CHỦ ĐỀ 2
MỘT SỐ PHONG TỤC, TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG
CỦA CÁC DÂN TỘC Ở TỈNH QUẢNG NGÃI
(Thời lượng: 4 tiết)

Hoạt động: Mở đầu
I. Tìm hiểu phong tục, tín ngưỡng của người Kinh (Việt) ở
Quảng Ngãi
1, Phong tục.

* GV chọn 3 bạn học sinh đóng vai phóng viên để phỏng vấn, biên tập
viên ghi chép và chốt các nội dung, quay phim ghi lại hình ảnh phỏng vấn
và các bạn còn lại trong lớp là học sinh để trả lời phỏng vấn.
+ Bạn đã tham gia bao giờ tham gia lễ hội gì chưa?
Đó là lễ hội gì? Cảm nhận của bạn về lễ hội đó như thế nào?

2* GV yêu cầu học sinh xem một số hình ảnh và trả lời câu hỏi:

H 2.1. Lễ đính hôn của người Kinh

H 2.3. Người Ca Dong hát múa mừng đám cưới

H2.2. Lễ hội cúng lúa mới của người Co

.

H 2.4. Nghi thức cúng lúa mới của người Hrê

Quảng Ngãi là địa bàn cư trú lâu đời của các dân tộc
Kinh, Hrê, Co và Ca Dong. Trải qua các thời kì lịch sử, các
dân tộc trong tỉnh luôn phát huy tinh thần đoàn kết, yêu
nước, cần cù lao động, đóng góp to lớn vào sự phát triển
kinh tế, xã hội của địa phương. Cộng đồng các dân tộc ở
Quảng Ngãi còn lưu giữ, trao truyền những nét đẹp, những
phong tục, tín ngưỡng góp phần làm phong phú nền văn hoá
nước nhà.

2. Hoạt động: Hình thành kiến thức mới
. I. Tìm hiểu phong tục, tín ngưỡng của người Kinh (Việt) ở Quảng Ngãi
a. Phong tục
Quan sát hình ảnh trên bảng, đọc thông tin trong tài liệu và hoàn
thành nhiệm vụ sau sau:
Phong tục theo sinh hoạt đời sống của người Việt như thế nào?

Phong tục
Sinh đẻ
Hôn nhân
Ma tang

Hình thức xưa

Hình thức ngày nay

Phong
tục
Sinh đẻ

Hôn
nhân
Ma tang

Hình thức xưa

Hình thức ngày nay

Phụ nữ khi mang thai cần kiêng cữ một số điều như không
mang vác nặng, kiêng ăn uống một số loại thực phẩm
không tốt cho thai nhi,... Khi sinh đẻ, người mẹ cần có thời
gian ở cữ, phải nằm than lửa, ăn thức ăn mặn. Vào ngày
đầy tháng, gia đình phải làm lễ cúng đầy tháng, tròn một
năm làm lễ “thôi nôi” và tuỳ nơi chọn một trong hai thời
điểm này để đặt tên cho đứa trẻ.
Việc hỏi cưới phải theo đúng tập tục được quy định trong
hương ước của làng. Người ta hay tìm chỗ “môn đăng, hộ
đối”, đính ước. Để tiến hành đám cưới phải trải qua rất
nhiều nghi lễ.
Theo phong tục cổ truyền như lễ nhập quan, lễ thành phục,
lễ viếng, lễ động quan,… Tất cả các nghi lễ đều thể hiện
lòng thành kính, trang nghiêm, tình cảm yêu thương đối
với người đã mất.

Có phần khác hơn nhưng nhìn chung
vẫn giữ được những nét chính từ những
thế hệ ông cha truyền lại

Việc quyết định cưới chủ yếu phụ thuộc
vào tình yêu của nam, nữ. Bên cạnh đó
các nghi lễ đã giảm đi nhiều.
Theo phong tục cổ truyền như lễ nhập
quan, lễ thành phục, lễ viếng, lễ động
quan,… Tất cả các nghi lễ đều thể hiện
lòng thành kính, trang nghiêm, tình cảm
yêu thương đối với người đã mất.

- Phong tục theo sinh hoạt đời sống:
Đa dạng và phong phú, mang nhiều giá trị giáo dục đạo đức, thẩm mĩ,
nhân văn, tăng cường tính cố kết cộng đồng sâu sắc.
- Ý nghĩa
+ Góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân và cân
bằng đời sống tâm linh.
+  Lễ hội đã tạo sự gắn kết, biểu dương sức mạnh cộng đồng, là dịp để
người dân hướng về cội nguồn.
+ Lễ hội truyền thống thể hiện sự sáng tạo và hưởng thụ văn hoá của mỗi
người dân, đồng thời thông qua lễ hội, những sáng tạo văn hoá ấy được bảo
tồn và trao truyền cho thế hệ sau.
+ Góp phần vào công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc

b. Tín ngưỡng

Quan sát hình ảnh trên bảng, đọc thông tin trong tài liệu và
hoàn thành nhiệm vụ sau sau:
Tín ngưỡng
Thờ cúng tổ tiên
Anh hùng dân tộc
Thờ cúng cá Ông
Thờ cúng nữ thần
Thờ cúng âm hồn

