BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho
biết:

a) Cơ sở sắp xếp các nguyên tố dựa vào điện tích hạt
b) Nguyên tử của những nguyên tố nào có cùng số lớp
nào ?
c) Nguyên tử của những nguyên tố nào có số electron ở
electron?
lớp
ngoài cùng bằng nhau?

Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho
biết:

a) Cơ sở sắp xếp các nguyên tố dựa vào điện tích hạt
=> Dựa vào sự tăng dần điện tích hạt nhân nguyên tử
nào ?

Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho
biết:

b) Nguyên tử của những nguyên tố nào có cùng số lớp electron?
=>Các nguyên tử của các nguyên tố có cùng số lớp electron là:
• 1 lớp: H, He
• 2 lớp: Li, Be, B, C, N, O, F, Ne
• 3 lớp: Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, Ar
• 4 lớp: K, Ca

Quan sát hình 4.1 trang 22 SGK cho
biết:

c) Nguyên tử của những nguyên tố nào có số electron ở lớp ngoài
cùng bằng nhau?

* Nguyên tử các nguyên tố có số lớp electron lớp ngoài cùng bằng
nhau:
+ 1 electron: H, Li, Na, K
+ 2 electron: Be, Mg, Ca, He
+ Riêng
3 electron:
B,có
Al 2 electron +
4 electron:
C, Silại được xếp vào
He chỉ
ở lớp
ngoài cùng,

Điền vào chổ trống các kết luận sau:
+ Các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn được sắp xếp
điện tích hạt nhân
theo chiều tăng dần …………………….của
nguyên tử
electron
+ Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp ………..
trong nguyên tử được xếp thành một hàng
+ Các nguyên tố có tính chất hóa học ………………..
tương tự
nhau được xếp thành một cột

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn được sắp xếp
theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân của nguyên tử
- Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trong
nguyên tử được xếp thành một hàng
- Các nguyên tố có tính chất hóa học tương tự nhau được xếp
thành một cột
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Quan sát bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học cho
biết cấu tạo của bảng như thế nào?

+ Bảng tuần hoàn gồm các nguyên tố hóa học mà vị trí được
đặc trưng bởi ô nguyên tố, chu kì và nhóm
+ Các nguyên tố họ lanthanide và họ actinide được xếp

Tìm hiểu ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn
các nguyên tố hóa học
Thí dụ : ô nguyên tố hydrogen

+ Số hiệu nguyên tử của một nguyên tố hóa học
cho biết những thông tin gì về nguyên tố

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC (tt)
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn nguyên tố hóa học
a. Mô tả cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
b. Tìm hiểu ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn nguyên tố hóa
học
c. Tìm hiểu chu kì trong bảng tuần hoàn nguyên tố hóa học

Tìm hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố
hóa học

Câu 1. Chu kì là gì ?
Câu 2. Mỗi chu kì bắt đầu từ nhóm nào và kết thúc ở nhóm nào?
Câu 3. Em hãy chỉ sự tuần hoàn ở mỗi chu kì trong bảng tuần
hoàn các nguyên tố hóa học?

Câu 1: Chu kì là tập hợp các nguyên tố hóa học có cùng số lớp
electron trong nguyên tử theo hàng ngang.
Câu 2: Mỗi chu kì bắt đầu từ nhóm IA và kết thúc ở nhóm VIIIA.
Câu 3: Mỗi chu kì bắt đầu bằng nguyên tố có 1 electron lớp ngoài
cùng, tiếp theo là nguyên tố có 2 electron lớp ngoài cùng và cứ thế
kết thúc chu kì là nguyên tố có 8 electron lớp ngoài cùng và tiếp
tục một chu kì mới cũng lặp lại giống nhau.

+ Tìm hiểu về nhóm trong
bảng tuần hoàn hoàn các
nguyên tố hóa học
+ Quan sát hình 4.5, cho biết
những nguyên tố nào có tính
chất tương tự nhau? nhóm là gì?

+ Những nguyên tố có tính chất
tương tự nhau là:
• H, Li, Na, K, Rb, Cs, Fr
• F, Cl, Br, I, At, Ts
• He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn, Og
+ Nhóm là tập hợp các nguyên tố có
tính chất hóa học tương tự nhau và
xếp thành cột theo chiều tăng dần về
điện tích hạt nhân

Dựa vào hình 4.2, hãy hoàn thành các
thông tin còn thiếu trong bảng sau
Nguyên tố

KHHH

Nhóm

Chu kì

Calcium

?

?

?

?

P

?

?

Xenon

?

?

?

