1. Nêu tên một truyện kể về nguồn
gốc loài người trong kho tàng Văn
học dân gian Việt Nam hoặc Văn
học nước ngoài mà em biết. Trong
truyện kể đó, sự ra đời của loài
người có điều gì kì lạ?
2. Đọc một bài thơ hoặc đoạn thơ về
tình cảm gia đình mà em biết.

- Xuân Quỳnh -

1. Đọc
GV gọi 2 HS đọc và HS dưới lớp nhận xét dựa trên
Bảng kiểm kĩ năng đọc diễn cảm thơ
Tiêu chí
Đọc trôi chảy, không bỏ từ, thêm từ
Ngắt giọng phù hợp
Giọng đọc chậm rãi, nhẹ nhàng
Có biểu cảm, nhấn giọng phù hợp

Có

Không

Màu đỏ làm ra hoa
Chim bấy giờ sinh ra
Cho trẻ nghe tiếng hót
Tiếng hót trong bằng nước
Tiếng hót cao bằng mây
Những làn gió thơ ngây
Truyền âm thanh đi khắp
Muốn trẻ con được tắm
Sông bắt đầu làm sông
Sông cần đến mênh mông
Biển có từ thuở đó
Mắt trẻ con sáng lắm
Nhưng chưa thấy gì đâu! Biển thì cho ý nghĩ
Biển sinh cá sinh tôm
Mặt trời mới nhô cao
Cho trẻ con nhìn rõ
Biển sinh những cánh buồm
Màu xanh bắt đầu cỏ
Cho trẻ con đi khắp
Màu xanh bắt đầu cây
Đám mây cho bóng rợp
Cây cao bằng gang tay
Trời nắng mây theo che
Lá cỏ bằng sợi tóc
Khi trẻ con tập đi
Cái hoa bằng cái cúc
Đường có từ ngày đó
Trời sinh ra trước nhất
Chỉ toàn là trẻ con
Trên trái đất trụi trần
Không dáng cây ngọn cỏ
Mặt trời cũng chưa có
Chỉ toàn là bóng đêm
Không khí chỉ màu đen
Chưa có màu sắc khác
***

Nhưng còn cần cho trẻ
Tình yêu và lời ru
Cho nên mẹ sinh ra
Để bế bồng chăm sóc
Mẹ mang về tiếng hát
Từ cái bống cái bang
Từ cái hoa rất thơm
Từ cánh cò rất trắng
Từ vị gừng rất đắng
Từ vết lấm chưa khô
Từ đầu nguồn cơn mưa
Từ bãi sông cát vắng...
Biết trẻ con khao khát
Chuyện ngày xưa, ngày sau
Không hiểu là từ đâu
Mà bà về ở đó
Kể cho bao chuyện cổ
Chuyện con cóc, nàng tiên
Chuyện cô Tấm ở hiền
Thằng Lý Thông ở ác...

Mái tóc bà thì bạc
Con mắt bà thì vui
Bà kể đến suốt đời
Cũng không sao hết chuyện
Muốn cho trẻ hiểu biết
Thế là bố sinh ra
Bố bảo cho biết ngoan
Bố dạy cho biết nghĩ
Rộng lắm là mặt bể
Dài là con đường đi
Núi thì xanh và xa
Hình tròn là trái đất...
Chữ bắt đầu có trước
Rồi có ghế có bàn
Rồi có lớp có trường
Và sinh ra thầy giáo...
Cái bảng bằng cái chiếu
Cục phấn từ đá ra
Thầy viết chữ thật to
“Chuyện loài người” trước nhất

