Văn bản 3:
QUÊ HƯƠNG
TẾ HANH

02

03

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

01
KHỞI
ĐỘN
G

QUÊ
HƯƠN
G

LUYỆ
N
TẬP

04
VẬN
DỤN
G

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Quan sát video sau

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Chia sẻ cảm xúc
sau khi nghe bài hát
“Quê hương”

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả Tế Hanh

1921-2009
Sinh ra và lớn lên ở một làng chài ven
biển tỉnh Quảng Ngãi.
Là nhà thơ tiêu biểu trong phong trào
“Thơ mới”.
Thơ ông thấm đượm tình yêu quê hương
và niềm khao khát thống nhất Tổ quốc.

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả Tế Hanh

Quê hương là nguồn cảm hứng lớn trong
suốt cuộc đời thơ Tế Hanh.
Thơ Tế Hanh dễ đi vào lòng người bởi cảm xúc
chân thành, tinh tế, thiết tha; lời thơ giản dị,
giàu hình ảnh; giọng thơ nhẹ nhàng, sâu lắng.
Tác phẩm chính: Hoa niên (1945), Gửi Miền
Bắc (1955), Tiếng sóng (1960), Hai nửa yêu
thương (1963), Khúc ca mới (1966)...

MỘT SỐ TÁC PHẨM CỦA NHÀ THƠ TẾ HANH

I. Tìm hiểu chung

2. Bài thơ “Quê hương”
a. Đọc, tìm hiểu chú thích
b. Xuất xứ - Hoàn cảnh sáng tác
“Quê hương” được rút trong tập “Nghẹn ngào”, sau này in ở tập
Hoa niên (1945)
Bài thơ sáng tác năm 1939, là bài thơ mở đầu cho nguồn cảm
hứng viết về quê hương của nhà thơ Tế Hanh.

I. Tìm hiểu chung

2. Bài thơ “Quê hương”
c. Hình thức của văn bản
Thể thơ

Thơ tám chữ (8 tiếng)

Phương thức
biểu đạt

Biểu đạt (kết hợp với miêu tả, tự sự)

Đề tài

Quê hương

I. Tìm hiểu chung

2. Bài thơ “Quê hương”
c. Hình thức của văn bản
2 câu đầu: Giới thiệu chung về làng quê
Bố cục

6 câu tiếp: Cảnh thuyền ra khơi đánh cá
8 câu tiếp: Cảnh thuyền đánh cá trở về bến
4 câu còn lại: Tấm lòng của nhà thơ khi xa quê

II. Đọc hiểu chi tiết

1. Hai câu đầu: Lời giới thiệu chung về làng quê
“Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông”
Nghề nghiệp truyền thống của quê hương: nghề đánh cá (chài lưới).
Vị trí của làng: bao bọc bởi nước sông, đi thuyền nửa ngày xuôi sông
ra tới biển.
=> Cách giới thiệu tự nhiên, mộc mạc, giản dị, nêu lên được đặc trưng của
quê hương nhà thơ – một làng chài ven biển.

Thảo luận cặp đôi: PHIẾU HỌC TẬP 01
Tìm hiểu vẻ đẹp con người và cuộc sống nơi làng chài
Chia lớp thành 04 nhóm:
- Nhóm 1 + 2: Tìm hiểu cảnh thuyền ra khơi đánh cá
- Nhóm 3+ 4: Tìm hiểu cảnh thuyền đánh cá trở về bến

Nhóm
Nhóm 1 + Nhóm 2
Nhóm 3 + Nhóm 4
Nội dung
Cảnh thuyền ra khơi đánh cá
Cảnh thuyền về bến
tìm hiểu
Câu hỏi + Cảnh con thuyền đánh cá ra khơi được + Cảnh con thuyền về bến hiện được
miêu tả vào thời điểm, không gian nào? miêu tả ở những câu thơ nào?
gợi ý
+ Hình ảnh con thuyền được miêu tả như
+ Không khí đón đoàn thuyền đánh cá
thế nào?
trở về được tái hiện qua hình ảnh nào?
+ Chỉ ra và nêu tác dụng của một số biện Đó là không khí như thế nào?
pháp tu từ được tác giả sử dụng để miêu
+ Phân tích một số từ ngữ, hình ảnh đặc
tả hình ảnh lúc con thuyền ra khơi.
+ Rút ra nhận xét về cảnh con thuyền ra sắc được tác giả sử dụng để miêu tả vẻ
đẹp của người dân chài và con thuyền
khơi đánh cá.
khi về bến nghỉ.
Câu hỏi Em có cảm nhận gì về vẻ đẹp con người và cuộc sống nơi làng chài hiện lên qua
chung bài thơ? Nhận xét tình cảm của tác giả qua việc miêu tả trên.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
a) 6 câu tiếp: Cảnh thuyền ra khơi đánh cá
Thời gian
Không gian

