Bài 2:
Khúc nhạc tâm hồn

Bài 2:
Khúc nhạc tâm hồn
Giới thiệu bài học và Tri thức Ngữ Văn
ĐỌC VĂN BẢN: Đồng dao mùa xuân

1.Tri thức Ngữ văn.
*Thể thơ bốn chữ, năm chữ:
a) Khái niệm:
- Là những thể thơ được gọi tên dựa vào số chữ
(tiếng) trong mỗi dòng thơ.
- Số lượng dòng trong mỗi bài không hạn chế.
- Có thể chia khổ hoặc không.

b)Gieo vần
Vần chân
Vần trong
thơ

là vần được gieo
vào cuối dòng thơ
Tiếng đàn bầu của ta
Lời đằm thắm thiết tha
Cung thanh là tiếng mẹ
Cung trầm là tiếng cha

a)Vần trong thơ
Vần chân
Vần
trong thơ
Vần lưng

Chúng em trong bản nhỏ
Phơi thật nhiều cỏ thơm
Để mùa đông đem tặng
Ngựa biên phòng yêu thương

là vần được gieo
ở giữa dòng thơ

a)Vần trong thơ
Vần chân
Vần
trong thơ

Vần lưng
Vần hỗn
hợp

Hạt gạo làng ta
Gửi ra tuyền tuyến
Gửi về phương xa
Em vui em hát
Hạt vàng làng ta

là có cả vần
chân và lưng

2. Khám phá Tri thức Ngữ Văn:
* Thể

thơ bốn chữ, năm chữ:
b) Gieo vần:
-Vần chân: thường được đặt ở cuối dòng.
-Vần lưng: gieo giữa dòng thơ
-Vần liền: gieo liên tiếp.
-Vần cách: gieo cách quãng.
- Vần hỗn hợp: kết hợp nhiều kiểu gieo vần trong
cùng một bài.

*Thể

thơ bốn chữ, năm chữ:
c) Ngắt nhịp:
Thơ 4 chữ
- Thường ngắt nhịp 2/2.

Thơ 5 chữ
- Thường ngắt nhịp 2/3 hoặc 3/2.

- Nhịp thơ cũng có thể được ngắt linh hoạt, phù hợp với mạch cảm xúc của bài
thơ.

c) Nhịp trong thơ
Chú bé/ loắt choắt
Cái xắc/ xinh xinh
Cái chân/thoăn thoắt
Cái đầu/nghênh nghênh
Nhịp: 2/2

1Khám phá Tri thức Ngữ Văn:
* Thể thơ bốn chữ, năm chữ:

d) Ứng dụng:
Thường sử dụng trong các bài
đồng dao, vè, thích hợp với việc
kể chuyện, hình ảnh thơ thường
dung dị, gần gũi.

I. Tìm hiểu chung văn bản

“ĐỒNG DAO MÙA XUÂN”
Nguyễn Khoa Điềm

2 Tác giả
- Nguyễn Khoa
(15/04/1943), quê
Thiên – Huế;

Điềm
Thừa

- Thơ của ông thể hiện tình
yêu quê hương đất nước tha
thiết với nhiều suy tư sâu
sắc.

3.Văn bản

Hướng dẫn đọc

Đọc to, đọc diễn cảm,
ngắt nghỉ đúng nhịp

Tìm hiểu chú thích
Hãy giải thích
đồng dao , vè

từ

3. Tác phẩm
Xuất xứ

Viết năm 1994
Trích Thơ Nguyễn Khoa
Điềm, Tuyển tập 40 năm do
tác giả chọn

Thể loại

Thơ bốn chữ

PTBĐ

Biểu cảm

Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: Từ đầu đến “bạn bè mang
theo”: Hình ảnh người lính trẻ trong những
năm máu lửa ( 4 khổ đầu)
+ Phần 2: Còn lại: Hình ảnh người lính ở lại chiến
trường xưa( Mười , hai mươi năm-> hết)
 

17

II. Khám phá
văn bản

1. Đặc điểm hình
thức của bài thơ

1. Đặc điểm hình thức của bài thơ
Đặc điểm
khổ thơ

Đặc điểm vần

Đặc điểm
về số tiếng

Đặc điểm nhịp

Đồng dao mùa xuân

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.
Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều

Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo
Mười, hai mươi năm
Anh không về nữa
Anh vẫn một mình
Trường Sơn núi cũ
Ba lô con cóc
Tấm áo màu xanh
Làn da sốt rét
Cái cười hiền lành

Đồng dao mùa xuân
Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng
Dài bao thương
nhớ
Mùa xuân nhân
gian
Anh ngồi rực rỡ
Màu hoa đại ngàn
Mắt như suối biếc
Vai đầy núi non...

