Tiết 53-63:
CHỦ ĐỀ
TRUYỆN HIỆN ĐẠI
NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN
( HOẶC ĐOẠN TRÍCH)

VĂN NGHỊ LUẬN

NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

NGHỊ
LUẬN
VỀ MỘT
SỰ
VIỆC,
HIỆN
TƯỢNG
ĐỜI
SỐNG

NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

NGHỊ
LUẬN
VỀ MỘT
VẤN ĐỀ
TƯ
TƯỞNG,
ĐẠO LÍ

NGHỊ
LUẬN
VỀ MỘT
ĐOẠN
THƠ,
BÀI
THƠ

NGHỊ
LUẬN VỀ
TÁC
PHẨM
TRUYỆN
(HOẶC
ĐOẠN
TRÍCH)

*Ví dụ (SGK- Trang 61-62)
Trước tiên, nhân vật anh thanh niên này đẹp ở tấm lòng yêu đời, yêu nghề, ở tinh thần
trách nhiệm cao với công việc lắm gian khổ của mình. Trong lời giới thiệu với ông hoạ sĩ
già và cô gái, bác lái xe gọi anh là “người cô độc nhất thế gian”. Đã mấy năm nay, anh sống
một mình trên đỉnh Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét, bốn bề chỉ có cây cỏ và mây mù
lạnh lẽo. Công việc hàng ngày của anh là đo gió, đo nhiệt độ, đo mưa, đo nắng rồi ghi chép,
rồi gọi vào máy bộ đàm báo về trung tâm. Nhiều mùa, nhiều đêm anh phải đối chọi với gió
tuyết và lặng im. Vậy mà anh rất yêu công việc của mình. Chúng ta hãy nghe lời nói của
anh thanh niên với ông hoạ sĩ: “[..] khi ta làm việc, ta với công việc là đôi sao gọi là một
mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em, đồng chí dưới kia.
Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất”. Còn đây là
tâm sự của anh với cô kĩ sư trẻ: “[…] lúc nào tôi cũng có người trò chuyện. Nghĩa là có sách
ấy mà!”. Tuy sống trong điều kiện thiếu thốn cả vật chất lẫn tinh thần nhưng người thanh
niên ấy vẫn ham mê công việc, vẫn biết sắp xếp, lo toan cuộc sống riêng ngăn nắp, ổn định.
Anh nuôi gà, trồng hoa, đọc sách. Thỉnh thoảng anh xuống đường tìm gặp bác lái xe cùng
hành khách để trò chuyện cho nguôi nỗi nhớ nhà, vợi bớt cô đơn.

Sống trong hoàn cảnh như thế, sẽ có người dần thu mình lại trong nỗi cô đơn.
Nhưng anh thanh niên này thật đáng yêu ở nỗi “thèm người”, lòng hiếu khách đến nồng
nhiệt, ở sự quan tâm đến người khác một cách chu đáo. Ngay từ những phút gặp gỡ ban
đầu, lòng mến khách, nhiệt tình của anh đã gây được thiện cảm tự nhiên đối với người
hoạ sĩ già, cô kĩ sư trẻ. Niềm vui được đón khách dào dạt trong lòng anh, toát lên trên nét
mặt, qua từng cử chỉ. Anh biếu bác lái xe củ tam thất để mang về cho vợ bác mới ốm
dậy. Anh mừng quýnh đón quyển sách bác mua hộ. Anh hồ hởi đón mọi người lên thăm
“nhà” mình và hồn nhiên kể về công việc, cuộc sống của mình, của bạn bè nơi Sa Pa lặng
lẽ. Chúng ta khó có thể quên việc làm đầu tiên của anh thanh niên khi có khách lên thăm
nơi ở của mình: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng người con gái chưa hề quen biết.
“Anh con trai, rất tự nhiên, như với một người bạn đã quen thân, trao bó hoa đã cắt cho
người con gái, và cũng rất tự nhiên, cô đỡ lấy”. Củ tam thất gửi vợ bác lái xe, làn trứng,
bó hoa tiễn người hoạ sĩ già, cô gái trẻ tiếp tục cuộc hành trình, đó là những kỉ niệm của
một tấm lòng sốt sắng, tận tình đáng quý.

