Chủ đề 7

CƠ THỂ NGƯỜI

Bài 28

HỆ VẬN ĐỘNG
Ở NGƯỜI

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

II. SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ – XƯƠNG – KHỚP

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

Quan sát hình và cho biết hệ vận động gồm những cơ quan nào?

- Cơ vân là cơ bám
vào xương, hoạt
động theo ý muốn,
có chức năng vận
động, dự trữ và sinh
nhiệt

- Xương có chức năng vận động, nâng
đỡ cơ thể, bảo vệ các nội quan, sinh ra
các tế bào máu, dự trữ và cân bằng
chất khoáng
- Khớp là bộ phận kết nối các xương
trong cơ thể với nhau, giữ vai trò hỗ
trợ cho các chuyển động của cơ thể

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Quan sát hình, cho biết sự phù
hợp giữa cấu tạo và chức năng
của xương đùi

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng được thể hiện ở
Thành phần hóa học

Hình dạng

Cấu trúc

Thành phần hóa học của xương người gồm: nước, chất hữu cơ và chất
vô cơ
- Chất hữu cơ gồm protein (chủ yếu là collagen), lipid và sacccharide,
đảm bảo cho xương có tính đàn hồi
- Chất vô cơ chủ yếu là muối calcium, muối phosphate đảm bảo cho
xương có tính rắn chắc

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng được thể hiện ở
Thành phần hóa học

Hình dạng

Cấu trúc

Ở mỗi vị trí, hình dạng của xương phù hợp với chức năng mà xương đó
đảm nhiệm
Hộp sọ gồm các xương dẹt phù hợp với
chức năng bảo vệ

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng được thể hiện ở
Thành phần hóa học

Hình dạng

Cấu trúc

Ở mỗi vị trí, hình dạng của xương phù hợp với chức năng mà xương đó
đảm nhiệm
Cổ tay, cổ chân gồm các
xương ngắn phù hợp với các
cử động linh hoạt

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng được thể hiện ở
Thành phần hóa học

Hình dạng

Cấu trúc

Đặc điểm cấu trúc của xương phù hợp với chức năng
Tính vững chắc của xương đùi được thể hiện: ở đầu xương có mô
xương xốp gồm các tế bào xương tạo thành các nan xương sắp xếp
theo hình vòng cung có tác dụng phân tán lực tác động: phần thân
xương có mô xương cứng gồm các tế bào xương sắp xếp đồng tâm
làm tăng khả năng chịu lực của xương

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
1. Thành phần hóa học của xương động vật cũng tương tự xương người.
Thực hiện thí nghiệm với ba chiếc xương đùi ếch như sau:
Xương 1: để nguyên
Xương 2: ngâm trong dung dịch HCl 10% khoảng 15 phút
Xương 3: đốt lên ngọn lửa đèn cồn cho đến khi không còn thấy khói bay
lên
Tiến hành thí nghiệm, sau đó uốn cong xương, bóp nhẹ đầu xương
và quan sát hiện tượng. Kết quả thí nghiệm thể hiện ở bảng

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
1. Cấu tạo của xương phù hợp với chức năng
Hiện tượng
Có thể uốn cong xương
Xương vỡ vụn khi bóp nhẹ vào đầu
xương

Xương 1

Xương 2

Xương 3

Không

Có

Không

Không

Không

Có

Vận dụng kiến thức về phản ứng của acid, phản ứng cháy và thành
phần hóa học của xương, giải thích kết quả thí nghiệm