Tuổi xuân đang
độ
Ngày xuân ngọt
lành
Theo chân người
lính
Về từ núi xanh...
Tháng 12-1994

a. Đặc điểm khổ thơ

Nhận xét về cách
chia khổ của bài
thơ?

a. Đặc điểm khổ thơ
Bài thơ chia thành 9 khổ

Hầu hết các khổ có 4 dòng.

Bài thơ
Tuy nhiên có 2 khổ có sự
khác biệt so với các khổ
còn lại

a. Đặc điểm khổ thơ
Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.

Khổ 1 có 3 dòng: kể lại sự kiện người
lính lên đường ra chiến trường tạo nên
sự lửng lơ, khiến người đọc có tâm
trạng chờ đợi được đọc tiếp câu
chuyện về anh

a. Đặc điểm khổ thơ
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.

Khổ 2 có 2 dòng: kể về sự ra đi
của người lính, diễn tả sự hi sinh
bất ngờ, đột ngột giữa lúc tuổi
xanh, thể hiện tâm trạng đau
thương của nhà thơ

b. Đặc điểm về số tiếng
 
Số tiếng
trong mỗi
dòng
Cách gieo
vần
Ngắt nhịp

Đặc điểm

Tác dụng

 

 

 

 

 

 

 

Đặc điểm
Số tiếng
của mỗi
dòng
Cách gieo
vần
Ngắt nhịp

4 tiếng một dòng

Tác dụng
Gợi ra sự dứt khoát, sắc nét,
góp phần tạc vào kí ức độc giả
hình tượng người lính đã hi
sinh ở độ tuổi rất trẻ

Chủ yếu là vần  - Tạo nhạc điệu cho bài thơ du
chân: lính- bình; dương, sâu lắng hơn
lửa- nữa…
Chủ yếu là nhịp
2/2 kết hợp 1/3

- Nhịp 2/2 gợi giọng điệu đồng
dao
- Nhịp 1/3 gợi sự mất mát, cảm
xúc tiếc thương, bùi ngùi

2. Hình ảnh người lính
a. Hình ảnh người lính trong những năm
tháng chiến tranh
? Em hãy tìm những câu thơ thể hiện hình
ảnh người lính: Độ tuổi, ngoại hình, hành
trang, hành động

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.
Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều
Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo

? Em hãy tìm những câu thơ thể hiện hình ảnh người lính: Độ tuổi, ngoại
hình, hành động? Nêu cảm nhận của em ?

Hình ảnh người lính trong những năm khói lửa
- Độ tuổi: Còn trẻ (Chưa có người yêu, cà phê chưa uống, còn
mê thả diều...)
- Hành động: dũng cảm gan dạ, ra đi vì nghĩa lớn, vì quê
hương đất nước

Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo
? Tìm từ ngữ tái hiện khung cảnh chiến trường? Cảm nhận của em
? Em hiểu như thế nào về 2 câu cuối của khổ thơ

Hình ảnh người lính trong những năm khói lửa
- Độ tuổi: Còn trẻ (Chưa có người yêu, cà phê chưa uống, còn mê
thả diều...)
- Hành động: dũng cảm gan dạ, ra đi vì nghĩa lớn, vì quê hương đất
nước
*Sự hi sinh của người lính:
+ Hoàn cảnh chiến trường bom đạn ác liệt
+ Ý nghĩa: cái chết của anh biến thành ngọn lửa được bạn bè đồng
đội mang theo, tạo niềm tin sức mạnh, thôi thúc đồng đội chiến đấu .

