Với Đỗ Phủ:

Khóm cúc chen ngang dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình già

Với Nguyễn Khuyến:
.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Với Xuân Diệu:

Đây mùa thu tới mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng

Với Lưu Trọng Lư:

Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô

Bài 24 - Văn bản

I- Tìm hiểu chung.

Sang thu

Hữu Thỉnh

Sang thu

Bài 24 - Văn bản

Hữu Thỉnh

1. Tác giả
- Hữu Thỉnh tên đầy đủ là Nguyễn Hữu
Thỉnh, sinh năm 1942, quê ở huyện Tam
Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
- Là nhà thơ trưởng thành trong thời kì
kháng chiến chống Mĩ.
Phong cách thơ Hữu Thỉnh: Thiết
tha, sâu lắng, giàu suy tưởng.
§Ò tµi
Trong chiến tranh
ViÕt vÒ
ngưêi lÝnh

HiÖn thùc
s«i ®éng cña
chiÕn tranh

Sau chiến tranh
Con ngư­êi, cuéc
sèng ë n«ng th«n

Mïa thu

Bài 24 - Văn bản

2

Sang thu

Hữu Thỉnh

Tác phẩm

Hoàn cảnh
sáng tác:
Cuối năm
1977 đất
nước vừa
được hòa
bình, thiên
nhiên sang
thu

Xuất xứ: In
trong “Từ
chiến hào
tới
thành
phố”

Thể thơ:
5 chữ

* Hoàn cảnh sáng tác:
«Năm 1977, tôi tham gia trại viết văn quân đội ở một
làng ngoại ô Hà Nội (nay là Khương Hạ, Thanh Xuân, Hà
Nội). Đất nước ta lúc này vừa trải qua chiến tranh, cuộc
sống thanh bình đã trở lại. Trong cái mơ hồ phảng phất
gió thu và lá thu đang ngả màu, nhà thơ đã trèo lên cây ổi
chín vàng trong cả một vườn ổi bạt ngàn ở nơi này. Không
có gì đặc hơn, sánh hơn cái màu, cái mùi ổi chín vàng
nhuốm trong cái nắng vàng của mùa thu. Không gian cao
vút, sâu thẳm, yên tĩnh...»
(Lời tự bạch của Hữu Thỉnh)

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
Hữu Thỉnh

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi

Hữu Thỉnh

Cách 1: 3 đoạn
- Khổ 1: Tín hiệu báo thu sang
- Khổ 2: Quang cảnh đất trời sang thu
- Khổ 3: Biến đổi của cảnh vật sang thu
Cách 2: 2 phần
- Phần 1: Cảm xúc của nhà thơ trước khoảnh khắc
giao mùa.
- Phần 2: Những suy ngẫm của nhà thơ.

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Nội dung:
a. Cảm xúc của nhà thơ trước
khoảnh khắc giao mùa:
*Tín hiệu báo thu sang:
- Từ ngữ gợi tả: Bỗng, phả, hình
như
- Tín hiệu: hương ổi, gió se,
sương.
- Nhân hóa: sương chùng chình
 Tâm trạng ngỡ ngàng của nhà thơ
trước khoảnh khắc giao mùa.

Hữu Thỉnh

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

Lời tự bạch của nhà thơ
“Giữa trời đất mênh mang, giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ
thì điều khiến cho tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để
nhận ra, đó chính là hương ổi. Với những người không làm thơ
thì mùi hương đó gợi nhớ đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ đến buổi
chiều vàng với một dòng sông thanh bình, một con đò lững lờ
trôi, những đàn trâu bò no cỏ giỡn đùa nhau và những đứa trẻ ẩn
hiện trong triền ổi chín ven sông. Nó giống như mùi bờ bãi, mùa
con trẻ…Hương ổi tự nó xốc thẳng vào những miền thơ ấu thân
thiết trong tâm hồn chúng ta. Mùi hương đơn sơ ấy lại trở thành
quý giá vì nó đã trở thành chiếc chìa khóa vàng mở thẳng vào
tâm hồn mỗi người, có khi là cả một thế hệ…”.

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

Hữu Thỉnh

Sông được lúc dềnh dàng
II. Đọc – hiểu văn bản:
Chim bắt đầu vội vã
1. Nội dung:
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
a. Cảm xúc của nhà thơ trước
khoảnh khắc giao mùa:
* Quang cảnh đất trời sang thu:
- Nhân hóa: sông dềnh dàng, chim vội vã
- Từ láy: dềnh dàng, vội vã
- Hình ảnh liên tưởng: đám mây mùa hạ- vắt
nửa mình sang thu.
 Tâm trạng bâng khuâng trước cảnh đất trời
sang thu.

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

Hữu Thỉnh

II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Nội dung:
a. Cảm xúc của nhà thơ trước khoảnh khắc giao
mùa.
* Biến đổi của cảnh vật sang thu:
- Nắng vẫn cũn nhưng nhạt dần
- Mưa vơi dần
- Sấm cũng bớt
- Hàng cây đứng tuổi
 Tâm trạng bâng khuâng ngỡ ngàng, cảm nhận tinh
tế của nhà thơ khi chợt nhận ra những tín hiệu báo
thu sang.

Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi

Lời tự bạch của nhà thơ
«Mây mùa hạ thường chứa nhiều màu sắc, thậm chí là
giông bão tựa hồ những ước mơ khao khát của tuổi trẻ... Tuy
nhiên giữa ước mơ và thực tại là hai thế giới luôn đối lập
nhau và chẳng phải ước mơ nào cũng thành hiện thực. Sự
dang dở, sự mất mát là một hiện thực buộc chúng ta phải
chấp nhận trong cuộc sống của mình. Ngay cả người lính
cũng vậy. Rất nhiều đồng đội của tôi đã nằm lại ở tuổi còn
rất trẻ, ở ngưỡng cửa của mùa đẹp nhất trong cuộc đời. Vì
thế nên đám mây trong thơ ấy chỉ là «Vắt nửa mình sang
thu» thôi, mùa còn lại đã trở thành kí ức...»
(Lời tự bạch)

Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng
hàng cây
cây đứng
đứng tuổi
tuổi
* Tả thực:
* Ý nghĩa ẩn dụ:

Hình thức thảo luận nhóm 4
Thời gian thảo luận: 1 phút
- Sấm và hàng cây lúc sang thu.
Sấm: Vang động bất thường của ngoại
cảnh, của cuộc đời.
Hàng cây đứng tuổi: Con người từng trải.

“Với hình ảnh có giá trị tả thực về hiện tượng thiên nhiên này,
gửi gắm
ngẫm“ của
khi con
từng
Có ý kiến
chosuy
rằng:
Haimình,
câu thơ
cuốingười
của đã
khổ
thơtrải
thứ
? tôi muốn
thì cũng
vữngcóvàng
tác động
bấtnhiều
thườnghàm
của ý
ba vừa
tínhhơn
tả trước
thực,những
vừa chứa
đựng
ngoạisâu
cảnh,
củaEm
cuộc
xa”.
cóđời.”
đồng ý không ? Vì sao ?
(Lời tâm sự của nhà thơ Hữu Thỉnh)

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

Hữu Thỉnh

II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Nội dung:
a. Cảm xúc của nhà thơ trước khoảnh khắc giao mùa.
b. Những suy ngẫm của nhà thơ:
- Tả thực: Sấm và hàng cây lúc sang thu
- Ẩn dụ: + Sấm: Vang động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.
+ Hàng cây đứng tuổi: Con người từng trải.
- Suy ngẫm của tác giả: khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng
hơn trước những tác động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc đời.
 Suy ngẫm của tác giả làm nên đặc điểm của cái tôi trữ tình sâu sắc trong
bài thơ.

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

Hữu Thỉnh

II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Nội dung:
2. Nghệ thuật:
- Khắc hoa được hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm, đặc sắc về
thời điểm giao mùa hạ – thu ở nông thôn vùng đồng bằng
Bắc bộ.
- Sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ (bỗng, phả, hình
như,…), phép nhân hoá (sương chùng chình, sông dềnh
dàng,…), phép ẩn dụ (sấm, hàng cây đứng tuổi).

Bài 24 - Văn bản

Sang thu

Hữu Thỉnh

II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
3. Ý nghĩa văn bản:
Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của nhà
thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc
giao mùa ở đồng bằng Bắc bộ.

BÂNG KHUÂNG…

NGỠ NGÀNG…

SUY NGẪM…

Một số đoạn thơ viết về mùa thu

Em không nghe rừng thu
Lá thu rơi xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô?
(TiÕng thu - Lưu Trọng Lư­)
Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang, 
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng; 
Đây mùa thu tới – mùa thu tới 
Với áo mơ phai dệt lá vàng.
(Đây mùa thu tới – Xuân Diệu)

Ao thu lạnh lẽ nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
(Thu Điếu – Nguyễn Khuyến)

nắng thu đang trải đầy
đã trăng non múi bưởi
bên cầu con nghé đợi
cả chiều thu sang sông.

(Chiều sông thương-Hữu Thỉnh)

Long lanh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc non phơi bóng
vàng.
(Nguyễn
Du)

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may.
(Nguyễn Đình Thi – Đất nước)

Mùa thu tiễn em – Tế Hanh
Em đi, trăng sắp độ tròn
Mùa thu quá nửa, lá giòn khô cây
Tiễn em trong cảnh thu này
Lòng em muôn tiếng, sao đầy
lặng im?
Ta về, giữa khoảng trời đêm
Vành trăng như thể mắt em soi
đường.

Thu rơi từng cánh – Nguyễn Bính
Mùa thu hoa cúc lại tàn
Thuyền ai buộc mãi bên làn cây cong!
Người về để lại phòng không
Thu rời từng cánh cho lòng nhớ thương.
Có người cung nữ họ Vương
Lên lầu nhìn dải sông Hương nhớ nhà.

IV. LUYỆN TẬP:

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Nội dung chính của bài thơ Sang thu là gì?
a. Thể hiện tình yêu quê hương, đất nước.
b. Thể hiện tình yêu tha thiết với mùa thu quê hương.
c. Thể hiện những cảm nhận tinh tế về sự biến đổi của đất trời ở thời
điểm giao mùa.
d. Thể hiện niềm tự hào của tác giả về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc sang
thu.

Câu 2: Nhận xét nào sau đây phù hợp với nghệ thuật xây
dựng hình ảnh của tác giả trong hai câu thơ “ Có đám mây
mùa hạ - Vắt nữa mình sang thu”?
a. Hình ảnh chân thực, gợi cảm giàu sức tạo hình.

b. Hình ảnh được xây dựng bằng trí tưởng tượng , phong phú sáng
tạo, khơi gợi nhiều liên tưởng thú vị.
c. Hình ảnh vừa hiện thực, mới lạ vừa giàu sức suy tưởng.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Làm bài tập 2 trang 127
- Gợi ý:
+ Phương thức biểu cảm
+ Dũng cảm xúc: Ngỡ ngàng- Ngây ngất- Ngẫm nghĩ
- Viết đoạn văn nêu cảm nhận về hai câu thơ cuối bài
- Soạn bài Nói vói con:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu tác giả
+ Nhóm 2: Tìm hiểu tác phẩm