Hãy nhớ lại các kiến thức về văn nghị luận được học ở chương trình Ngữ
văn lớp 6,7 và nối các từ ở cột A với phần giải thích ở cột B để tạo thành
câu trả lời đúng:
CỘT A

CỘT B

Văn nghị luận

Những minh chứng làm rõ cho lí lẽ, có thể là
nhân vật, sự kiện, số liệu từ thực tế

Lí lẽ

Loại văn bản có mục đích chính nhằm thuyết
phục người đọc (người nghe) một vấn đề.

Bằng chứng

Cơ sở cho ý kiến, quan điểm của người viết.

Bài 3: SỰ SỐNG THIÊNG LIÊNG
( Văn bản nghị luận)

* TRI THỨC NGỮ VĂN VỀ VĂN BẢN
NGHỊ LUẬN

1. Luận đề và luận điểm trong
văn nghị luận
Luận đề
Là vấn đề chính được
nêu ra để bàn luận
trong văn bản nghị
luận

Luận điểm
Là những ý kiến thể
hiện quan điểm của
người viết về luận đề

 Trong văn bản nghị luận, luận đề được thể hiện bằng luận điểm và
làm sáng tỏ bằng lí lẽ, dẫn chứng

2. Bằng chứng khách quan và ý
kiến, đánh giá chủ quan của
người viết trong văn nghị luận
Bằng chứng khách quan

Ý kiến, đánh giá chủ quan

Là những thông tin khách
quan, có thể kiểm chứng
được trong thực tế

Là những nhận định, suy nghĩ, phán
đoán theo góc nhìn chủ quan của
người viết, thường ít có cơ sở để
kiểm chứng.

 Do vậy, để giảm tính chủ quan trong đánh giá, giúp ý kiến trở nên
đáng tin cậy, người viết cần đưa ra được các bằng chứng khách quan.

LUẬN ĐỀ
Học thầy hay học bạn
LUẬN ĐIỂM 1
Học từ thầy là quan trọng
LÍ LẼ
+ Dân ta có truyền
thống
tôn sư
trọng đạo
+ Mỗi người trong
đời, nếu không có
một
người
thầy ...thì khó làm
nên một việc gì
xứng đáng, ...

BẰNG CHỨNG
Danh họa Lê-ôna-rơ-đô Đa Vinchi nổi tiếng thế
giới nếu không có
sự dẫn dắt của
thầy Ve-rốc-chi-ô

LUẬN ĐIỂM 2
Học từ bạn cũng rất cần thiết
LÍ LẼ
Việc học từ bạn
thuận lợi ở chỗ với
bạn bè cùng trang
lứa, cùng hứng thú,
cùng tâm lí thì việc
học hỏi, truyền thụ
cho nhau có phần
thoải mái, dễ dàng
hơn.

BẰNG CHỨNG
 
Những lợi ích của
việc học từ những
người bạn cùng
lớp, cùng trang
lứa, cùng hứng
thú, cùng tâm lí.

SƠ ĐỒ THỂ HIỆN MỐI QUAN HỆ GIỮA LUẬN ĐỀ, LUẬN ĐIỂM, LÍ LẼ
VÀ BẰNG CHỨNG CỦA VĂN NGHỊ LUẬN

Sơ đồ minh họa mối
quan hệ

LUẬN ĐỀ
MẠNG XÃ HỘI

Luận điểm 1:
Mạng xã hội mang đến nhiều lợi ích

Luận điểm 2:
Mạng xã hội gây ra nhiều tác hại

Lí lẽ 1.1:
Nhờ mạng xã hội,
sự giao tiếp thuận
tiện hơn

Lí lẽ 1.2:
Mạng xã hội giúp
con người mở
mang tri thức

Lí lẽ 2.1:
Mạng xã hội tiềm ẩn
nguy cơ đe dọa sự an
toàn của người dùng

Lí lẽ 2.2:
Mạng xã hội
khiến người dùng
xa rời cuộc sống

Bằng chứng:
Các chức năng
gọi điện,gửi tin
nhắn giúp liên lạc
bất kể không
gian, thời gian

Bằng chứng:
Các trang về giáo
dục, khoa học, tin
tức,...giúp con
người hiểu biết
hơn về thế giới

Bằng chứng:
Hiện tượng bắt nạt
trên mạng, hiện
tượng rò rỉ thông tin
cá nhân,...

Bằng chứng:
Chứng nghiện
mạng xã hội gây
ra sự mất kết nối
với cuộc sống.