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng
Nêu tên, vị trí một khớp trong cơ thể. Cho biết khớp đó thuộc loại khớp
gì và chức năng của nó

a) Khớp bất động
Khớp ở hộp sọ

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng
Nêu tên, vị trí một khớp trong cơ thể. Cho biết khớp đó thuộc loại khớp
gì và chức năng của nó

a) Khớp bất động
Khớp giữa xương sườn và
xương ức

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng
Nêu tên, vị trí một khớp trong cơ thể. Cho biết khớp đó thuộc loại khớp
gì và chức năng của nó

b) Khớp động
Khớp gối

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng
Nêu tên, vị trí một khớp trong cơ thể. Cho biết khớp đó thuộc loại khớp
gì và chức năng của nó

c) Khớp bán động
Khớp giữa các
đốt sống

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG

2. Cấu tạo của khớp phù hợp với chức năng
Mỗi loại khớp cho phép các xương hoạt động ở các mức độ khác nhau
phù hợp với chức năng
- Các xương ở hộp sọ liên kết với nhau bằng khớp bất động phù hợp
với chức năng bảo vệ não, cơ quan thị giác, thính giác,…
- Các xương đốt sống liên kết với nhau bằng khớp bán động nên cột
sống có thể cử động ở mức độ nhất định và bảo vệ tủy sống
- Các xương ở đầu gối liên kết với nhau bằng khớp động nên cử
động một các dễ dàng

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
3. Cấu tạo của cơ vân phù hợp với chức năng
Quan sát hình, nêu cấu tạo của một bắp cơ.
Từ đó, chỉ ra sự phù hợp giữa cấu tạo và chức
năng của cơ trong vận động

I. SỰ PHÙ HỢP GIỮA CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ VẬN ĐỘNG
3. Cấu tạo của cơ vân phù hợp với chức năng
- Trong bắp cơ, các tơ cơ nằm song song theo
chiều dọc của sợi cơ
- Tơ cơ có khả năng thay đổi chiều dài và đường
kính của bắp cơ
- Mỗi động tác vận động có sự phối hợp hoạt
động của nhiều cơ

II. SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ – XƯƠNG – KHỚP

Quan sát hình và dựa vào nguyên tắc đòn bẩy, cho biết cơ, xương, khớp
phối hợp với nhau như thế nào khi ta co cơ

II. SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ – XƯƠNG – KHỚP

- Nhờ sự điều khiển của hệ
thần kinh, cơ co dãn, phối
hợp cùng sự hoạt động của
các khớp làm xương chuyển
động
- Sự sắp xếp của xương, khớp, cơ hình thành nên cấu trúc có dạng
đòn bẩy. Trong đó, khớp hình thành nên điểm tựa, sự co cơ tạo nên
lực kéo làm xương di chuyển tạo sự vận động của cơ thể

II. SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ – XƯƠNG – KHỚP
Khi ngửa đầu và kiễng chân, dựa vào nguyên tắc đòn bẩy:
? Xác định điểm tựa, lực và trọng lực
? Nhận xét về vị trí của điểm tựa so với lực và trọng lực

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

1. Vai trò của thể dục, thể thao với sức khỏe và hệ vận động
Quan sát hình và cho biết
tập thể dục, thể thao có ý
nghĩa như thế nào đối với
sức khỏe và hệ vận động.
Giải thích

- Tim đập nhanh hơn và máu chảy nhanh hơn nên cơ tim và thành mạch khỏe hơn.
- Màng hoạt dịnh tiết chất nhờn đầy đủ, dây chằng vững chắc, dẻo dai hơn nên khớp khỏe hơn
- Kích thích các tế bào tạo xương, sụn ở đầu xương nên tăng khối lượng và kích thước xương

-Tăng lưu lượng máu và O2 tới não nên hệ thần kinh linh
hoạt hơn.
-Tăng thế tích O2 khuếch tán vào máu và tăng tốc độ vận
động của các cơ hô hấp nên tăng sức khỏe hệ hô hấp.
-Duy trì cân nặng hợp lí nhờ tăng phân giải lipid.
-Kích thích tạo tế bào cơ, tăng hấp thu glucose và sử dụng
O2 tăng lưu lượng máu đến cơ nên tăng sức bền của cơ
và tăng khối lượng cơ.