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả - Xuân Quỳnh -

- Tên khai sinh: Nguyễn Thị Xuân
Quỳnh. (1942-1988)
- Quê : La Khê, Hà Đông, Hà Nội.
- Phong cách sáng tác: giản dị, trong
trẻo, đầy tình yêu thương khi viết về đề
tài thiếu nhi
- Sáng tác tiêu biểu: Lời ru trên mặt đất,
Bầu trời trong quả trứng, Sóng, Bến tàu
trong thành phố

b. Tác
phẩm

Xuất xứ
In trong tập thơ:
Lời ru trên mặt
đất, 1978

- Thảo luận nhóm đôi và
hoàn thành Phiếu học
tập.
- Thời gian: 5 phút

Nhan
đề

Giúp người đọc liên tưởng đến những câu chuyện về sự xuất
hiện của loài người trong vũ trụ, giải thích nguồn gốc của loài
người mang màu sắc hoang đường, kì ảo.
Thể thơ Năm chữ
Vần,
nhịp
PTBĐ

Chủ yếu gieo vần chân/ Nhịp 2/3 – 3/2

Nhân
vật

Trẻ con, mẹ, bà, bố, thầy giáo.

Biểu cảm kết hợp tự sự, miêu tả

Bố cục

-

Yếu tố tự sự,
miêu tả -

Khổ 1: thế giới trước khi trẻ con ra đời
Khổ 2: những thay đổi của thiên nhiên khi trẻ con sinh ra
Khổ 3: Sự xuất hiện của mẹ để cho trẻ tình yêu và lời ru
Khổ 4: sự xuất hiện của bà để kể cho trẻ những câu chuyện cổ
tích.
Khổ 5: sự xuất hiện của bố và tình yêu thương của bố để cho
trẻ có nhận thức về thế giới.
Khổ 6: sự xuất hiện của trường lớp và thầy giáo để cho trẻ
được đi học và có kiến thức.
Yếu tố tự sự: câu chuyện về sự hình thành của loài người được
kể một cách độc đáo với sự xuất hiện của các nhân vật.
Yếu tố miêu tả: miêu tả hình ảnh của thế giới tự nhiên, hình
ảnh trong lời ru của mẹ, lời kể của bà, lời dạy của bố…

a. Thế giới trước khi trẻ em ra đời
- Khung cảnh thuở sơ khai, tối tăm, tẻ
nhạt: trụi trần
+ Không cây, không cỏ
+ Chưa có mặt trời, chỉ có bóng đêm
+ Chưa có màu sắc
- BPTT: Điệp ngữ, liệt kê, từ phủ
định: “không, chưa, chẳng”
 Lí giải nguồn gốc loài người thú vị,
độc đáo

Trời sinh ra trước nhất
Chỉ toàn
toàn là
là trẻ
trẻ con
con
Chỉ
trụi trần
trần
Trên trái đất trụi
Không
cây ngọn
ngọn cỏ
cỏ
Không dáng cây
chưa có
có
Mặt
Mặttrời
trời cũng chưa
bóngđêm
đêm
Chỉ toàn là bóng
Không khí chỉ màu đen
Chưa có
có màu
màu sắc
sắc khác
khác
Chưa

b. Thế giới sau khi trẻ em ra đời
Hình ảnh: Mặt trời, con đường, cỏ cây, bông
hoa, ngọn gió, sóng, sông, biển, cá tôm...
Màu sắc: màu xanh của cây cỏ, màu đỏ của
hoa,...
Âm thanh: tiếng chim hót, tiếng gió..
Ánh sáng: mặt trời

 Một thế giới sinh
động, rực rỡ, tươi đẹp
 BPNT: so sánh, liệt
kê, điệp từ, nhân hóa
 Các sự vật, hình ảnh
thiên nhiên dần hiện
ra để nâng đỡ, nuôi
dưỡng trẻ con trưởng
thành

Trạm 1: Sự xuất hiện
của người mẹ

Trạm 2: Sự xuất hiện
của người bà

Trạm 3: Sự xuất hiện
của người bố

Trạm 4: Sự xuất hiện
của thầy giáo và nhà
trường

Trạm 1: Sự xuất hiện của người mẹ
Mang đến tình yêu và lời ru
+ Bế bồng, chăm sóc
+ Tiếng hát

Nhưng còn cần cho trẻ
Tình yêu và lời ru
Cho nên mẹ sinh ra
bế bồng
bồng,chăm
chămsóc
sóc
Để bế
Mẹ mang
mangvề
vềtiếng
tiếnghát
hát
Từ cái bống cái bang
Từ cái hoa rất thơm
Từ cánh cò rất trắng
Từ vị gừng rất đắng
Từ vết lấm chưa khô
Từ đầu nguồn cơn mưa
Từ bãi sông cát vắng...