Công việc vất vả, có những đóng góp quan trọng cho đất nước như thế nhưng người
thanh niên hiếu khách và sôi nổi ấy lại rất khiêm tốn. Anh cảm thấy đóng góp của mình bình
thường, nhỏ bé so với bao người khác. Bởi thế anh ngượng ngùng khi ông hoạ sĩ già phác
thảo chân dung của mình vào cuốn sổ tay. Con người khiêm tốn ấy hào hứng giới thiệu cho
hoạ sĩ những người đáng để vẽ hơn mình. Đó là ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa vượt qua
bao khó khăn, vất vả để tạo ra những củ su hào to hơn, ngon hơn cho nhân dân toàn miền
Bắc, là anh cán bộ khí tượng dưới trung tâm suốt mười một năm nay chuyên tâm nghiên cứu
và thiết lập một bản đồ sét. Dù còn trẻ tuổi, anh thấm thía cái nghĩa, cái tình của mảnh đất Sa
Pa mà mình được sinh ra, lớn lên, thấm thía sự hi sinh lặng thầm của những con người ngày
đêm làm việc, lo nghĩ cho đất nước.

Bằng một cốt truyện khá nhẹ nhàng, những chi tiết chân thực, tinh tế,
bằng ngôn ngữ đối thoại sinh động, Nguyễn Thành Long đã kể lại một cuộc gặp
gỡ tình cờ mà thú vị nơi Sa Pa lặng lẽ. Chưa đầy ba mươi phút tiếp xúc với anh
thanh niên khiến người hoạ sĩ già thêm suy ngẫm về vẻ đẹp cuộc đời mà mình
không bao giờ thể hiện hết được, khiến cô kĩ sư trẻ lòng bao cảm mến, bâng
khuâng. Với truyện ngắn này, phải chăng nhà văn muốn khẳng định: Cuộc sống
của chúng ta được làm nên từ bao phấn đấu, hi sinh lớn lao và thầm lặng? Những
con người cần mẫn, nhiệt thành như anh thanh niên ấy thật đáng trân trọng, thật
đáng tin yêu.
(Quỳnh Tâm)

Vấn đề nghị
luận của văn
bản:

Những phẩm chất đức tính đẹp đẽ, đáng yêu
của nhân vật anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa
Pa” của Nguyễn Thành Long.
Phần I : Đoạn 1( mở bài) Khái quát về tác phẩm
“Lặng Lẽ Sa Pa” và nhân vật Anh thanh niên

BỐ
CỤC

Phần 2: Đoạn 2,3,4 ( thân bài): Vẻ đẹp
phẩm chất của nhân vật Anh thanh niên

Phần 3: Đoạn 5( kết bài): Khái quát
những suy nghĩ, cảm xúc của người viết
về nhân vật Anh thanh niên

ĐOẠN 1

Câu
văn
nêu
vấn đề
nghị
luận

Gấp lại truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, lòng ta cứ xao
xuyến, vấn vương trước vẻ đẹp của những con người, trước
những tình cảm chân tình, nồng hậu trong một cuộc sống đầy
tin yêu. Viết về một mảng hiện thực
trên miền đất Sa Pa trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội
và chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, thiên truyện
như muốn nói với ta rằng: Bên trong
vẻ lặng lẽ của núi rừng, cuộc sống ở đây chứa bao vẻ đẹp đáng
yêu, đang có không ít sự hi sinh thầm lặng.
Dù được miêu tả nhiều hay ít, trực tiếp hay gián tiếp,
nhân vật nào của “Lặng lẽ Sa Pa” cũng hiện lên với
nét cao quý đáng khâm phục. Trong đó, anh thanh
niên làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu –
nhân vật chính của tác phẩm - đã để lại cho chúng ta
nhiều ấn tượng khó phai mờ.