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

1. Vai trò của thể dục, thể thao với sức khỏe và hệ vận động

Lập kế hoạch luyện tập thể dục thể thao
cho bản thân nhằm nâng cao thể lực và
có thể hình cân đối.

- Tập thể dục, thể thao vừa sức, đều đặn giúp nâng cao sức khỏe nói chung và sức khỏe của hệ vận động nói riêng.
+ Cần khởi động kĩ trước khi luyện tập để phòng tránh chấn thương.
+ Trang phục phù hợp, bổ sung nước hợp lý khi luyện tập.

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

2 Bệnh, tật liên quan đến hệ vận động và cách phòng tránh

Nêu nguyên nhân và cách phòng
tránh một số bệnh, tật liên quan
đến hệ vận động?

- Loãng xương do cơ thể thiếu calcium và vitamin
D; tuổi cao; thay đổi hormone,… làm cho xương
giòn, dễ gãy.
- Bong gân, trật khớp, gãy xương do:
+ Chấn thương khi thể thao
+ Tai nạn trong sinh hoạt
+ Bê vác vật nặng quá sức
+ Vận động sai tư thế

- Viêm cơ do:
+ Nhiễm khuẩn khi bị tổn thương trên da
+ Dụng cụ tiêm truyền, châm cứu, phẫu thuật không đảm
bảo vô trùng
- Viêm khớp do:
+ Nhiễm khuẩn tại khớp
+ Rối loạn chuyển hóa
+ Thừa cân, béo phì,…

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG
2 Bệnh, tật liên quan đến hệ vận động và cách phòng tránh

Còi xương, mềm xương, cọng vẹo cột sống
- Còi xương, mềm xương, cọng vẹo cột
sống do:
+ Cơ thể thiếu calcium và vitamin D
+ Rối loạn chuyển hóa vitamin D
+ Tư thế sinh hoạt không phù hợp
+ Cường độ lao động không phù hợp với
lứa tuổi.

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

2 Bệnh, tật liên quan đến hệ vận
động và cách phòng tránh

Các bệnh về hệ vận động gây tổn thương cấu trúc của cơ, xương, khớp,
gân và dây chằng, từ đó làm hệ vận động suy yếu. Để phòng các bệnh
về hệ vận động, cần:
- Duy trì chế độ ăn đủ chất và cân đối, bổ sung vitamin và các khoáng
chất thiết yếu
- Tắm nắng
- Vận động đúng cách
- Đi, đứng, ngồi đúng tư thế
- Điều chỉnh cân nặng phù hợp
-Tránh những thói quen ảnh hưởng không tốt đến hệ vận động (mang vật
nặng một bên,…)

III. BẢO VỆ HỆ VẬN ĐỘNG

2 Bệnh, tật liên quan đến hệ vận
động và cách phòng tránh

THỰC HIỆN DỰ ÁN ĐIỀU TRA TỈ LỆ MẮC TẬT CONG VẸO CỘT SỐNG
TRONG TRƯỜNG HỢP HOẶC KHU DÂN CƯ
Xác định vấn đề cần điều tra và
chuẩn bị mẫu phiếu điều tra
Thực hiện điều tra ở trường hợp
hoặc khu dân cư
Tính tỉ lệ mắc tật cong vẹo cột sống
Viết báo cáo nhận xét về tỉ lệ người
mắc tật cong vẹo cột sống; đề xuất
một số cách phòng tránh

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG
1. Cơ sở lý thuyết

Gãy xương gây sưng, đau nhức, khó hoặc
không cử động được
Khi xương bị gãy nếu được nắn thẳng trục
và cố định tốt sẽ tự liền lại được do tế bào
tạo xương ở màng xương liên tục sản sinh
ra các tế bào xương mới

