Văn bản 2

GẶP LÁ CƠM NẾP
(Thanh Thảo)

- Em biết gì về thức ăn “xôi” và “cây cơm
nếp”?
+ Xôi là món ăn bằng gạo nếp nấu chín bằng
hơi nước.
+ Cây cơm nếp (dứa thơm): một loại cây
nhỏ, có hương thơm giống cơm nếp. Khi nấu
xôi chín xong, người ta thường hay bỏ lá cơm
nếp trên xôi và úp vung lại.
- Hương vị của lá cơm nếp đã gợi cho người
người chiến sĩ những hình ảnh và tình cảm
nào? Thầy mời các em đi vào đọc hiểu bài thơ
“Gặp lá cơm nếp” của Thanh Thảo.

I. ĐỌC HIỂU CHUNG
1. Đọc
-Giọng điệu chậm rãi,
trữ tình, sâu lắng, thiết
tha.
-Chú ý vần, nhịp (nhịp
2/ 3, 3/2; riêng câu “Ôi,
mùi vị quê hương” ngắt
nhịp 1/4, nhấn mạnh vào
thán từ “Ôi”).
-Sử dụng chiến lược đọc
theo dõi. hình dung.

Xa nhà đã mấy năm
Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.

Ôi mùi vị quê hương
Con quên làm sao được
Mẹ già và đất nước
Chia đều nỗi nhớ thương.

Mẹ ở đâu, chiều nay
Cây nhỏ rừng Trường Sơn
Nhặt lá về đun bếp
Hiểu lòng nên thơm mãi …
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường
con.

2.Tìm hiểu chung
a.Tác giả:
-Thanh Thảo sinh năm 1946, quê Quảng Ngãi.
- Thơ ông chủ yếu viết chiến tranh và thời hậu chiến.
-Tác phẩm tiêu biểu:

b.Tác phẩm
-Thể loại:
Thơ năm chữ
b.Phương thức biểu đạt:
Biểu cảm
c. Xuất xứ:
Trích từ “Dấu chân qua trảng cỏ”,
NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2015.
d.Hoàn cảnh sáng tác:
3/1971, kháng chiến chống Mĩ.
e.Đề tài:
Người lính

g. Bố cục:
-Phần 1: Hai khổ thơ đầu: Hình ảnh
người mẹ trong kí ức của người con.
-Phần 2: Hai khổ thơ sau: Tình cảm
của người con dành cho mẹ và quê
hương, đất nước.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Đặc điểm hình thức của bài thơ
Đặc điểm

Tác dụng

-Dung
lượng
-Chia khổ

-Bài thơ ngắn gọn, tổng cộng 14 dòng.
-4 khổ, 3 khổ đầu mỗi khổ 4 dòng, khổ cuối đặc biệt chỉ có 2 dòng.

Số tiếng /
dòng

5 tiếng, ngắn gọn.

Cách gieo
vần

Ngắt nhịp

-Vần chân.
-Vần liền.

Xa nhà đã mấy năm
Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.

-Nhịp: 2/3, 3/2.
-Tuy nhiên, có biến tấu linh hoạt để phù hợp
với tình cảm, cảm xúc của nhà thơ: nhịp 1/4
+ “Phải”: Khẳng định sự hiện hữu của mẹ.
+ “Ôi”: Biểu đạt cảm xúc dâng trào của con.

Phải / mẹ thổi cơm nếp
Ôi / mùi vị quê hương

Thể hiện một cách
hàm súc, sâu nặng
tình cảm của
người con đối với
quê hương,
đất nước và mẹ.

2. Hình ảnh người mẹ trong kí ức của người con
Nhân vật trữ tình (chủ thể trữ tình) và đối tượng
cảm xúc trong bài thơ này ai?
-Nhân vật trữ tình: người con (người lính) ở núi
rừng Trường Sơn.
-Đối tượng cảm xúc: người mẹ nơi quê nhà.
a.Hoàn cảnh của người con:
Hãy nêu nhận xét về hoàn cảnh đã gợi nhắc người
con nhớ về mẹ. Người con nhớ những gì ? (HS
làm việc cá nhân)

Hoàn cảnh gợi nhắc
người con nhớ về mẹ
Xa nhà nhiều năm,
trên đường hành
quân, gặp lá cơm nếp
- hương vị thơm
giống cơm nếp.

Người con nhớ những gì ?

-Nhớ làn khói xôi bay ngang tầm mắt.

-Thèm bát xôi mùa gặt có hương thơm lạ lùng.
-Nhớ hình ảnh mẹ thân thương bên bếp lửa đang nấu
xôi.

Động từ “thèm” (vị giác), cụm từ “sao lạ
lùng” diễn tả nỗi nhớ bâng khuâng, xao
xuyến, cồn cào, quay quắt; khát khao được
sống lại tháng ngày êm đềm của tuổi thơ.
Đây là hoàn cảnh đặc biệt mà người lính trải
qua trong những năm chiến tranh. Thông qua
hoàn cảnh đó, người đọc nhận thấy ở người
lính sự tinh tế trong cảm nhận thiên nhiên,
thế giới tình cảm phong phú và ý thức trách
nhiệm lớn lao với gia đình, quê hương, đất
nước.

b.Hình ảnh người mẹ:
Trong kí ức của người con, hình ảnh mẹ hiện lên như thế nào?

