LỊCH SỬ VIỆT NAM
BÀI 17: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG
THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC TỪ NĂM
1858 ĐẾN NĂM 1884

NGUYỄN TRUNG TRỰC
Tàu chiến(1837-1868)
Pháp và Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng năm 1858

1
2
3

1. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
Việt Nam từ 1858 – 1874
Theo em tại sao
Pháp xâm lược Việt
Nam?
- Về phía Pháp:
+ CNTB phát triển, xuất hiện nhu cầu về thị trường
+ Pháp lấy cớ bảo vệ đạo Gia – tô đã đem quân xâm lược Việt Nam
- Về phía ta:
+ Nước ta có vị trí chiến lược quan trọng
+ Triều đình nhà Nguyễn bạc nhược yếu hèn, với chính sách thủ cựu (triều đình
suy yếu, thực hiện chính sách “Bế quan tỏa cảng” – không giao lưu với bên
ngoài)

Trung
Quèc
Hµ
Néi

HuÕ
§µ N½ng

Lược đồ Việt Nam

31/8/1858, Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước
cửa biển Đà Nẵng

Quân Pháp đổ bộ ở Sơn Trà

Chiến sự ở Đà Nẵng
năm 1858

1. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
Việt Nam từ 1858 – 1874
Vì sao Pháp chọn Đà
Nẵng làm điểm tấn
công nước ta?

31/8/1858, Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước
cửa biển Đà Nẵng

1. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
Việt Nam từ 1858 – 1874

Nêu nét chính về quá trình thực dân Pháp
xâm lược Việt Nam và cuộc kháng chiến
chống Pháp của quân dân ta từ năm 1858
đến năm 1862 ?

1. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
Việt Nam từ 1858 – 1874
a. Cuộc kháng chiến ở Đà Nẵng và Nam Kì ( 1858 – 1862)
* Chiến sự ở Đà Nẵng (tháng 9/1858 - tháng 2/1862):

Thực dân Pháp

Triều đình nhà Nguyễn

* Chiến sự ở Đà Nẵng (tháng 9/1858 - tháng 2/1862):

Thực dân Pháp

Triều đình nhà Nguyễn

- 1/9/1858: Liên quân - Quân dân Đà Nẵng
Pháp - Tây Ban Nha mở dưới sự chỉ huy của
cuộc tấn công Đà Nẵng.  Nguyễn Tri Phương
kháng cự quyết liệt.
 → Bước đầu làm thất
bại âm mưu “đánh
nhanh thắng nhanh” của
thực dân Pháp.

1. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược
Việt Nam từ 1858 – 1874
* Chiến sự ở Đà Nẵng (tháng 9/1858 - tháng 2/1862):

Liên quân Pháp Tây Ban Nha tấn
công Đà Nẵng
(tranh vẽ)

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):

Thực dân Pháp

Triều đình nhà Nguyễn

2/1859, Pháp kéo quân từ Đà Nẵng vào Gia Định
Lí do tại sao Pháp lại
chuyển mục tiêu tấn công vào
mặt trận Gia Định?

- Gia Định và Nam Kì là vựa lúa lớn.
- Đây là khu vực có hệ thống giao thông thủy.

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):

Thực dân Pháp

- 2/1859: Quân Pháp đánh
chiếm thành Gia Định.
- 24/2/1861: Quân Pháp tấn
công Đại đồn Chí Hoà, đánh
chiếm ba tỉnh miền Đông Nam
Kì. 

Triều đình nhà Nguyễn

- Quân triều đình chống cự yếu
ớt, tan rã. 
- Năm 1860: Nguyễn Tri
Phương chỉ huy quân dân xây
dựng Đại đồn Chí Hoà, tổ chức
phòng thủ.
- Quân triều đình kháng không
cản được giặc. Đại đồn Chí Hoà
thất thủ

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):

Thực dân Pháp

Triều đình nhà Nguyễn

- Cuối tháng 3/1862: Quân Pháp - Nhà Nguyễn kí với Pháp Hiệp
ước Nhâm Tuất.
lần lượt chiếm các tỉnh Gia
Định, Định Tường, Biên Hoà,
Vĩnh Long. 