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG
2. Các bước tiến hành
Chuẩn bị: nẹp có chiều dài phù hợp (thước, thanh gỗ, thanh tre,…),
bông, băng, dây buộc, vải hoặc quần áo sạch
Bước 1: Đặt nẹp cố định xương gãy
. Đặt hai nẹp dọc theo xương bị gãy
. Lót băng, gạc, vải hoặc quần áo sạch ở đầu nẹp và chỗ sát xương
. Buộc cố định phía trên và phía
dưới vị trí gãy
. Dùng băng hoặc dây vải sạch
cuốn các vòng tròn quanh nẹ

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG
2. Các bước tiến hành
Chuẩn bị: nẹp có chiều dài phù hợp (thước, thanh gỗ, thanh tre,…),
bông, băng, dây buộc, vải hoặc quần áo sạch
Bước 2: Cố định xương
. Cố định xương tùy theo tư thế gãy xương.
Ví dụ: gãy xương cẳng tay thì cố định
bằng cách treo tay trước ngực ở tư
thế
cẳng tay tương đối vuông góc cánh
tay
. Đưa ngay người bị thương đến CSYT gần
nhất

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG
2. Các bước tiến hành
Lưu ý:
Cần cho người bị thương bất động theo nguyên tắc: bất động trên
một khớp và dưới một khớp của đoạn xương gãy
Buộc cố định không quá lỏng cũng không quá chặt
Với gãy xương hở cần vô trùng và cầm máu đúng cách trước khi cố
định xương

IV. THỰC HÀNH SƠ CỨU VÀ BĂNG BÓ CHO NGƯỜI BỊ GÃY XƯƠNG
3. Đánh giá kết quả và câu hỏi
Nêu ý nghĩa mỗi việc làm ở các bước tiến hành khi sơ cứu và băng
bó cho người bị gãy xương
Nhận xét sản phẩm băng bó của em và các bạn
Khi bị gãy xương, làm thế nào để thúc đẩy nhanh quá trình liền
xương?
Đáp án

Hệ vận động gồm xương, khớp, cơ vân hoạt động phối hợp với nhau
làm cho cơ thể, các cơ quan, bộ phận của cơ thể có thể di chuyển và
cử động được
Xương, khớp, cơ có cấu tạo phù hợp với chức năng mà chúng đảm
nhiệm
Sư sắp xếp của xương, khớp, cơ tạo cấu trúc có dạng đòn bẩy. Nhờ sự
điều khiển của hệ thần kinh, cơ co dãn, phối hợp cùng sự hoạt động
của các khớp làm xương chuyển động
Tập thể dục, thể thao vừa sức và đều đặn giúp nâng cao sức khỏe của
hệ vận động

Để phòng các bệnh, tật liên quan đến hệ vận động, cần duy trì chế độ
ăn, uống đủ chất và cân đối; vận động đúng cách; đi, đứng, nằm, ngồi
đúng tư thế; điều chỉnh cân nặng phù hợp;…

Câu hỏi: Trong các khớp sau, khớp nào là khớp bán động?

A. Khớp mu

C. Khớp khuỷu

B. Khớp gối

D. Khớp ở hộp sọ

Đáp án: A

Câu hỏi: Thành phần hóa học của xương bao gồm những
thành phần nào sau đây?
A. Chất hữu cơ

C. Nước

B. Chất vô cơ

D. Cả 3 đáp án trên

Đáp án: D

Câu hỏi: Hệ vận động gồm những cơ quan nào?

A. Cơ vân, xương và khớp

C. Cơ vân và xương

B. Cơ trơn và khớp

D. Cơ trơn, xương và khớp

Đáp án: A

Câu hỏi: Đâu là cách đề phòng các bệnh về hệ vận động
đúng nhất?
A. Bổ sung nhiều Canxi

C. Tắm nắng lúc 12 giờ trưa

B. Vận động nặng thường xuyên

D. Giữ cơ thể cân đối, vừa vặn

Đáp án: D

Câu hỏi: Nguyên nhân nào gây loãng xương trong các
nguyên nhân sau đây?
A. Thiếu vitamin A

C. Mãn kinh ở phụ nữ

B. Béo phì

D. Cả 3 đáp án đều sai

Đáp án: C