Dựa vào hình 4.2, hãy hoàn thành các thông tin
còn thiếu trong bảng sau
Nguyên tố

KHHH

Nhóm

Chu kì

Calcium

Ca

IIA

4

Phosphorus

P

VA

3

Xenon

Xe

VIIIA

5

Luyện tập
Câu 1: Trong bảng tuần hoàn, các nguyên tố hóa học được
sắp xếp theo:
A. thứ tự chữ cái trong tự điển
B. thứ tự tăng dần điện tích hạt nhân
C. thứ tự tăng dần số hạt electron lớp ngoài cùng
D. thứ tự tăng dần số hạt neutron

Câu 2: Số thứ tự chu kì trong bảng tuần hoàn cho biết:
A. số lớp electron
B. số proton trong hạt nhân
C. số electron lớp ngoài cùng
D. số electron nguyên tử
Câu 3: Số thứ tự nhóm trong bảng tuần hoàn cho biết:
A. số electron ngoài cùng
B. số electron ở lớp vỏ
C. số electron ở lớp ngoài cùng
D. số proton trong hạt nhân

Câu 4: Các nguyên tố thuộc chu kì 3 có bao nhiêu lớp electron
trong nguyên tử?
A. Có 3 lớp electron
B. Có 4 lớp electron
C. Có 5 lớp electron

D. Có 6 lớp electron

Câu 5: Trong bảng tuần hoàn, chu kì nhỏ là những chu kì
nào sau đây?
A. Chu kì 1 và 2
B. Chu kì 2 và 3
C. Chu kì 1 và 3
D. Chu kì 1, 2 và 3

Vận dụng
Vào những dịp tết hay lễ hội ở một số thành phố hoặc khu vui
chơi giải trí công cộng, chúng ta thường nhìn thấy những khinh
khí cầu đủ màu sắc bay trên bầu trời. Theo em, người ta đã bơm
khí nào trong số các khí: oxygen, helium, hydrogen vào khinh khí
cầu? Giải thích sự lựa chọn đó.
Người ta đã bơm khí helium vào khí cầu. Do khí helium nhẹ và
trơ trong không khí (không phản ứng với oxygen gây ra hiện
tượng cháy nổ)

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẲNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
+ Chu kì là tập hợp các nguyên tố hóa học có cùng số lớp
electron trong nguyên tử theo hàng ngang
+ Các nguyên tố trong chu kì được sắp xếp theo chiều tăng dần
điện tích hạt nhân. Số thứ tự của chu kì bằng số lớp electron
+ Nhóm là tập hợp các nguyên tố hóa học theo cột dọc, có
tính chất hóa học tương tự nhau và sắp xếp theo chiều tăng
dần về điện tích hạt nhân

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
+ Chu kì là tập hợp các nguyên tố hóa học có cùng số lớp
electron trong nguyên tử theo hàng ngang
+ Các nguyên tố trong chu kì được sắp xếp theo chiều tăng dần
điện tích hạt nhân. Số thứ tự của chu kì bằng số lớp electron
+ Nhóm là tập hợp các nguyên tố hóa học theo cột dọc,
có tính chất hóa học tương tự nhau và sắp xếp theo chiều
tăng dần về điện tích hạt nhân
3. Các nguyên tố kim loại

Thảo luận nhóm
+ Tìm hiểu các nguyên tố kim loại nhóm A và thảo
luận trả lời câu hỏi: Dựa vào bảng tuần hoàn, hãy cho
biết vị trí (nhóm, chu kì) của các nguyên tố K, Mg, Al?
+ Tìm hiểu các nguyên tố kim loại nhóm B và thảo luận
trả lời câu hỏi: Một kim loại ở thể lỏng trong điều kiện
thường, được ứng dụng để chế tạo nhiệt kế. Đó là kim loại
nào? Cho biết vị trí (chu kì, nhóm) của các nguyên tố kim
loại đó.

Thảo luận nhóm
+ Tìm hiểu các nguyên tố kim loại nhóm A và thảo
luận trả lời câu hỏi: Dựa vào bảng tuần hoàn, hãy cho
biết vị trí (nhóm, chu kì) của các nguyên tố K, Mg, Al?
Trả lời
• K: Nhóm IA, chu kì 4
• Mg: Nhóm IIA, chu kì 2
• Al: Nhóm IIIA, chu kì 3

Thảo luận nhóm
+ Tìm hiểu các nguyên tố kim loại nhóm B và thảo luận
trả lời câu hỏi: Một kim loại ở thể lỏng trong điều kiện
thường, được ứng dụng để chế tạo nhiệt kế. Đó là kim loại
nào? Cho biết vị trí (chu kì, nhóm) của các nguyên tố kim
loại đó.
Trả lời
Kim loại cần tìm là Mercury (thủy ngân), kí hiệu hóa
học là Hg, thuộc nhóm IIB, chu kì 6