* Chiến sự ở Đông Nam Kì (tháng 2/1859 - tháng 6/1862):

Nhân dân
- Phong trào kháng Pháp của nhân dân Đông Nam Kỳ diễn ra
sôi nổi và ngày càng lan rộng.
- Tiêu biểu là: nghĩa quân của Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu
Ét-pê-răng của Pháp,…

Chân dung Nguyễn Trung Trực và trận chiến trên sông
Nhật tảo (minh họa)

Kháng chiến ở ba tỉnh miền Đông Nam Kì

Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Ét-pê-răng (Hy vọng)
của Pháp đậu trên sông Vàm Cỏ Đông (10/12/1861)

a. Cuộc kháng chiến ở Đà Nẵng và Nam Kì ( 1858 – 1862)
Thực dân Pháp

Triều đình nhà Nguyễn

Nhân dân

- Ngày 1/9/1858: Liên quân Pháp
- Tây Ban Nha mở cuộc tấn công
Đà Nẵng. 
- Tháng 2/1859: Quân Pháp kéo
vào chiếm thành Gia Định, đánh
rộng ra. 
- Ngày 24/2/1861: Quân Pháp
tập trung mở cuộc tấn công Đại
đồn Chí Hoà, mở rộng đánh
chiếm ba tỉnh miền Đông Nam
Kì. 
- Cuối tháng 3/1862: Quân Pháp
lần lượt chiếm các tỉnh Gia Định,
Định Tường, Biên Hoà, Vĩnh
Long. 

- Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri
Phương nhân dân kháng cự quyết
liệt.→ Bước đầu làm thất bại âm
mưu “đánh nhanh thắng nhanh” của
thực dân Pháp.
- Quân triều đình chống cự yếu ớt,
tan rã. Năm 1860: Nguyễn Tri
Phương chỉ huy quân dân xây dựng
Đại đồn Chí Hoà, tổ chức phòng thủ.
- Quân triều đình kháng không cản
được giặc. Đại đồn Chí Hoà thất thủ.
- Nhà Nguyễn kí với Pháp Hiệp ước
Nhâm Tuất.

- Nhân dân địa
phương tự
động nổi lên
lánh giặc.
- Nghĩa quân
của Nguyễn
Trung Trực đã
đốt cháy chiếc
tàu Ết-pê-răng
(Hi Vọng) của
quân Pháp trên
sông Nhật Tảo
(12 - 1861).

            

Biên Hòa
Định Tường
Vĩnh Long

Phan Thanh Giảng và Lâm Duy Hiệp đại diện cho triều đình Huế ký Hiệp ước Nhâm Tuất 5/6/1862

* Nội dung của Hiệp ước Nhâm Tuất (1862):
- Triều đình thừa nhận quyền cai quản của nước Pháp ở 3 tỉnh miền
Đông Nam Kì (Gia Định, Định Tường, Biên Hoà và đảo Côn Lôn).
- Mở ba cửa biển (Đà Nẵng, Ba Lạt, Quảng Yên) cho Pháp vào buôn
bán
- Cho phép người Pháp và Tây Ban Nha tự do truyền đạo Gia Tô, bãi
bỏ lệnh cấm đạo trước đây.
- Bồi thường cho Pháp một khoản chiến phí tương đương 288 vạn lạng
bạc.
- Pháp sẽ “trả lại” thành Vĩnh Long cho triều đình khi nào triều đình
buộc được dân chúng ngừng kháng chiến.

* Nội dung của Hiệp ước Nhâm Tuất (1862):

Em có nhận xét gì về Hiệp ước Nhâm Tuất?

Hiệp ước này rõ ràng triều đình nhà Nguyễn đã bước
đầu đầu hàng thực dân Pháp. Đây là văn kiện bán
nước, đem lại quyền lợi cho Pháp và triều đình nhà
Nguyễn

Triều đình cử Kinh lược sứ miền Tây Phan Thanh Giảng đi
thương thuyết với Pháp xin chuộc lại 3 tỉnh miền Đông Nam Kì.

b. Nhân dân Nam Kì tiếp tục kháng chiến (1862 –
1874)

Câu hỏi 2: Nêu khái quát cuộc kháng chiến
chống Pháp của nhân dân Nam Kì từ năm 1862
đến năm 1874.

b. Nhân dân Nam Kì tiếp tục kháng chiến (1862 –
1874)
Hành động
Thái độ của triều Thái độ và hành động của nhân
của thực dân Pháp đình nhà Nguyễn
dân ta

.

            

b. Nhân dân Nam Kì tiếp tục kháng chiến (1862 –
1874)
Hành
động của thực dân
Thái độ của triều đình nhà Nguyễn
Pháp
- 1867, thực dân Pháp - Tập trung đàn áp các cuộc khởi nghĩa
đánh chiếm ba tỉnh miền của nông dân ở Bắc Kì và Trung Kì. 
Tây Nam Kì.
- Ngăn cản phong trào kháng chiến của
nhân dân ở Nam Kì. 