Sơ đồ minh họa mối quan hệ
Luận điểm 1
Mạng xã hội mang
đến nhiều lợi ích

Luận đề
Mạng xã hội

Lí lẽ 1.2
Lí lẽ 1.1
Nhờ mạng xã hội, Mạng xã hội giúp
sự giao tiếp thuận con người mở mang
tri thức
tiện hơn
Bằng chứng
Các chức năng gọi
điện, gửi tin nhắn,
giúp liên lạc bất kể
không gian, thời
gian

Bằng chứng
Các trang về giáo
dục, khoa học, tin
tức,...giúp con
người hiểu biết hơn
về thế giới

3. Ví dụ
minh họa

Luận điểm 2
Mạng xã hội gây ra
nhiều tác hại

Lí lẽ 2.1
Mạng xã hội tiềm ẩn
nguy cơ đe dọa đến
sự an toàn của
người dùng
Bằng chứng
Hiện tượng bắt nạt
trên mạng, hiện
tượng rò rỉ thông tin
cá nhân

Lí lẽ 2.2
Mạng xã hội
khiến người
dùng xa rời cuộc
sống
Bằng chứng
Chứng nghiện mạng
xã hội gây ra sự mất
kết nối với cuộc
sống

Bài tập nhanh: Hãy chỉ ra bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh
giá chủ quan trong ví dụ sau:
Bằng
chứng
khách
quan bởi
lợi ích của
mạng xã
hội có thể
kiểm
chứng
trong thực
tế

(1) Mạng xã hội cung cấp các phương
tiện để việc giao tiếp ngày càng dễ dàng
hơn, ví dụ như các ứng dụng gọi điện trực
tiếp, nhắn tin điện tử,…(2) Vì thế, tôi hi
vọng mạng xã hội sẽ phát triển hơn trong
tương lai để phục vụ cộng đồng.

Ý kiến, đánh
giá chủ quan,
vì đó chỉ là
suy nghĩ cảm
tính của
người viết,
không có cơ
sở để kiểm
chứng

*Phân biệt bằng chứng khách quan và ý kiến đánh giá chủ quan
Bằng chứng khách quan
Ý kiến, đánh giá chủ quan
Là các thông tin khách quan như: số Là các ý kiến chủ quan như: quan
liệu, thời gian, nơi chốn, con người điểm cá nhân về một vấn đề đang
và sự kiện,…
tranh cãi, dự đoán về tương lai, đánh
giá chủ quan về sự việc, hiện tượng;
có thể được diễn đạt bằng các cụm
từ như: tôi cho rằng, tôi thấy,… hoặc
các tính từ thể hiện sự đánh giá chủ
quan.
Dựa trên những thí nghiệm, nghiên Dựa trên cảm nhận, cách nhìn, diễn
cứu, có nguồn đáng tin cậy; có thể giải của cá nhân; không có cơ sở để
xác định đúng, sai dựa vào thực tế
kiểm chứng.

2. Bằng chứng khách quan và ý
kiến, đánh giá chủ quan của
người viết trong văn nghị luận
- Tác dụng của việc nhận ra bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh
giá chủ quan của người viết trong văn bản nghị luận:
+ Giúp người đọc kiểm chứng được tính đúng, sai của các lập luận
+ Lí giải được sức thuyết phục, tác động của văn bản.

BOX THÔNG TIN
Từ xa xưa, người da đỏ bản địa sống theo từng bộ lạc hòa hợp với
thiên nhiên. Khi người da trắng đến châu Mỹ, nến cơ khí công nghiệp
đã can thiệp và hủy hoại mội trường sống của họ, nên người da đỏ đã
ngầm có ý thức phản kháng. Năm 1854, Tổng thống Mỹ Phreng-klin
Pi-ơ-xơ (Franklin Pierce) tỏ ý muốn mua lại vùng đất của người da
đỏ ở vùng Đông Bắc nước Mỹ, nay thuộc bang Oa-xing-tơn
(Washington). Thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tô đã gửi thư trả lời. Lá thư này
được xem là một trong những văn bản hay nhất viết về mối quan hệ
giữa thiên nhiên, sinh thái và con người.

1. Đọc văn bản
- Đọc:
+ Rõ ràng
+ Tha thiết khi nói đến thiên nhiên, đất nước
+ Nhấn mạnh đoạn cuối.

1. Đọc văn bản
- Chú ý các thẻ đọc, sử dụng chiến lược đọc, suy luận

Các hình ảnh so sánh,
Các
hình
ảnh
so
sánh,
liên
tưởng
trong
đoạn
văn:
mảnh
đất
liên tưởng trong
đoạn văn này gợi ý này là bà mẹ của người da đỏ; chúng tôi là một phần của
mẹ....; những mỏm đá......đều chung một gia đình” gợi ý
nghĩa gì?
nghĩa: con người và thiên nhiên có sự gắn bó máu thịt, không
thể tách rời, giống như các thành viên trong gia đình. Thiên
nhiên che chở, bao bọc cho con người và ngược lại, con
người không được lãng quên thiên nhiên
Việc lặp lại giả định Nhấn mạnh quan điểm, lập luận của tác giả về mối quan hệ
“Nếu...bán cho Ngài giữa con người với tự nhiên.
mảnh đất này” có ý
nghĩa gì?