+ Cái bống cái bang gợi
liên tưởng đến câu ca dao
quen thuộc, cái bống
giống như những em bé
ngoan ngoãn, chăm chỉ
trong bài ca dao “ Cái
Bống là cái bống bang...”.
Nhắc đến cái bống, nhà
thơ ngầm nhắc nhở đến
những em bé ngoan
ngoãn, hiếu thảo, biết yêu
thương giúp đỡ cha mẹ

+ Cánh cò trắng: gợi
đến bài ca dao “Con cò
mà đi ăn đêm...” Cánh
cò trắng biểu tượng cho
người nông dân vất vẻ,
một nắng hai sương kiến
ăn mà vẫn quanh năm
thiếu thốn. Tuy hoàn
cảnh sống lam lũ, cực
nhọc nhưng họ vẫn luôn
giữ tấm lòng trong sạch.

+ Vị gừng :
gợi đến bài
ca dao “Tay
nâng chén
muối đĩa
gừng...” Bài
ca nhắc nhở
sự thủy
chung, nghĩa
tình

+ Vết lấm,
cơn mưa,
bãi sông...
Gợi những
nhọc nhằn,
khó khan,
công việc
vất vả

Trạm 1: Sự xuất hiện của người mẹ
Mang đến tình yêu và lời ru
+ Bế bồng, chăm sóc
+ Tiếng hát
 Lời nhắn nhủ ân cần về cách sống đep:
biết yêu thương chia sẻ, nhân ái, thủy
chung.
 Là dòng sữa mát lành nuôi dưỡng tâm
hồn trẻ thơ

Nhưng còn cần cho trẻ
Tình yêu và lời ru
Cho nên mẹ sinh ra
bế bồng
bồng,chăm
chămsóc
sóc
Để bế
Mẹ mang
mangvề
vềtiếng
tiếnghát
hát
Từ cái bống cái bang
Từ cái hoa rất thơm
Từ cánh cò rất trắng
Từ vị gừng rất đắng
Từ vết lấm chưa khô
Từ đầu nguồn cơn mưa
Từ bãi sông cát vắng...

Trạm 2: Sự xuất hiện của người bà
Biết trẻ con khao khát
Chuyện ngày xưa, ngày sau
Không hiểu là từ đâu
Mà bà về ở đó
Kể cho
cho bao
bao chuyện
chuyện cổ
cổ
Kể
Chuyện con cóc, nàng tiên
Chuyện cô Tấm ở hiền
Thằng Lý Thông ở ác...
Mái tóc bà thì bạc
Con mắt bà thì vui
Bàkể
kểđến
đếnsuốt
suốtđời
đời
Bà
Cũng không sao hết chuyện

- Kể cho cháu nghe về những câu
chuyện ngày xưa, ngày sau

 Những câu chuyện cổ tích mang
đến cho trẻ thơ bài học về triết lí
sống nhân hậu, những bài học đạo
đức; là suối nguồn trong trẻo nuôi
dưỡng, bồi đắp tâm hồn trẻ thơ.

Trạm 3: Sự xuất hiện của người bố
- Mang đến cho trẻ hiểu biết
+ Biết ngoan
+ Biết nghĩ
+ Biết yêu thương
 Giúp trẻ trưởng thành về trí tuệ

Muốn cho
chotrẻ
trẻhiểu
hiểubiết
biết
Thế là bố sinh ra
Bố bảo cho biết
biết ngoan
ngoan
Bố dạy cho biết
biết nghĩ
nghĩ
Rộng lắm là mặt bể
Dài là con đường đi
Núi thì xanh và xa
Hình tròn là trái đất...