 
 
 
 
 

Hình thức

Tín ngưỡng
Thờ cúng tổ tiên

Anh hùng dân tộc

Thờ cúng cá Ông

Thờ cúng nữ thần
Thờ cúng âm hồn

Hình thức
Bàn thờ bao giờ cũng được đặt tại nơi trang trọng nhất của ngôi nhà, là nơi làm lễ tế tổ
tiên vào các ngày quan trọng như: cưới hỏi, mừng thọ, đỗ đạt, giỗ, tết,… Ngoài ra
hàng năm vào dịp kị nhật, chạp, con cháu và bà con dòng họ thường tề tựu tại nhà thờ
chính, nơi có người con trai trưởng phụng tự.
Bàn thờ bao giờ cũng được đặt tại nơi trang trọng nhất của ngôi nhà, là nơi làm lễ tế tổ
tiên vào các ngày quan trọng như: cưới hỏi, mừng thọ, đỗ đạt, giỗ, tết,… Ngoài ra
hàng năm vào dịp kị nhật, chạp, con cháu và bà con dòng họ thường tề tựu tại nhà thờ
chính, nơi có người con trai trưởng phụng tự.
Bàn thờ bao giờ cũng được đặt tại nơi trang trọng nhất của ngôi nhà, là nơi làm lễ tế tổ
tiên vào các ngày quan trọng như: cưới hỏi, mừng thọ, đỗ đạt, giỗ, tết,… Ngoài ra
hàng năm vào dịp kị nhật, chạp, con cháu và bà con dòng họ thường tề tựu tại nhà thờ
chính, nơi có người con trai trưởng phụng tự.
Việc tế tự các nữ thần ở các nơi đều theo nghi thức cũ (được quy định trong hương
ước), các vật phẩm hiến tế tuỳ theo mùa và tuỳ theo điều kiện từng địa phương.
Nghi lễ thờ cúng hàng năm được tổ chức tại các thôn, xã hết sức quy củ và trang
nghiêm.

2.Tìm hiểu phong tục, tín ngưỡng của đồng bào các dân tộc thiểu số
ở Quảng Ngãi?
a, Phong tục.
Quan sát hình ảnh trên bảng, đọc thông tin trong tài liệu và hoàn thành
nhiệm vụ sau sau:
Phong tục
Sinh đẻ
Hôn nhân
Ma tang

Hình thức xưa

Hình thức nay

Phong tục
Sinh đẻ

Hôn nhân

Ma tang

Hình thức xưa
Khi sinh có bà mụ, là một người có kinh
nghiệm trong việc sinh nở, và những người
thân cận giúp sức tại nhà sàn. Việc sinh đẻ diễn
ra ngay gần bếp lửa của nhà sàn. Để nhờ thần
linh giúp sức cho thai phụ và thai nhi, người
chủ gia đình làm gà, xôi cúng thần
Người đàn ông có thể lấy một hay nhiều vợ.
Việc tổ chức lễ cưới mỗi đồng bào (Hre, Ca
Dong, Co,...) mỗi vùng thực hiện các nghi thức
khác nhau.
- Thông qua việc ép buộc, hoặc mai mối.
- Tổ chức lễ cúng trước khi chôn cất
- Tập tục chia của cho người chết

Hình thức nay
Nhờ việc tuyên truyền về sức
khoẻ sinh sản nên việc sinh đẻ
của đồng bào có nhiều tiến bộ
so với trước.

Mô hình một vợ một chồng đã
phổ biến. Việc chọn lựa chủ
yếu dựa trên tình cảm giữa trai
và gái.
- Tổ chức lễ cúng trước khi
chôn cất
- Tập tục chia của cho người
chết

b, Tín ngưỡng
Tín ngưỡng

Hình thức

Lễ cúng ông, bà

 

Lễ cúng gọi hồn

 

Lễ cúng lúa mới

 