Câu văn
nêu luận
điểm

ĐOẠN 2

Trước tiên, nhân vật anh thanh niên này đẹp ở tấm lòng yêu đời, yêu
nghề, ở tinh thần trách nhiệm cao với công việc lắm gian khổ của
mình.
Trong lời giới thiệu với ông hoạ sĩ già và cô gái, bác lái xe gọi anh là
“người cô độc nhất thế gian”. Đã mấy năm nay, anh sống một mình trên
đỉnh Yên Sơn cao hai nghìn sáu trăm mét, bốn bề chỉ có cây cỏ và mây
mù lạnh lẽo. Công việc hàng ngày của anh là đo gió, đo nhiệt độ, đo
mưa, đo nắng rồi ghi chép, rồi gọi vào máy bộ đàm báo về trung tâm.
Nhiều mùa, nhiều đêm anh phải đối chọi với gió tuyết và lặng im. Vậy
mà anh rất yêu công việc của mình. Chúng ta hãy nghe lời nói của anh
thanh niên với ông hoạ sĩ: “[..] khi ta làm việc, ta với công việc là đôi sao
gọi là một mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với việc của
bao anh em, đồng chí dưới kia. Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ
cất nó đi, cháu buồn đến chết mất”. Còn đây là tâm sự của anh với cô kĩ
sư trẻ: “[…] lúc nào tôi cũng có người trò chuyện. Nghĩa là có sách ấy
mà!”. Tuy sống trong điều kiện thiếu thốn cả vật chất lẫn tinh thần nhưng
người thanh niên ấy vẫn ham mê công việc, vẫn biết sắp xếp, lo toan
cuộc sống riêng ngăn nắp, ổn định. Anh nuôi gà, trồng hoa, đọc sách.
Thỉnh thoảng anh xuống đường tìm gặp bác lái xe cùng hành khách để
trò chuyện cho nguôi nỗi nhớ nhà, vợi bớt cô đơn.

Câu
văn
nêu
luận
điểm

ĐOẠN 3

Sống trong hoàn cảnh như thế, sẽ có người dần thu mình lại trong nỗi cô đơn.
Nhưng anh thanh niên này thật đáng yêu ở nỗi “thèm người”, lòng
hiếu khách đến nồng nhiệt, ở sự quan tâm đến người khác một cách
chu đáo.
Ngay từ những phút gặp gỡ ban đầu, lòng mến khách, nhiệt tình của anh đã
gây được thiện cảm tự nhiên đối với người hoạ sĩ già, cô kĩ sư trẻ. Niềm vui
được đón khách dào dạt trong lòng anh, toát lên trên nét mặt, qua từng cử chỉ.
Anh biếu bác lái xe củ tam thất để mang về cho vợ bác mới ốm dậy. Anh
mừng quýnh đón quyển sách bác mua hộ. Anh hồ hởi đón mọi người lên thăm
“nhà” mình và hồn nhiên kể về công việc, cuộc sống của mình, của bạn bè nơi
Sa Pa lặng lẽ. Chúng ta khó có thể quên việc làm đầu tiên của anh thanh niên
khi có khách lên thăm nơi ở của mình: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng
người con gái chưa hề quen biết. “Anh con trai, rất tự nhiên, như với một
người bạn đã quen thân, trao bó hoa đã cắt cho người con gái, và cũng rất tự
nhiên, cô đỡ lấy”. Củ tam thất gửi vợ bác lái xe, làn trứng, bó hoa tiễn người
hoạ sĩ già, cô gái trẻ tiếp tục cuộc hành trình, đó là những kỉ niệm của một
tấm lòng sốt sắng, tận tình đáng quý.