            

Thái độ và hành động của nhân dân ta
- Cuộc kháng chiến của Nguyễn Trung Trực:
+ Nghĩa quân tập kích đồn Kiên Giang. 
+ Nguyễn Trung Trực tuyên bố: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết
người Nam đánh Tây”.
-  Cuộc kháng chiến của Trương Định:
+ Nghĩa quân lập căn cứ ở Gò Công, Tân Phước.
+ Bị bất ngờ tấn công, Trương Định rút gươm tự sát, bảo toàn khí tiết. 
+ Trương Quyền (con trai Trương Định) chiến đấu thêm một thời gian nữa.
- Nhà nho Nguyễn Đình Chiểu, Phan Văn Trị,…, dùng thơ văn:
+ Lên án tội ác của giặc, chế giễu bọn tay sai bán nước.
+ Ca ngợi gương chiến đấu hi sinh của nghĩa quân. 
- Cuộc kháng chiến của Nguyễn Hữu Huân: 
+ Ông bị bắt đi đày, được thả về và tiếp tục chống Pháp.
+ Bị giặc bắt lần thứ hai, đưa ra hành hình, ông làm thơ, khẳng định tinh thần yêu nước.
 

            

Trương Định nhận phong soái

Căn cứ Tây Ninh
của Trương Quyền

Trương Định
Căn cứ Tân Hòa (Gò Công) của
Trương Định

HÀ TIÊN

AN GIANG

VĨNH LONG

Lược đồ các cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Kì (1859-1875)

Kháng chiến lan rộng ra ba tỉnh miền Tây Nam Kì
Căn cứ Tây Ninh
Lãnh đạo Trương Quyền
Căn cứ Đồng Tháp Mười Lãnh đạo Võ Duy Dương

Vùng Tân An, Mỹ Tho- Lãnh
đạo Nguyễn Hữu Huân

Vùng Hà Tiên, Rạch
Giá, Phú Quốc Lãnh đạo Nguyễn
Trung Trực
Căn cứ U Minh- Lãnh đạo
Đỗ Thừa Long, Đỗ Thừa Tự

Vùng Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh
Lãnh đạo Phan Tôn, Phan Liêm

2. PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN
PHÁP XÂM LƯỢC LAN RỘNG RA CẢ NƯỚC (18731884)
a.
Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì

lần thứ nhất (1873 – 1874)

? Thực dân Pháp lấy cớ gì đem quân ra Bắc Kì

Câu hỏi 1: Nêu quá trình thực dân Pháp
xâm lược Bắc Kì lần thứ nhất và cuộc
chiến đấu của quân dân ta.
Câu hỏi 2: Khai thác tư liệu 2, em đánh
giá thế nào về việc triều đình Huế kí Hiệp
ước Giáp Tuất với Pháp?

a. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì
lần thứ nhất (1873 – 1874)
Hành động xâm lược của thực dân Hành động chống Pháp của
Pháp
quân và dân ta

a. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì
lần thứ nhất (1873 – 1874)
Hành động xâm lược của thực dân Pháp
- Tháng 11/1873:
+ Thực dân Pháp cử Ph. Gác-ni-ê đưa quân ra Bắc, chiếm thành Hà Nội. 
+ Nguyễn Tri Phương chỉ huy binh sĩ anh dũng chống cự.
- Ph. Gác-ni-ê cho quân đánh chiếm nhiều tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng. 
- Ngày 21/12: 
+ Quân Pháp tiến lên Sơn Tây, qua khu vực Cấu Giấy. 
+ Quân triều đình phối hợp với quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc phục kích địch, giết
chết tên chỉ huy Ph. Gác-ni-ê.
→ Nhân dân phấn khởi, tinh thần chống Pháp càng lên cao. Quân Pháp vô cùng hoang
mang, dao động. 
- Ngày 15/31874: Triều đình Huế kí với Pháp bản Hiệp ước Giáp Tuất, thừa nhận chủ
quyền của Pháp ở cả sáu tỉnh Nam Kì và nhiều điều khoản bất lợi khác.

HIỆP ƯỚC GIÁP TUẤT (15-3-1874)
Triều đình nhà Nguyễn chính thức thừa
nhận 6 tỉnh Nam Kì là đất thuộc Pháp.
Pháp rút quân khỏi Hà Nội và các tỉnh
đồng bằng Bắc Kì. Tuy nhiên vẫn có quyền
đi lại, buôn bán, kiểm soát và điều tra tình
hình ở Việt Nam.