Tín ngưỡng
Lễ cúng ông, bà

Lễ cúng gọi hồn

Lễ cúng lúa mới

Hình thức
 - Không có bàn thờ thờ tổ tiên riêng trong nhà.
- Khi nào trong nhà gặp phải rủi ro, hoạn nạn, tết hoặc ông bà báo mộng là muốn được ăn
cúng, thì gia đình phải lo cúng tế.
- Khi cúng làm đàn cúng ngoài sân, phía trước ngôi nhà.
- Lễ vật hiến tế trong nghi lễ cúng ông bà thường là heo, gà, rượu, trầu cau,…
 - Người Hrê: Trong gia đình có người đau ốm nặng mà thấy khó khỏi thì người Hrê làm
nghi lễ gọi hồn, vì cho rằng ma quỷ ở dưới măng-lơng (địa ngục, âm phủ) đã gọi hồn người
ốm phải về “dưới đó”.
- Người Co: Khi trong gia đình đau ốm thì phải mời thầy cúng đến để cúng gọi hồn. Bởi khi
con người đau ốm mà lâu khỏi, thì có khi bị các ma bắt, hoặc có khi bị quỷ dữ ám hại, bắt
hồn đi đâu đó.
- Người Ca Dong: gần giống như dân tộc Hrê và dân tộc Co khi có người ốm đau trong gia
đình thì mới tổ chức cúng.
 Cúng thần Lúa là một nghi lễ được tổ chức bên chòi lúa hoặc bên bếp lửa nhà sàn. Ngoài
các lễ vật chính để cúng như trên, người Hrê còn làm heo, gà để chiêu đãi họ hàng. Khi
rượu ngà say, các loại hình sinh hoạt văn nghệ truyền thống được tiếp nối, như hát ca lêu, ca
choi, chơi các loại nhạc cụ,...Người Co gọi Lễ cúng lúa mới là Lễ Ngã rạ (saaniq) là lễ thức
cúng lúa rẫy vào mùa thu hoạch; Với người Ca Dong là nghi thức mừng lúa mới. Sau khi
lúa đã thu hoạch xong, người ta làm những hạt lúa đầu tiên để cúng thần linh và tổ tiên.

H: Theo em, ngày nay những tập tục trên có ý nghĩa hay tác
dụng như thế nào đối với đời sống của đồng bào các DTTS?
C. Ý nghĩa
Có nhiều lễ thức nặng về mê tín, lạc hậu, như đau ốm chỉ cúng gọi
hồn, chết yểu phải treo xác trên cây, chia của bằng trâu (có cả trâu
đang có thai, hay trâu con)... Việc cúng tế diễn ra thường xuyên, hao
tốn khá nhiều của cải, công sức và thời gian. Khi các cuộc vận động
xây dựng đời sống văn hoá mới triển khai, các hủ tục đó đã dần
dần được xoá bỏ

3. Hoạt động: Luyện tập

Thực hiện các bài tập 1,2 trong tài liệu.
Lập bảng thể hiện những hình thức phong tục, tín ngưỡng của người
Kinh và đồng bào các dân tộc thiểu số ở Quảng Ngãi theo mẫu sau:
Hình thức

Người Kinh

Các dân tộc thiểu số

Ghi chú

 
 
 
 
1. Chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm làm 1 bài tập
-Nhóm 1: Hãy kể tên một số lễ hội khác ở địa phương em theo các gợi ý sau:
( Tên lễ hội, dân tộc, thời gian tổ chức, các hoạt động chính)
-Nhóm 2: Giới thiệu về một lễ hội mà em đã tìm hiểu
- Nhóm 3: Chia sẻ những việc nên làm khi tham gia lễ hội
- Nhóm 4: Đề xuất những việc nên làm để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa lễ hôi tại
địa phương.

Gợi ý Sản phẩm: -

Nhóm 1:
Lễ hội cầu mưa của người Hrê ở xã Ba Thành được thực hiện trong nhiều năm liền, với ý
nghĩa quan trọng đối với cộng đồng cư dân nông nghiệp. Đồng bào Hrê tin rằng hạn hán là
do các thần trừng phạt nên để có mưa, họ cần phải cầu xin các thần xóa tội và cho phép thần
mưa gió và thần sấm sét làm mưa cứu vớt dân gian. Trong lễ hội cầu mưa, đồng bào ở vùng
cao Ba Tơ thực hiện phần nghi thức và phần hội với nội dung phong phú và mang nét văn
hóa tinh thần độc đáo, riêng biệt.

- Nhóm 2: Giới thiệu về một lễ hội ở địa phương mà e đã tìm hiểu
( Lễ hội đâm trâu)
- Nhóm 3: Lịch sự văn minh, ứng xử có văn hóa, vui vẻ hòa nhã,
không xả rác bừa bãi, tôn trọng các lễ hội của các dân tộc….
- Nhóm 4:
+ Thái độ tự hào về các lễ hội truyền thống của các dân tộc.
+ Tuyên truyền, quảng bá lễ hội với bạn bè ở các địa phương khác và
các dân tộc khác.

4. Hoạt động: Vận dụng
1 .Hãy sưu tầm tư liệu (qua sách, báo, internet,…) và giới thiệu một phong
tục, tín ngưỡng tiêu biểu tại địa phương em đang sinh sống.
2 .Hiện nay với sự phát triển của công nghệ thông tin chúng ta nên làm gì
để góp phần bảo vệ và quảng bá một số phong tục, tín ngưỡng tốt và xoá bỏ
những tập tục lạc hậu ở địa phương.