Câu văn
nêu luận
điểm
ĐOẠN 4

Công việc vất vả, có những đóng góp quan trọng cho đất nước như
thế nhưng người thanh niên hiếu khách và sôi nổi ấy lại rất khiêm
tốn.
Anh cảm thấy đóng góp của mình bình thường, nhỏ bé so với bao
người khác. Bởi thế anh ngượng ngùng khi ông hoạ sĩ già phác thảo
chân dung của mình vào cuốn sổ tay. Con người khiêm tốn ấy hào
hứng giới thiệu cho hoạ sĩ những người đáng để vẽ hơn mình. Đó là
ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa vượt qua bao khó khăn, vất vả để tạo
ra những củ su hào to hơn, ngon hơn cho nhân dân toàn miền Bắc, là
anh cán bộ khí tượng dưới trung tâm suốt mười một năm nay chuyên
tâm nghiên cứu và thiết lập một bản đồ sét. Dù còn trẻ tuổi, anh thấm
thía cái nghĩa, cái tình của mảnh đất Sa Pa mà mình được sinh ra, lớn
lên, thấm thía sự hi sinh lặng thầm của những con người ngày đêm
làm việc, lo nghĩ cho đất nước.

ĐOẠN 5

Câu
văn cô
đúc
vấn đề
nghị
luận

Bằng một cốt truyện khá nhẹ nhàng, những chi tiết
chân thực, tinh tế, bằng ngôn ngữ đối thoại sinh
động, Nguyễn Thành Long đã kể lại một cuộc gặp
gỡ tình cờ mà thú vị nơi Sa Pa lặng lẽ. Chưa đầy ba
mươi phút tiếp xúc với anh thanh niên khiến người
hoạ sĩ già thêm suy ngẫm về vẻ đẹp cuộc đời mà
mình không bao giờ thể hiện hết được, khiến cô kĩ
sư trẻ lòng bao cảm mến, bâng khuâng. Với truyện
ngắn này, phải chăng nhà văn muốn khẳng định:
Cuộc sống của chúng ta được làm nên từ bao
phấn đấu, hi sinh lớn lao và thầm lặng? Những
con người cần mẫn, nhiệt thành như anh thanh
niên ấy thật đáng trân trọng, thật đáng tin yêu.

HỆ THỐNG LUẬN ĐIỂM

- Anh thanh niên là người có tấm lòng yêu đời, yêu nghề, có

tinh thần trách nhiệm cao với công việc
- Anh thanh niên là người hiếu khách, quan tâm đến người
khác
- Anh thanh niên là người rất khiêm tốn.

PHIẾU HỌC TẬP: Phân tích cách triển khai luận điểm của tác giả trong các đoạn văn phần thân bài
NHÓM 1: ĐOẠN 2, NHÓM 2 : ĐOẠN 3, NHÓM 3: ĐOẠN 4
Luận điểm

Luận cứ

Cách triển
khai
Phép lập
luận

Luận điểm

Luận cứ

ĐOẠN 2

Cách triển
khai
Phép lập
luận

Anh thanh niên đẹp ở tấm lòng yêu đời, yêu
nghề, ở tinh thần trách nhiệm cao với công
việc lắm gian khổ của mình.
- Nhân vật anh thanh niên có cuộc sống cô độc,
một mình anh trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600
mét, bốn bề chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo
- Công việc rất khó khăn, vất vả , phải đối mặt
với gió tuyết, lặng im
- Tuy công việc vất vả như vậy nhưng anh rất
yêu công việc và anh có những suy nghĩ rất chín
chắn, phát ngôn rất chính xác, thâm thúy về
công việc.
- Anh thanh niên biết sắp xếp cuộc sống: đọc
sách, nuôi gà trồng hoa…
Diễn dịch
Phân tích và chứng minh

