, hi sinh của mẹ cho con?
chắt chiu từ những dãi dầu,
Bàn tay mang phép nhiệm mầu
thức một đời, bể cạn non mòn
Chắt chiu từ những dãi dầu đấy thôi.
vẫn còn hát ru.
***
- Bàn tay nhiệm mầu: bàn tay
Bàn tay mẹ thức một đời
kiên cường nhưng dịu dàng yêu
À ơi này cái Mặt trời bé con...
thương, bàn tay nâng niu, gìn
Mai sau bể cạn non mòn
giữ.
À ơi tay mẹ vẫn còn hát ru.
 Bàn tay mẹ: Khắc họa hình
?Em có suy nghĩ gì về hình ảnh thơ
ảnh người mẹ kiên cường,
“ Bàn tay mang phép nhiệm mầu”?
mạnh mẽ nhưng cũng vô cùng
ấm áp, dịu dàng, là biểu tượng
?Theo em, hình ảnh “bàn tay mẹ”
cho người mẹ hết lòng hi sinh
trong bài thơ tượng trưng cho điều
vì con.
gì?

2. Lời ru của mẹ:
- Mẹ ru cho con: mềm ngọn
gió thu, tan đám sương mù,
cái khuyết tròn đầy, sóng lặng
bãi bồi.
- Ru cho ngoại: không dột chỗ
ngoại ngồi vá khâu.
- Ru cho đời: nín cơn đau.
- Mẹ chẳng một câu ru mình.
 Mẹ vì mọi người quên mất
bản thân mình, đó là đức hi
sinh thiêng liêng, cao cả của
người mẹ.

Ru cho mềm ngọn gió thu
Ru cho tan đám sương mù lá cây
Ru cho cái khuyết tròn đầy
Cái thương cái nhớ nặng ngày xa nhau.
***
Ru cho sóng lặng bãi bồi
Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu
Ru cho đời nín cơn đau
À ơi... Mẹ chẳng một câu ru mình.

?Đọc đoạn thơ, em hiểu lời ru của mẹ
dành cho những ai?
? Mẹ mong điều gì qua những lời ru
ấy?
?Câu thơ cuối gợi cho em suy nghĩ
gì?

III. Tổng kết
1. Nội dung – Ý nghĩa:
Qua hình tượng đôi bàn tay và những lời
ru, bài thơ thể hiện tình cảm của mẹ với
đứa con của mình và khắc họa thành công
hình ảnh một người mẹ Việt Nam điển
hình: vất vả, chắt chiu, yêu thương, hi
sinh...đến quên mình.

2. Nghệ thuật:
- Thể thơ lục bát nhịp nhàng, sâu lắng như
lối hát ru con.
- Ngôn ngữ thơ giản dị.
- Phối hợp hài hòa các biện pháp tu từ: ẩn
dụ, điệp từ, điệp cấu trúc.

?Nội dung chính của văn
bản “ À ơi tay mẹ”?

?Nêu những đặc sắc nghệ
thuật được sử dụng trong
văn bản?

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
Câu 1: Bài thơ À ơi tay mẹ được viết theo thể thơ nào?
A. Tự do.
B. Lục bát.
C. 5 chữ.
D. Song thất lục bát.

Câu 2: Nghệ thuật nào đã được sử dụng trong đoạn thơ
sau?
Ru cho sóng lặng bãi bồi
Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu
Ru cho đời nín cái đau
À ơi... Mẹ chẳng một câu ru mình.
 
A. So sánh.
B. Nói quá.
C. Hoán dụ.
D. Điệp từ.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

Viết đoạn văn ngắn 5-7 câu nêu cảm nhận
của em về tình cảm người mẹ dành cho con
trong bài bài thơ.