Những dòng thơ
kể về mẹ

Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp

Hình ảnh người mẹ
trong kí ức của người con
-Mẹ là người tần tảo, vất vả,
chăm lo cuộc sống gia đình.
-Mẹ rất yêu thương các con.
-Mẹ rất giản dị, mộc mạc,
chất phác.

3. Tình cảm, cảm xúc của người con:
Trong khổ thơ thứ ba, người con thể hiện những tình
cảm, cảm xúc gì? Vì sao những tình cảm, cảm xúc ấy
lại cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp
lá cơm nếp”?
“Con quên làm sao được
Mẹ già và đất nước
Chia đều nỗi nhớ thương.”
-Nhớ mùi vị cơm nếp quê hương.
Thán từ “ôi” và cách ngắt nhịp 1/4 -> Diễn tả cảm
xúc dâng trào, tột cùng.
- Tình yêu thương dành cho mẹ già và đất nước.
Yêu mẹ tần tảo, giàu đức hi sinh; yêu đất nước bình
dị, nhân hậu. Tình yêu ấy chia đều nhau, hoà chung
nhau.

Tình cảm, cảm xúc ấy dâng
trào trong tâm hồn người con
khi “gặp lá cơm nếp”, vì
hương vị lá cơm nếp khiến
người con nhớ đến món cơm
nếp mẹ nấu. Cơm nếp là biểu
tượng của quê hương - mùi vị
quê hương. Và như thế,
người mẹ, quê hương, đất
nước gắn bó trong một mối
quan hệ mật thiết. Yêu mẹ là
yêu quê hương, yêu đất nước
và ngược lại: “Mẹ là đất
nước tháng ngày của con”.

Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh người con trong bài thơ? (HS làm việc
nhóm, vẽ sơ đồ tư duy).
Yêu quê hương, đất nước
(trung thành, ý thức, trách nhiệm)

Tâm hồn nhạy cảm

Yêu gia đình
(hiếu thảo)

4. Sẻ chia nỗi lòng của người con ( khổ thơ
cuối)
Nêu cảm nhận của về khổ thơ cuối:
Cây nhỏ rừng Trường Sơn
Hiểu lòng nên thơm mãi …
Phép nhân hoá cùng với sự cấu tạo đặc biệt hai
dòng, vỏn vẹn mười chữ, song lắng đọng, ngân
vang tơ lòng đồng cảm giữa người con và thiên
nhiên Trường Sơn. Mỗi ngọn cỏ, lá cây như có
bóng dáng mẹ hiền và hình hài đất nước nên cứ
mãi thơm mùi xôi nếp quê hương thân thuộc,
thành hành trang để người lính vượt qua thử
thách, “xẻ dọc Trường Sơn” hướng đến tương lai.
Cảm ơn cây nhỏ đã thấu hiểu, động viên cho anh!

III. TỔNG KẾT
Hoạt động: Thảo luận nhóm “Khăn trải bàn”.
1. Nội dung
-Bài thơ thể hiện tình cảm sâu sắc của người con dành cho
mẹ hiền và đất nước thiêng liêng của mình.
-Vẻ đẹp tâm hồn người lính trong thời chống Mĩ.
̣ 2.Nghệ thuật:
- Thể thơ năm chữ ngắn gọn, vần chân, nhịp linh hoạt.
- Từ ngữ, hình ảnh dung dị mà tinh tế, biểu cảm.
- Biện pháp tu từ: nhân hóa, liệt kê…

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Viết đoạn văn ( khoảng năm đến bảy câu) nêu cảm nghĩ của em về tình cảm của
người con đối với mẹ trong bài thơ “Gặp lá cơm nếp”.

Bài thơ “Gặp lá cơm nếp” của nhà thơ Thanh Thảo đã để lại cho người đọc ấn
tượng sâu sắc về nỗi nhớ thương của người con dành cho mẹ. Người con trong bài
là một người lính đã xa nhà nhiều năm. Trên đường hành quân, anh vô tình bắt gặp
lá cơm nếp nên đã nhớ tới hương vị của bát xôi mùa gặt. Trong kí ức của anh,
người mẹ đảm đang, tần tảo đã “nhặt lá về đun” để “thổi cơm bếp”. Bữa cơm mùa
gặt chan chứa tình yêu thương của mẹ. Đối với anh, người mẹ luôn là ánh sáng soi
đường, người bạn đồng hành trên bước hành trình dài phía trước. Nhớ về mẹ, người
lính thổn thức trong lòng hương vị quê hương. Trái tim của người con chia đều cho
mẹ già và đất nước. Việc sử dụng ngôn ngữ bình dị, hình ảnh thơ gần gũi, nhà thơ
Thanh Thảo đã giúp chúng ta cảm nhận sâu sắc tình cảm của người lính dành cho
mẹ. Và qua đó, nỗi nhớ thương của người con với mẹ càng thêm in sâu và để lại
nhiều cảm xúc ấm áp trong tâm hồn bạn đọc.