Buổi sớm mai hồng
Bầu trời cao rộng, trong trẻo, nhuốm ánh hồng bình minh.
=> Thời tiết đẹp, thuận lợi ra khơi.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
a) 6 câu tiếp: Cảnh thuyền ra khơi đánh cá
Hình ảnh con thuyền khi ra khơi
Nghệ thuật so sánh chiếc thuyền nhẹ - con tuấn mã, sử dụng các động từ
mạnh: phăng, vượt; tính từ : hăng, mạnh mẽ
=> Con thuyền được hình dung như một sinh thể sống động, đẹp đẽ,
tràn đẩy sức mạnh, lướt băng băng, vượt qua dòng sông dài rộng,
hướng ra biển lớn. Hình ảnh so sánh còn gợi lên vẻ đẹp của những
con người lao động - hiên ngang, hào hùng như những kị sĩ, tráng sĩ.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
a) 6 câu tiếp: Cảnh thuyền ra khơi đánh cá
Hình ảnh con thuyền khi ra khơi
Nghệ thuật so sánh kết hợp nhân hoá: "Cánh buồm giương to – như - mảnh hồn làng
Rướn thân trắng - thâu góp gió"

=> Hình ảnh cánh buồm quen thuộc trở nên lớn lao và thiêng liêng. Con thuyền
chính là linh hồn của làng chài, của con người lao động nơi đây: tràn trề sức sống,
như hăm hở thâu góp, ôm cả nắng gió của đất trời, mạnh mẽ và phóng khoáng,...
=> Bằng lối so sánh và nhân hoá này, tác giả còn gợi được vẻ đẹp của người
dân làng chài với tình yêu lao động, tâm hồn phóng khoáng, lãng mạn, tình
cảm gắn bó sâu nặng với quê hương.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
b) 8 câu tiếp: Đoàn thuyền đánh cá trở về bến
Không khí đón
đoàn thuyền
trở về

âm thanh ồn ào
hình ảnh: dân làng tấp nập

=>Từ láy tượng hình và tượng thanh diễn tả không khí náo
nhiệt, đầy ắp niềm vui đón nhận thành quả lao động to lớn.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
b) 8 câu tiếp: Đoàn thuyền đánh cá trở về bến
Câu thơ để trong ngoặc kép: “Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe"
=> Lời cảm tạ trời yên biển lặng cho dân làng trở về an toàn, thắng lợi.
Hình ảnh người dân chài: nước da ngăm nhuộm nắng nhuộm gió;
thân hình thấm đậm vị mặn mòi nồng toả" vị xa xăm" của biển khơi.
=> Hình ảnh người dân chài khoẻ mạnh, vạm vỡ, vừa được tả thực vừa
lãng mạn trở nên có tầm vóc phi thường.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
b) 8 câu tiếp: Đoàn thuyền đánh cá trở về bến
Hình ảnh con thuyền sau chuyến ra khơi được tác giả miêu tả
một cách sống động bằng biện pháp tu từ nhân hoá (thuyền im,
bến mỏi), ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (nghe chất muối)
=> Nhà thơ cảm nhận thuyền như một cơ thể sống, cũng cần nghỉ ngơi
sau khi hoàn thành nhiệm vụ, lắng "nghe chất muối thấm…"

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
b) 8 câu tiếp: Đoàn thuyền đánh cá trở về bến
Con thuyền vô tri trở nên có hồn, cũng như người dân chài, con thuyền
ấy cũng thấm đẫm vị mặn mòi của biển khơi, gắn bó với biển cả.
=> Hình ảnh con thuyền ấy được miêu tả bởi một tâm hồn tinh tế , tài
hoa và một tấm lòng gắn bó sâu nặng với quê hương.