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẲNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2.Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
3. Các nguyên tố kim loại
+ Hơn 80% các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn là
kim loại, bao gồm một số nguyên tố nhóm A và tất cả các
nguyên tố nhóm B

+ Mỗi kim loại đều có vai trò và ứng dụng khác nhau
trong đời sống, em hãy cho biết những kim loại nào
thường được dùng để làm trang sức. Dựa vào hình 4.2,
em hãy cho biết vị trí của chúng trong bảng tuần hoàn.
+ Một số kim loại được làm đồ trang sức:
+ Gold (vàng) kí hiệu hóa học Au, ô 79, chu kì 6, nhóm IB
+ Silver (bạc) kí hiệu hóa học Ag, ô 47, chu kì 5, nhóm IB

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẲNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1.Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2.Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
3. Các nguyên tố kim loại
+ Hơn 80% các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn là
kim loại, bao gồm một số nguyên tố nhóm A và tất cả các
nguyên tố nhóm B
4. Các nguyên tố phi kim

+ Carbon, nitrogen, oxygen và chlorine là những nguyên tố
phi kim phổ biến và gần gũi trong đời sống. Em hãy cho biết

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẲNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2.Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
3. Các nguyên tố kim loại
4. Các nguyên tố phi kim
- Các nguyên tố phi kim bao gồm:
+ Nguyên tố hydrogen ở nhóm IA
+ Một số nguyên tố nhóm IIIA và IVA
+ Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm VA, VIA và VIIA

Trả lời:
+ Trong kem đánh răng thường có
muối của nguyên tố fluorine (F) có
tác dụng bảo vệ lớp men răng giúp
răng chắc khỏe.
+ Nguyên tố fluorine (F) thuộc chu
kì 2, nhóm VIIA.
+ Trong thành phần của muối ăn có
nguyên tố chlorine (Cl)
+ Nguyên tố chlorine (Cl)
thuộc chu kì 3, nhóm VIIA

Cho biết các nguyên tố phi kim nằm ở vị trí nào
trong bảng tuần hoàn, chu kì mấy, nhóm mấy?

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
3. Các nguyên tố kim loại
4. Các nguyên tố phi kim
5. Nhóm các nguyên tố khí hiếm

Các em hãy nhận xét về số electron lớp ngoài cùng
trong nguyên tử của các nguyên tố khí hiếm?
=> He có 2 e ngoài cùng ; Ne; Ar có 8 e ngoài cùng

Khí hiếm nằm ở vị trí nào trong bảng tuần hoàn
và gồm những nguyên tố nào?
Khí hiếm thuộc nhóm VIIIA trong bảng tuần hoàn
các nguyên tố hóa học gồm: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn
Từ cấu hình electron trên, ta thấy các nguyên tố khí
hiếm có 8e lớp ngoài cùng (ngoại trừ Heli có 2e lớp ngoài
cùng). Với cấu hình bền vững như vậy nên các khí này hoạt
động hóa học kém (trơ về mặt hóa học). Chúng gần như
không tạo liên kết hóa học với nguyên tử của các nguyên tố
khác.

Tính chất vật lí
- Chất khí không màu, tồn tại trong không khí với hàm lượng
rất thấp.
- Các chất khí này có lực tương tác cực kì yếu dẫn đến chúng
có nhiệt độ sôi rất thấp.

Khí hiếm so với không khí
- He và Ne nhẹ hơn không khí,
- Ar tương đương không khí.
- Kr, Xe và Rn nặng hơn không khí.

Bảng nhiệt độ sôi của khí hiếm
Khí hiếm

He

Ne

Ar

Kr

Xn

Rn

Số hiệu nguyên tử

2

10

18

36

54

86

Nhiệt độ sôi (oC)

-269

-246

-186

-152

-108

-62

BÀI 4: SƠ LƯỢC BẲNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2.Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
3. Các nguyên tố kim loại
4. Các nguyên tố phi kim
5. Nhóm các nguyên tố khí hiếm
Nhóm cuối cùng của bảng tuần hoàn là nhóm các nguyên tố
khí hiếm (nhóm VIIIA) gồm: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn.

Ứng dụng của Heli

Heli là khí hiếm nhẹ nhất, chỉ nặng hơn hydrogen và có nhiều ứng
dụng quan trọng.
- Dùng cho khinh khí cầu bay lên không trung hay thổi bong bóng
bay.
- Sử dụng trong khí thở của những thợ lặn ở những vùng biển sâu.
- Khí He hóa lỏng dùng trong điều trị các bệnh về hô hấp như huyen
suyễn…
- Ứng dụng trong công nghiệp luyện kim như: chất làm mát, chuyển
nhiệt khi luyện kim.