Người da đỏ: còn có tên gọi
khác là thổ dân châu Mỹ, là
các dân tộc bản địa đã sống ở
châu Mỹ trước khi người châu
Âu tìm ra châu lục này. Họ chủ
yếu sống bằng hình thức săn
bắt, hái lượm, gắn bó và hòa
hợp với thiên nhiên.

Người da trắng:
Chỉ người châu Âu
lúc mới sang xâm
chiếm, khai khẩn đất
đai ở châu Mỹ

Môt con ngựa sắt nhả khói: Chỉ tàu hỏa. Nửa thế kỉ XIX, nhà cầm quyền
Mĩ đã phóng tay cho các công ty đường sắt những khoảng đất rộng lớn ở hai
bên đường (2423000 dặm vuông, rộng hơn lãnh thổ của Pháp và Đức cộng
lại) và số tiền trợ cấp kếch sù. (khoảng 700 triệu đô la Mĩ).

- Hoàn thiện phiếu học tập tìm
hiểu hệ thống luận đề, luận điểm
trong văn bản.
- Thời gian: 10 phút

Luận đề

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

Phần 1
(từ “Đối với đồng
báo….chúng tôi”
Luận điểm 1
Sự thiêng liêng và
hòa hợp của thiên
nhiên đối với người
da đỏ
Nhấn mạnh vai trò
của sự thiêng liêng
của thiên nhiên đối
với người da đỏ.

Phần 2
(từ “Tôi biết…của
phấn thông”
Luận điểm 2
Cách sống chiếm
hữu, không trân
trọng thiên nhiên
của người da trắng
Phê phán cách sống thiếu
tôn trọng thiên nhiên, sở
hữu và hủy hoại thiên
nhiên của người da trắng

Phần 3
(còn lại)
Luận điểm 3:
Lời kêu gọi về cách
sống trân trọng
thiên nhiên và muôn
loài.
Kêu gọi cách ứng xử
đúng đắn, văn minh với
thiên nhiên

Luận đề

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

Luận điểm 1
Sự thiêng liêng và
hòa hợp của thiên
nhiên đối với người
da đỏ

Phần 2
(từ “Tôi biết…của
phấn thông”
Luận điểm 2
Cách sống chiếm
hữu, không trân
trọng thiên nhiên
của người da trắng

ĐƯA RA CHÍNH ĐỀ

ĐƯA RA PHẢN ĐỀ

Phần 1
(từ “Đối với đồng
báo….chúng tôi”

Phần 3
(còn lại)
Luận điểm 3:
Lời kêu gọi về cách
sống trân trọng
thiên nhiên và muôn
loài.
CÓ TÍNH CHẤT NHƯ
MỘT KẾT LUẬN

a. Luận điểm 1: Sự thiêng liêng và hòa hợp của thiên nhiên đối với người
da đỏ
- Lí lẽ: Mỗi sự vật,
hiện tượng thiên
nhiên đều quý giá,
thiêng liêng trong kí
ức của người da đỏ
và mang chứa kí ức
của người da đỏ
trong nhiều thế hệ.

- Bằng chứng: Mỗi tấc đất là thiêng liêng, mỗi lá
thông óng ánh, mỗi hạt sương long lanh trong
những cánh rừng rậm rạp, mỗi bãi đất hoang và
tiếng thì thầm của côn trùng; dòng nước óng
ánh…đâu chỉ là những giọt nước mà còn là máu
của tổ tiên chúng tôi; những tia sáng chói chang
phản chiếu từ mặt hồ trong vắt sẽ nói lên cái gì đó
về kí ức của người da đỏ; tiếng thì thầm của dòng
nước chính là tiếng nói của cha ông chúng tôi.

b. Luận điểm 2: Cách sống chiếm hữu, không trân trọng thiên nhiên của
người da trắng

- Lí lẽ: Người da trắng lấy đi
từ lòng đất những gì họ cần,
mảnh đất này là kẻ thù của họ,
họ cư xử với mẹ đất và anh me
bầu trời như những vật mua
được, tước đoạt được

- Bằng chứng: Ở thành phố của người
da trắng, chẳng có nơi nào là yên tĩnh
cả, chỉ có tiếng ồn ào lăng mạ; thiếu
vắng đi âm thanh của tự nhiên như
tiếng lá cây lay động vào mùa xuân hay
tiếng vỗ cánh của côn trùng,…

c. Luận điểm 3: Lời kêu gọi về cách sống trân trọng thiên nhiên và muôn
loài.
- Lí lẽ 1: Cần quý trọng không khí.
- Lí lẽ 2: Cần coi muông thú sống trên
mảnh đất này như người anh em
- Lí lẽ 3: Cần kính trọng đất đai

c. Luận điểm 3: Lời kêu gọi về cách sống trân trọng thiên nhiên và muôn
loài.