II. Đọc hiểu chi tiết

2. Vẻ đẹp của con người và cuộc sống nơi làng chài
b) 8 câu tiếp: Đoàn thuyền đánh cá trở về bến
Nhận xét chung
Vẻ đẹp con người lao động làng chài toát lên sự khoẻ khoắn, cường tráng, yêu
lao động, tâm hồn phóng khoáng, lạc quan,...
Cuộc sống nơi làng chài vừa giản dị, bình yên vừa sôi động, tràn trề sức
sống, gắn bó với thiên nhiên.
Qua việc miêu tả con người và cuộc sống làng chài quê hương, nhà thơ cũng bộc
lộ tình cảm yêu quý, gắn bó với người dân và cảnh vật nơi quê hương thân yêu.

II. Đọc hiểu chi tiết

3. Khổ cuối: Tấm lòng của nhà thơ khi xa quê
Khi xa quê. tác giả nhớ tới những hình ảnh quen thuộc của quê nhà: màu
nước xanh (biển), cá (cá bạc), cánh buồm (chiếc buồm vôi), mùi biển (cái
mùi nồng mặn quá).
=> Đó là những hình ảnh đã gắn bó với nhà thơ từ ấu thơ.
Nghệ thuật: Sử dụng những câu cảm thán, phép liệt kê.
=> Khổ thơ cuối diễn tả nỗi nhớ nhung da diết khi nhà thơ phải xa quê
hương. Bất chấp khoảng cách thời gian, không gian, nhà thơ vẫn nâng niu,
gìn giữ trong kí ức hình ảnh, màu sắc, hương vị mang vẻ đẹp riêng của quê
nhà, là tấm lòng của người con yêu quê, gắn bó sâu nặng với quê hương.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Hình ảnh thơ sáng tạo với những liên tưởng, so sánh độc đáo.
Ngôn ngữ trong sáng, bay bổng, đầy cảm xúc.
Sử dụng thể thơ 8 chữ hiện đại, kết hợp nhiều phương thức
biểu đạt.

III. Tổng kết
2. Nội dung
Bài thơ vẽ lên bức tranh thiên nhiên, cuộc sống lao động, sinh hoạt của
một làng chài miền Trung đẹp đẽ, nên thơ, vừa chân thực, vừa lãng mạn.
Qua đó, nhà thơ bày tỏ tấm lòng của mình với quê hương: yêu thương,
gắn bó, trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, con người, cuộc sống nơi làng
chài; nỗi nhớ nhung da diết khi phải xa cách quê hương.
Bài thơ đem đến thông điệp về tình yêu quê hương- cội nguồn yêu
thương trong lòng mỗi người.

LUYỆN TẬP

Nhiệm vụ
- Qua bài thơ giúp em hiểu thêm gì về nhà thơ Tế Hanh?
- Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5 - 7 câu) nêu cảm nhận
của em về tình cảm của tác giả đối với quê hương.

Bảng kiểm kĩ năng viết đoạn văn
STT
1
2

3
4

Tiêu chí
Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 5 - 7 câu
Đoạn văn đúng chủ đề: cảm nhận về về tình cảm của tác giả đối
với quê hương (yêu thương, gắn bó, trân trọng vẻ đẹp của thiên
nhiên, con người, cuộc sống nơi làng chài; nhớ nhung da diết
khi phải xa cách quê hương,…)
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu trong đoạn văn
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ ngữ,
ngữ pháp.

Đạt/
 
 

 
 

Chưa đạt

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 1:
Yêu cầu: Viết đoạn văn ( khoảng 5-7 câu)
nêu cảm nghĩ của em về quê hương mình.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 2:

Nhóm 1, 2: Nhóm Hoạ sĩ
Yêu cầu: Vẽ các bức tranh minh hoạ nội dung
của văn bản.
Nhóm 3, 4: Nhóm Nghiên cứu
Yêu cầu: Sưu tầm những câu chuyện, bài thơ,
bài hát viết về quê hương.

Hướng dẫn học ở nhà:
- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc vẽ
tranh hình ảnh ấn tượng về bài học.
- Tìm đọc thêm các bài thơ của Tế Hanh hoặc của các nhà thơ
khác viết về đề tài quê hương.
- Chuẩn bị soạn bài: Viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật
trong một tác phẩm văn học.