6 tỉnh Nam Kì thuộc quyền cai quản của Pháp

Em có nhận xét, đánh giá gì về việc triều đình nhà Nguyễn kí
Hiệp ước 1874 với Pháp?
 Hiệp ước Nhâm Tuất (5/6/1862): cắt cho Pháp 3 tỉnh Đông Nam Kỳ (Biên
Hòa, Định Tường, Gia Định) và đảo Côn Lôn.
 6/1867: cắt cho Pháp 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ (An Giang, Vĩnh Long, Hà
Tiên).
 Hiệp ước Giáp Tuất (15/3/1874): thừa nhận 6 tỉnh Nam Kỳ là đất thuộc
Pháp.
 Với bản Hiệp ước Giáp Tuất (15/3/1874) đánh dấu quá trình đi từ thế “thủ
để hòa” sang thế “chủ hòa” vô điều kiện của triều Nguyễn.

a. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì
lần thứ nhất (1873 – 1874)

Hành động chống Pháp của quân và dân ta
- Cuộc chiến đấu của binh sĩ triều đình ở cửa ô Thanh Hà
(Hà Nội), 
- Cuộc chiến đấu của các đội nghĩa binh dưới sự lãnh
đạo của cha con Nguyễn Mậu Kiến (Thái Bình), Phạm
Văn Nghị (Nam Định)

b. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì lần
thứ hai (1882 – 1884)

Câu hỏi 1: Nêu những sự kiện chính về quá
trình Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai và
cuộc kháng chiến chống Pháp của quân dân ta
ở Bắc Kì.
Câu hỏi 2: Qua việc kí kết hiệp ước Giáp Tuất,
Hác-măng và Pa-tơ-nốt, em đánh giá thế nào về
thái độ của triều đình nhà Nguyễn trước cuộc
tấn công xâm lược của thực dân Pháp?

b. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì lần
thứ hai (1882 – 1884)

Thời
gian
1882
1883

Hành động
Thái độ, hành
Thái độ, hành động
của 
động 
của nhân dân ta
thực dân Pháp của nhà Nguyễn

b. Cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược Bắc Kì lần
thứ hai (1882 – 1884)

Thời
gian
1882

Hành động
của thực dân
Pháp
25/4: quân
Pháp đánh
chiếm thành
Hà Nội.

Thái độ, hành
động của nhà
Nguyễn
Cử người đi
cầu cứu nhà
Thanh. 

Thái độ, hành động của
nhân dân ta
- Anh dũng chống trả
nhưng thất bại.
- Tổng đốc Hoàng
Diệu tuẫn tiết trong
vườn Võ Miếu. 

Thời gian Hành động của 
thực dân Pháp
1883
- 19/5: Ri-vi-e chỉ
huy cánh quân
đánh ra Cầu Giấy. 
- 18/8: quân Pháp
mở cuộc tấn
Thuận An

Thái độ, hành động 
của nhà Nguyễn
- Kí với đại diện
Pháp Hiệp ước
Hác-măng do
Pháp thảo sẵn. 

Thái độ, hành động của nhân
dân ta
- Các đội nghĩa binh ở nhiều
địa phương kiên cường
chiến đấu. 
- Quân ta tổ chức phục kích,
tiêu diệt Ri-vi-e, nhiều lính
Pháp. 
- Cuộc chiến đấu chống
Pháp tiếp diễn ở các tỉnh
Bắc Kì. 

Thời gian Hành động của 
thực dân Pháp
1884

Thái độ, hành động  Thái độ, hành động của nhân
của nhà Nguyễn
dân ta

Hiệp ước Hắc-măng (1883), Pa-tơ-nốt (1884) và sự sụp đổ của nhà
nước phong kiến Việt Nam
Pháp tấn công cửa biển Thuận An 18/8/1883
?Tại sao Pháp không chịu nhượng
bộ triều đình Huế sau khi thất bại
trận Cầu Giấy lần 2 ?

- Pháp có thêm viện binh.
- Triều đình không cương quyết chống lại.
- Vua Tự Đức mấtnội bộ triều đình lục đục.
- CNTB Pháp muốn kết thúc cuộc xâm lược VN

Pháp tấn công Thuận An - cửa ngõ
Kinh thành Huế
CHIẾN TRƯỜNG HUẾ 1883,1885

Triều Nguyễn kí hiệp ước Hac-Măng