KHỞI ĐỘNG

? Các hiện tượng thời tiết lúc giao mùa
thường gợi cho chúng ta rất nhiều cảm xúc,
hãy ghi lại một vài cảm xúc của em ở những
thời điểm giao mùa trong năm.
? Em đã đến tỉnh nào của miền Tây nam Bộ
chưa.
? Em đã bao giờ được trực tiếp đón gió
chướng về hoặc được nghe nói đến gió
chướng.

BÀI 2: KHÚC NHẠC TÂM HỒN
VĂN BẢN 3: “TRỞ GIÓ”
- NGUYỄN NGỌC TƯ -

1. Tác giả
- Nguyễn Ngọc Tư (1976), sinh ra trong một gia đình
nông dân tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà
Mau
- Là một nhà văn, thành viên Hội nhà văn Việt Nam
* Sự nghiệp
- Cô học hết cấp Phổ thông Cơ sở đã nghỉ học, mong
muốn xin làm việc tại một cơ quan văn nghệ báo chí
tỉnh Cà Mau, môi trường thuận tiện có thể phát triển
nghề cầm bút mà cô đam mê.
- Phong cách sáng tác: viết về tình bạn ở đồng quê…
- Các tác phẩm tiêu biểu: Ngọn đèn không tắt (2000),
Cánh đồng bất tận (2005), Truyện ngắn Nguyễn
Ngọc Tư (2005)...

Văn bản 3: “Trở gió” (Nguyễn Ngọc Tư)
Cuộc hẹn của chúng tôi không rõ ràng, mỗi năm gió lại đến bằng một ngày khác nhau. Nên vừa bước
qua tháng Chín, tôi bắt đầu dời chiếc chuông gió sang cửa sổ phía Đông. Cuộc chờ đợi nhiều khi rất dài,
đến nỗi quên phứt đi. Để rồi một sớm mai, bỗng nghe hơi thở gió rất gần. Thoạt đầu, âm thanh ấy sẽ sàng
từng giọt tinh tang, thoảng và e dè, như ai đó đứng đằng xa ngoắc tay nhẹ một cái, như đang ngại ngần
không biết người xưa có còn nhớ ta không. Rồi nó mừng húm, khi nhận ra tôi chẳng quên được nó bao
giờ (dù tôi đã để những chàng trai như Đờ, Ka, Mờ... lãng phai tuốt luốt). Cái chuông gió với những âm
thanh mỏng manh trở thành thứ đồ chơi lãng nhách, chẳng thể hiện nổi sự hừng hực, dạt dào của nó - bây
giờ lớn thành một dòng gió, xấp xãi, cuống quýt xốc vào tấm tole bên chái Đông đã bị đứt đinh từ mùa
trước. Cồn cào. Nồng nhiệt. Mà thiệt dịu dàng. Ôi! Gió chướng.
      Tôi thường đón gió chướng về với một tâm trạng lộn xộn, ngổn ngang. Mừng đó rồi bực đó. Sao tôi lại
chờ đợi nó, chẳng phải năm nào cũng vậy, lúc cầm cây chổi ra quét sân, đứng trong gió đầm đìa tôi cũng
buồn, buồn muốn chết. Trời ơi, gió này là sắp hết năm đây, sắp già thêm một tuổi đây, mình đã kịp sống gì
đâu, tay mình vẫn trắng như vầy... Mỗi lần gió về lại cảm giác mình mất một cái gì đó không rõ ràng, không
giải thích được, như ai đó đuổi theo đằng sau, tôi gấp rãi ăn gấp rãi nói, gấp rãi cười, gấp rãi khi ngày bắt
đầu rụng xuống...
Nhưng tôi vẫn mong gió chướng về. Sự chờ đợi đã thành thói quen của thời thơ dại. Khi gió bắt đầu
hiu hiu se lạnh, đám con nít nhảy cà tưng, háo hức vỗ tay cười, vậy là gần được sắm quần áo, dép mới rồi
(nhà nghèo, cả năm chỉ được dịp này chứ mấy). Gió chướng (và gió bấc) với tôi là gió Tết, dù từ khi bắt
đầu mùa gió đến Tết, mất gần ba tháng ròng. Má tôi cũng coi nó là gió Tết, nghe gió, má thuận miệng hát
"Cấy rồi mùa qua sông cấy mướn. Ông trời ổng thổi ngọn chướng buồn cha chả là buồn..”  rồi thở dài cái
thượt "Ứ hự, lụi hụi mà hết năm...". Dường như tâm trạng má khác tôi, những sợi gió cứ như xốn xang vào
nỗi nghèo túng, sợ không lo nỗi một cái tết tử tế cho cả nhà.