Luận điểm

Luận cứ

ĐOẠN 3

Cách triển
khai
Phép lập
luận

Anh thanh niên là người hiếu khách, quan
tâm đến người khác

- Anh thanh niên rất là mến khách kể cả Bác lái
xe hay những người đi trên xe của Bác, mến
ngay từ phút gặp gỡ ban đầu như ông họa sĩ, cô
kĩ sư. Anh vui, hồ hởi khi được đón khách đến
nhà chơi
- Anh rất là chu đáo, quan tâm đến mọi người,
tặng vợ bác lái xe của tam thất khi biết lúc bác
ấy ốm, Tặng bó hoa cho cô kĩ sư trong lần gặp
mặt đầu tiên, tặng giỏ trứng cho ông họa sĩ và cô
kĩ sư khi tạm biệt anh để tiếp tục cuộc hành
trình
Diễn dịch
Phân tích và chứng minh

Luận điểm

Luận cứ

ĐOẠN 4

Cách triển
khai
Phép lập
luận

Anh thanh niên rất khiêm tốn
+ Dù có nhiều đóng góp cho đất nước, cho
quê hương nhưng anh cảm thấy những
đóng góp của mình là nhỏ bé.
+ Anh ngượng ngùng từ chối khi biết ông
họa sĩ muốn vẻ chân dung anh và nói anh
không có gì đáng vẽ cả, anh còn giới thiệu
những người đồng đội rất xứng đáng để
được vẽ hơn mình

Diễn dịch
Phân tích và chứng minh

NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN ( HOẶC ĐOẠN TRÍCH)

Hệ thống luận điểm, luận cứ
1. Anh thanh niên đẹp ở tấm lòng yêu đời, yêu nghề, ở tinh thần trách nhiệm cao với
công việc lắm gian khổ của mình:
- Nhân vật anh thanh niên có cuộc sống cô độc, một mình anh trên đỉnh núi Yên Sơn cao
2600 mét, bốn bề chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo
- Công việc rất khó khăn, vất vả , phải đối mặt với gió tuyết, lặng im
- Tuy công việc vất vả như vậy nhưng anh rất yêu công việc và anh có những suy nghĩ rất
chín chắn, phát ngôn rất chính xác, thâm thúy về công việc như:
- Anh thanh niên biết sắp xếp cuộc sống: đọc sách, nuôi gà trồng hoa…
2. Anh thanh niên là người hiếu khách, quan tâm đến người khác:
- Anh thanh niên rất là mến khách kể cả Bác lái xe hay những người đi trên xe của Bác,
mến ngay từ phút gặp gỡ ban đầu như ông họa sĩ, cô kĩ sư. Anh vui , hồ hỡi khi được đón
khách đến nhà chơi
- Anh rất là chu đáo, quan tâm đến mọi người, tặng vợ bác lái xe của tam thất khi biết lúc
bác ấy ốm, Tặng bó hoa cho cô kĩ sư trong lần gặp mặt đầu tiên, tặng giỏ trứng cho ông
họa sĩ và cô kĩ sư khi tạm biệt anh để tiếp tục cuộc hành trình
3. Anh thanh niên rất khiêm tốn:
+ Dù có nhiều đóng góp cho đất nước, cho quê hương nhưng anh cảm thấy những đóng
góp của mình là nhỏ bé.
+ Anh ngượng ngùng từ chối khi biết ông họa sĩ muốn vẻ chân dung anh và nói anh không
có gì đáng vẽ cả, anh còn giới thiệu những người đồng đội rất xứng đáng để được vẽ hơn
mình

NỘI DUNG BÀI HỌC
- Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) là trình bày
những nhận xét, đánh giá của mình về nhân vật, sự kiện, chủ
đề hay nghệ thuật của một tác phẩm cụ thể.
- Những nhận xét, đánh giá về truyện phải xuất phát từ ý
nghĩa cốt truyện, tính cách, số phận của nhân vật và nghệ
thuật trong tác phẩm được người viết phát hiện và khái quát.
- Các nhận xét, đánh giá về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)
trong bài nghị luận phải rõ ràng, đúng đắn, có luận cứ và lập
luận chặt chẽ, thuyết phục.
- Bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) cần có
bố cục mạch lạc, có lời văn chuẩn xác, gợi cảm.