Có một người lính
Đi vào núi xanh
Những năm máu lửa.
Một ngày hoà bình
Anh không về nữa.
Có một người lính
Chưa một lần yêu
Cà phê chưa uống
Còn mê thả diều
Một lần bom nổ
Khói đen rừng chiều
Anh thành ngọn lửa
Bạn bè mang theo
? Phát hiện các biện pháp tu từ có trong đoạn thơ

a.Hình ảnh người lính ở lại chiến trường
xưa
? Tìm những câu thơ thể hiện hình ảnh người lính ở lại chiến
trường xưa
- Thời gian, không gian?
- Hình ảnh người lính trong lòng tác giả và nhân dân? ( Trang
phục, ngoại hình,hành động, độ tuổi..? Nhận xét? Qua đó em
thấy được tình cảm gì cảu tác giả, của nhân dân đối với người?
? Nghệ thuật miêu tả người lính?

a.Hình ảnh người lính ở lại chiến trường xưa

Mười, hai mươi năm
Anh không về nữa
Anh vẫn một mình
Trường Sơn núi cũ

Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng
Dài bao thương nhớ
Mùa xuân nhân gian

Ba lô con cóc
Tấm áo màu xanh
Làn da sốt rét
Cái cười hiền lành

Anh ngồi rực rỡ
Màu hoa đại ngàn
Mắt như suối biếc
Vai đầy núi non
Tuổi xuân đang độ
Ngày xuân ngọt lành
Theo chân người lính
Về từ núi xanh...

Anh ngồi lặng lẽ
Dưới cội mai vàng
Dài bao thương nhớ
Mùa xuân nhân gian

Tháng 12-1994

- Ngoại hình:
+ Làn da xanh xao do sốt rét rừng.
+ Hiền lành
+ Mắt như suối biếc
+ Vai đầy núi non
+ Tuổi xuân đang độ..
- Hành trang:
+ Ba lô con cóc
+ Tấm áo màu xanh
- Hành động
+ Đi vào núi non
+ Anh ngồi lặng lẽ/ dưới cội mai vàng
+ Anh ngồi rực rỡ/ màu hoa đại ngàn
=>
.

=> Hình ảnh người lính mãi là hình ảnh đẹp, không bao giờ
quên lòng lòng nhân dân đất nước
=> Thể hiện nỗi niềm tiếc thương, tự hào, cảm phục và lòng
biết ơn những người lính đã hi sinh tuổi xuân, hi sinh cuộc đời
cho độc lập, tự do của dân tộc..

Nghệ thuật:
- Nói giảm nói tránh: anh không về nữa
- Điệp: anh ngồi, núi non, núi xanh, núi cũ, anh không về nữa
- So sánh: Mắt như núi biếc
=> Tác dụng…

3. Ý nghĩa nhan đề bài th
? Tại sao tác giả lại đặt tên bài thơ là “ Đồng dao mùa xuân” mà không
phải là một nhan đề khác gắn liền với đề tài thể hiện

- Đồng dao:
+ Là thơ ca dân gian truyền miệng dành cho trẻ em.
+ Bao gồm nhiều loại: lời hát trong các trò chơi, bài hát ru em.
+ Đồng dao có tính hồn nhiên.
+ Thường được làm theo thể bốn chữ, năm chữ
- Mùa xuân:
+ Là mùa khởi đầu, tươi đẹp nhất trong một năm.
+ Tuổi trẻ, lứa tuổi đẹp nhất trong cuộc đời mỗi người, tràn đầy sức
sống.
+ Vẻ đẹp, sức sống, sức vươn lên của dân tộc, đất nước.
+ Sự vĩnh cửu, trường tồn như mùa xuân của vũ trụ.

Đồng dao mùa xuân:
+ Khúc đồng dao về tuổi thanh xuân của người lính, về sự bất tử của
hình ảnh người lính trẻ. Hình ảnh các anh còn sống mãi trong trái tim
nhân dân như mùa xuân trường tồn cùng vũ trụ.
+ Nhà thơ ca ngợi những người anh hùng trẻ tuổi, bày tỏ sự ghi nhớ,
biết ơn sự hi sinh của các anh.

III. Tổng kết
1. Nội dung
Bài thơ khắc họa hình
ảnh đẹp đẽ của người
lính đã tham gia chiến
đấu, hi sinh tuổi xuân
của mình cho đất nước,
dân tộc.

2. Nghệ thuật
Nói giảm nói tránh,
liệt kê, điệp ngữ.

g
n
ụ
d
n
ậ
V

Em hãy viết đoạn văn
(5-7 câu) nêu cảm nghĩ
của em về hình ảnh
người lính trong bài
thơ.