Má, tánh lo xa. Chứ gió chướng vào mùa thì lúa cũng vừa chín tới, hy vọng rực lên theo màu lúa. Mùi rơm thơm ràn
rụa thổi ngang đồng, nỗi buồn lo của má tan không thành tiếng, tan mau như sương. Đáng chờ đợi lắm, vì mùa gió
chướng cũng là mùa thu hoạch. Gió thổi tạnh ráo những đôi chân suốt một mùa đầm đìa trên đồng bãi. Liếp mía đặt từ
hồi tháng hai, tháng ba, đợi gió mới chịu già, nước ngọt và trĩu, cầm khúc mía trên tay, nghe nặng trịch. Vú sữa chín cây
lúc lỉu, căng bóng, màu vàng lan dần từ đít những trái xanh, trái tím càng tím lịm, nửa đêm dơi ăn rớt lịch bịch ngoài hè.
Còn dưa hấu nữa, ui chao...
     (Bây giờ thì mùa trái cây kéo dài cả năm, cảm giác thèm thuồng ngày đó không quay lại,  nhưng xẻ trái dưa đỏ,
thưởng thức giữa cơn gió chướng hiu hiu, thấy 'đã" hơn, đậm đà hương vị hơn nhiều. Ậy, lại cực đoan...).
      Cảm xúc ngọt lành thời thơ ấu chín muồi trong ký ức, lúc lớn lên, gió chướng ám luôn vào những trang viết. Tác phẩm
nào tôi cũng cho gió lúc thấp thoáng lúc ròng ròng thổi qua (nhiều lúc hết hồn, chỉ chi tiết này thôi mình cũng đang lặp
lại,  mấy nhà phê bình không khinh khỉnh sao được). Những đám cưới được tôi cho xuất hiện trên cái nền gió này, nhưng
chỉ là cái cớ cho buồn thẫm hơn, sắc lại trên những mối tình dang dỡ. Chắc tại gió quá dịu dàng, nên có cảm giác gờn
gợn buồn, có cảm giác như gió mồ côi, cúi đầu hiu hắt đi giữa đời. Hay tại tôi đã già, đã nhận ra không mùa vui nào là vui
trọn. Con nít sướng rơn nhìn đám cưới đi qua, tự hỏi bà dì lỡ thời sao lại buồn dữ vậy. Đứa cháu ngồi nhìn lớp da của
ông ngoại mình bong ra rơi trên nền gạch, thắt lòng nghĩ về cái chết - con đường thế ngoại sắp (và tất) phải về...
     Gió chướng với tôi, một đứa bấp bỏm văn chương, nó "gợi" khủng khiếp. Tôi vẫn thường hình dung, một mai mình đi
xa, xa lắm, xa cả những mùa gió, hoặc đọc, hoặc ai đó nhắc chỉ gọn lỏn hai từ "gió chướng", ngay lập tức tôi sẽ chết giấc
trong nỗi nhớ quê nhà. Và những hình ảnh quen thuộc hàng hàng lũ lượt hiện ra, những nùi rơm vướng oằn nhánh me,
giồng bạc hà cháy lá, con nước rong linh đinh lém bờ sông, má đứng giê lúa, trấu bay xà quần về cuối gió, vài buồng cau
quá lứa thắp lửa trên cao, tiếng chày quết bánh phồng thâm u trong rặng dừa nước... Trời lúc nào cũng mát liu riu, nắng
thức rất trễ, tầm tám giờ sáng mới thấy mặt trời ngai ngái lơi lơi, nắng không ra vàng không ra trắng, mây cụm lại rồi rã
từng chùm trên đầu.
            Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa kiệu dưa hành bánh chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai bán một mùa
gió cho tôi? 

2. Tác phẩm

- Xuất xứ: Bài thơ được in trong tập Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư
năm 2015
- Thể loại: thể loại tạp văn
- Phương thức biểu đạt: tự sự
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến…Ôi! Gió chướng” – Hình ảnh gió chướng.
+ Phần 2: Phần còn lại: Tình cảm cảm xúc của nhân vật tôi khi gió
chướng về.

Tóm tắt: Đoạn trích là cuộc hẹn của nhân vật “tôi” cùng với những cơn gió chướng. Đối với tác giả,
mỗi lần mùa gió về, tâm trạng của “tôi” lại lộn xộn, ngổn ngang vừa bực vừa không rõ ràng. Mặc dù
nuối tiếc vì thời gian trôi gấp gáp với nhiều chuyện chưa thể thực hiện, nhưng nhân vật “tôi” vẫn mong
gió chướng về, bởi những cơn gió này đã trở thành một phần của cuộc sống, của những kí ức tươi
đẹp nơi quê nhà.