- Lí lẽ 1: Cần quý
trọng không khí.

- Bằng chứng: Không khí này là của chung,
muông thú, cây cối và con người cùng nhau hít
thở, người da trắng cũng cùng chia sẻ, hít thở
bầu không khí đó; ngọn gió mang lại hơi thở
đầu tiên của cha ông chúng tôi và cũng nhận
lại hơi thở cuối cùng của họ.

c. Luận điểm 3: Lời kêu gọi về cách sống trân trọng thiên nhiên và muôn
loài.

- Lí lẽ 2: Cần coi
muông thú sống
trên mảnh đất này
như người anh em

- Bằng chứng: dẫn ra sự việc cả ngàn con trâu
rừng bị chết dần chết mòn…vì bị người da
trắng bắn để cho thấy hành vi của người da
trắng với muông thú, nhằm mục đích cảnh báo
nếu muông thú không còn, thì con người sẽ
chết dần chết mòn vì nỗi buồn cô đơn về tinh
thần, điều gì sẽ xảy đến với con thú thì cũng
chính xảy ra đối với con người.

c. Luận điểm 3: Lời kêu gọi về cách sống trân trọng thiên nhiên và muôn
loài.

- Lí lẽ 3: Cần kính
trọng đất đai

- Bằng chứng: mảnh đất dưới chân…là những
nắm tro tàn của cha ông chúng tôi, đất đai
giàu có được là do nhiều mạng sống của
chủng tộc chúng tôi bồi đắp nên; điều gì xảy
ra với đất đai tức là xảy ra đối với những đứa
con của đất.

Bài tập nhanh: Em hãy xác định câu văn thể hiện bằng chứng khách
quan và ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết trong đoạn trích sau:

bằng
chứng
khách
quan

Tôi là kẻ hoang dã tôi không hiểu bất cứ
một cách sống nào khác. Tôi đã chứng kiến cả
ngàn con trâu rừng bị chết dần, chết mòn trên
những cánh đồng trơ trọi vì bị người da trắng
bắn mỗi khi có đoàn tàu chạy qua. Tôi là kẻ
hoang dã, tôi không hiểu nổi tại sao một con
ngựa sắt nhả khói lại quan trọng hơn nhiều con
trâu rừng mà chúng tôi chỉ giết để duy trì cuộc
sống. Con người là gì, nếu cuộc sống thiếu
những con thú?

ý kiến
đánh
giá chủ
quan

Thảo luận nhóm đôi
Em hiểu như thế nào
về ý kiến: “Đất là Mẹ.
Điều gì xảy ra với đất
đai tức là xảy ra đối
với những đứa con của
Đất”?. Tìm một số ví
dụ từ thực tế để
chứng minh cho cách
hiểu của em.

- “Đất là mẹ”: đất đai là cội nguồn sinh
dưỡng của con người.
- “Điều gì xảy ra với đất đai tức là xảy ra
đối với những đứa con của Đất”: giữa con
người và đất (thiên nhiên) có mối quan hệ
gắn bó khăng khít không thể tách rời, có sự
tương quan về số phận, vận mệnh.
- Thông điệp: con người cần hiểu được vai
trò, ý nghĩa của đất đai nói riêng và thiên
nhiên nói chung, từ đó, biết trân trọng, bảo
vệ đất đai và thiên nhiên nói chung

Đoạn văn nào trong bức thư để lại cho
em ấn tượng mạnh nhất? Chia sẻ ấn
tượng của em với các bạn trong lớp.

1. Nghệ thuật

2. Nội dung

- Hệ thống luận điểm, lí

Thông điệp ý nghĩa về

lẽ, bằng chứng chặt chẽ

mối quan hệ giữa con

- Câu văn giàu hình ảnh

người và tự nhiên.

- Phép điệp vừa tạo
nhạc tính vừa mang âm
hưởng hùng biện

Theo em, con người cần ứng xử như thế nào với tài
nguyên thiên nhiên và sự sống của muôn loài? Trình bày
ý kiến của em về vấn đề này bằng một đoạn văn khoảng
một trăm năm mươi chữ

Hãy ghi lại tình
trạng môi trường
sống ở địa phương
em (các khu vực ao,
hồ,
sông
biển,
đường phố, xóm
làng…)

Hãy ghi lại những
hành động em đã/sẽ
làm để góp phần
bảo vệ môi trường
sống và trường học.