Trạm 4: Sự xuất hiện của thầy giáo và nhà trường
Chữ
Chữ bắt đầu có trước
bàn
Rồi có ghế
ghế có bàn
lớp có trường
trường
Rồi có lớp
thầygiáo...
giáo
Và sinh ra thầy
bảngbằng cái chiếu
Cái bảng
Cục
Cụcphấn
phấn từ đá ra

- Liệt kê: chữ, bàn, ghế, lớp, trường,
thầy giáo, bảng, phấn
 Những hình ảnh thân thương, bình
dị, mang đến bài học tri thức, nuôi
dưỡng ước mơ

Thầy viết chữ thật to
Chuyện loài
“Chuyện
loàingười
người” trước nhất

Kết cấu đầu cuối tương ứng

+ Đối với trẻ em: yêu thương người thân
trong gia đình
+ Đối với bậc cha mẹ: yêu thương, chăm
sóc, dành những điều tốt đẹp nhất cho trẻ
+ Đối với nhà trường: giáo dục tốt, quan
tâm đến trẻ

- Thể thơ 5 chữ
- Dùng yếu tố tự sự kết hợp miêu tả
- Ngôn ngữ, hình ảnh thơ thân thuộc, bình dị, yếu tố
hoang đường, kì ảo.
- Sử dụng nhiều BPTT: so sánh, nhân hóa, điệp ngữ ...
- Từ những lí giải về nguồn gốc loài người, nhà thơ
nhắc nhở mọi người cần yêu thương, sự chăm sóc,
chở che, nuôi dưỡng trẻ em cả về thể xác và tâm
hồn.
- Bài thơ thể hiện tình yêu thương trẻ thơ, tấm lòng
nhân hậu yêu thương con người của nhà thơ.

- Nhận biết một số yếu tố nổi bật của bài thơ
- Hiểu bài thơ là lời của ai, nói về ai, về điều gì, nói bằng
cách nào, cách nói ấy có gì độc đáo, đáng nhớ.
- Chỉ ra tình cảm, cảm xúc của người viết và những tác
động của chúng đến suy nghĩ và tình cảm của người đọc.
- Nhận biết các yếu tố tự sự, miêu tả và chỉ ra tác dụng
của các yếu tố ấy.

Viết một đoạn văn 5 đến 7 câu, nêu
cảm nhận của em về một đoạn thơ
trong bài thơ Chuyện cổ tích về loài
người mà em yêu thích.

BẮT ĐẦU

100$
150$
50$
20$
10$
10$

100$
50$

20$

150$

Trẻ con sinh ra mắt sang những chưa
nhìn thấy, bởi vậy mới sinh ra thứ gì?
A. Mặt trăng
B. Bóng điện
C. Mặt trời
D. Vì sao

Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong
câu thơ “Những làn gió thơ ngây”?

A. So sánh
   B. Nhân hóa
   C. Liệt kê
   D. Nói quá

Trong “Chuyện cổ tích về loài người”, ai là
người được sinh ra đầu tiên?
A. Thầy giáo
B. Trẻ con
C. Cha
D. Mẹ

Bố sinh ra để giúp trẻ em có được điều gì?
A. Để dạy cho trẻ em hiểu biết: biết ngoan
và biết nghĩ
   B. Khiến bé nhìn thấy rõ mặt trời
   C. Dạy cho bé kiến thức trong sách vở
   D. Trao tình yêu và lời ru
 

Trẻ con sinh ra, tại sao cần phảo có ngay người
mẹ?
A. Để trao tình yêu và lời ra cho bé
   B. Để dạy cho bé những kiến thức ở trường
   C. Để dạy bé ngoan và biết nghĩ
   D. Cả A, B, C đều đúng