II. Đọc hiểu văn bản
1. Hình ảnh gió chướng

a. Hình ảnh gió chướng
- Mỗi năm gió đến vào một ngày khác nhau.
- hơi thở gió rất gần, sẽ sàng từng giọt tinh tang.
- thoảng và e dè như ai đó đứng đằng xa…, như đang ngại
ngần…
- mừng húm; hừng hực, dạt dào
- cồn cào; nồng nhiệt; dịu dàng…
BPNT: so sánh nhân hóa + các từ láy miêu tả tính cách, tâm
trạng, cảm xúc
-> Gió chướng hiện lên sống động, giống như một con người có
đời sống nội tâm phong phú, giàu suy tư, cảm xúc dạt dào,
nồng nhiệt…
-> Tình yêu của tác giả đối với gió chướng

b. Ý nghĩa của gió chướng
Mùa gió chướng là mùa thu hoạch
- lúa vừa chín tới
- liếp mía đợi gió mới chịu già, nước ngọt và trĩu
- Còn dưa hấu nữa…
- vú sữa chín cây lúc lỉu, căng bóng…
-> Mùa màng bội thu, Gió chướng về mang theo rất nhiều
niềm vui đến cho con người – niềm vui của sự no ấm, đủ
đầy (lí do mọi người mong chờ gió chướng)

- Đọc văn bản và cho biết nhân vật tôi đã có tâm trạng như thế
nào khi gió chướng về?
- Em hãy tìm những câu văn miêu tả tâm trạng (lộn xộn, ngổn
ngang; mong ngóng, chờ đợi; nhớ da diết) khi gió chướng về
của nhân vật tôi?

a. Tâm trạng khi gió chướng về
- Lộn xộn, ngổn ngang
+ Mừng đó rồi bực đó
+ Đứng trong gió đầm đìa, tôi cũng buồn, buồn muốn chết
+ Gió về là sắp hết năm, sắp già thêm tuổi đây..
+ Sắp mất một cái gì đó không rõ ràng….
- Mong ngóng, chờ đợi
+ Tôi vẫn mong ngóng gió chướng về…
+ Gió chướng với tôi là gió Tết…
+ Gió chướng cũng là gió mùa thu hoạch….
+ Đáng chờ lắm, đáng đợi lắm…
- Nhớ da diết
+ Ở đó siêu thị chất đầy những dưa hấu, dưa kiệu, dưa hành, bánh chưng, bánh tét, có ai bán
một mùa gió cho tôi.

- Tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện như thế nào?
Để thể hiện nổi bật được cảm xúc của mình, tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật nào?
NT: những câu văn miêu tả, liệt kê
->Mùa gió chướng về không chỉ là sự thay đổi thời tiết, báo
hiệu một năm cũ sắp qua, mà còn gợi trong tâm trạng của
con người những cảm xúc ngóng chờ, vội vã ngổn ngang.
Dẫu vậy, hai từ “gió chướng” vẫn gắn liền với nỗi nhớ và
những kỉ niệm về gia đình và quê hương vô cùng đẹp đẽ,
không thể nào quên.

b. Tình cảm, cảm xúc của tác giả
* Khi còn nhỏ
- Sao tôi lại chờ đợi nó, chẳng phải năm nào cũng vậy.
- Nhưng tôi vẫn mong gió chướng về. Sự chờ đợi đã thành thói quen
của thời thơ dại.
* Khi lớn lên
- nó “gợi” khủng khiếp
* Khi xa quê
Ai đó nhắc tới 2 từ gió chướng:  ngay lập tức tôi sẽ chết giấc trong nỗi
nhớ quê nhà… có ai bán một gió mùa cho tôi…
NT: điệp, liệt kê -> Cảm xúc đợi chờ, nhớ nhung da diết. Đó là tình
yêu, sự gắn bó tha thiết với con người, cảnh sắc quê hương.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ gợi hình, gợi cảm
- Sử dụng nhiều hình ảnh so sánh, nhân hóa
- Nhiều từ ngữ địa phương, mang đậm phong cách Nam Bộ.
2. Nội dung
- Miêu tả ngọn gió chướng
- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó với quê hương

Hoạt động 3: Luyện tập
Câu hỏi số 1: Câu văn “Trời lúc nào cũng mát liu riu, nắng thức rất trễ,
tầm tám giờ sáng mới thấy mặt trời ngai ngái lơi lơi...” sử dụng biện
pháp tu từ nào?
A. Nhân hóa
B. So sánh
C. Ẩn dụ
D. Cả A, B, C đều sai
Câu hỏi số 2: Ở câu thơ cuối bài, Nhân vật tôi tìm mua thứ gì?
A. Dưa hấu
B. Cơn gió
C. Bánh chưng
D. Dưa hành

Câu hỏi số 3 : Nhân vật tôi thường đón gió chướng với tâm trạng thế nào?
A.  Háo hức
B. Buồn buồn
C. phấn khởi
D. Lộn xộn, ngổn ngang
Câu hỏi số 4: Mỗi lần gió chướng về, người mẹ có tâm trạng như thế nào?
A. Buồn man mác
B. Thích thú
C. Sợ không lo nổi một cái Tế tử tế cho cả nhà
D. Xao xuyến, bang khuâng
Câu hỏi số 5: Với nhân vật tôi, gió chướng là:
A. gió Tết
B. gió ngày mùa
C. gió bão
D. gió heo may

Hoạt động 4: Vận dụng

Viết đoạn văn (khoảng
7- 10 dòng)cảm nghĩ
về đầu mùa thu.