VĂN BẢN 2:

NGỌ MÔN

1. Chuẩn bị đọc:

? Em muốn biết những thông tin gì khi đọc
văn bản giới thiệu về một di tích lịch sử?

2. Trải nghiệm cùng văn bản
- Cách trình bày thông tin của đoạn văn này
Theo dõi: Xác định cách
chính là cách trình bày thông tin theo trình tự
trình bày thông tin của
không gian. Tác giả lần lượt miêu tả hệ thống
đoạn văn này?
nền đài theo trình tự miêu tả: miêu tả tổng thể,
phần ở giữa, trong lòng mỗi cánh chữ U, các
cửa Tả Dịch môn và Hữu Dịch môn.
Theo tác giả bài viết, tên
gọi lầu Ngũ Phụng bắt
- Tên gọi lầu Ngũ Phụng bắt nguồn từ việc phần
nguồn từ đâu?
trên của lầu tách ra khỏi bộ khung sườn thành 9 bộ
mái riêng biệt, to nhỏ, cao thấp khác nhau, tạo nên
sự nhấp nhô của các hình khối trong không gian
giống như những con chim phượng đang bay.

PHIẾU HỌC TẬP
3. Suy ngẫm và phản hồi
3.1. Tìm hiểu đặc điểm của văn bản giới thiệu một di tích lịch sử
Các đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam
thắng cảnh hoặc di tích lịch sử trong văn bản Ngọ Môn

Đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di
tích lịch sử
Về cấu trúc:

Xuất hiện

Căn cứ xác
định

Không xuất hiện

 

 

 

 

 

 

 

Về cách trình bày thông tin: Thông tin thường được trình bày theo  
trật tự thời gian, theo trật tự không gian, theo cách phân loại đối
tượng, quan hệ nhân quả,…

 

 

– Phần mở đầu
– Phần nội dung
– Phần kết thúc
Về đặc điểm hình thức:
– Các đề mục để làm nổi bật thông tin chính
– Một số từ ngữ chuyên ngành (kiến trúc, lịch sử, địa lí, sinh vật,
…)
– Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm
– Hình ảnh minh hoạ, sơ đồ/ bản đồ chỉ dẫn,…

Đặc điểm của văn bản giới thiệu một di tích lịch sử:
Đặc điểm của
VB giới thiệu
một danh lam
thắng cảnh
hoặc di tích lịch
sử

Các đặc điểm của VB giới thiệu
một danh lam thắng cảnh hoặc di
tích lịch sử trong VB Ngọ Môn
Căn cứ xác định
Không xuất
hiện

Xuất hiện

CấuGồm
trúc: Thể 3
hiệnphần:
đầy đủ cấu trúc của một VB thông tin giới thiệu về một di tích lịch sử

Về cấu trúc:
– Phần mở đầu

– Sapo: “Ngọ Môn là công trình kiến trúc… cố đô Huế”: Giới thiệu tóm tắt nội dung bài
viết, tạo sự lôi cuốn đối với người đọc

– Phần nội
dung

– Phần 1: “Ngọ Môn là cổng chính, cổng phía nam của Hoàng thành được xây dựng vào
năm 1833 … vị vua cuối cùng của Việt Nam vào ngày 30/8/1945.”: Giới thiệu khái quát về
di tích lịch sử Ngọ Môn ở Huế

– Phần kết
thúc
X

 

– Phần 2: “Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn … Chúng được làm tương đối đơn giản, không
cầu kì nhưng lại rất thanh thoát, đẹp mắt, có tính mĩ thuật cao.”: Giới thiệu một cách có hệ
thống những phương diện khác nhau (đặc điểm kiến trúc, nét riêng trong cách trang trí)
làm nên giá trị biểu tượng của Ngọ Môn trong kiến trúc cung đình Huế
– Phần 3: “Ngọ Môn là một tổng thể kiến trúc có vóc dáng đồ … phong cảnh thiên nhiên
và tình cảm, tâm hồn của người dân đất Việt nói chung, xứ Huế nói riêng..”: Nhận xét khái
quát về giá trị của di tích Ngọ Môn; qua đó bày tỏ tình cảm, thái độ của người viết dành

Về đặc điểm hình
thức: sử dụng:

Về đặc điểm hình thức, VB sử dụng:
– Hệ thống đề mục (Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn, Nét riêng
trong cách trang trí Ngọ Môn) để làm nổi bật thông tin cơ bản
của VB

– Các đề mục để
làm nổi bật thông
tin chính
– Một số từ ngữ
chuyên
ngành
(kiến trúc, lịch
sử, địa lí, sinh
vật,…)
– Từ ngữ giàu giá
trị miêu tả, biểu
cảm
– Hình ảnh minh
hoạ, sơ đồ/ bản
đồ chỉ dẫn,…

X  

– Từ ngữ chuyên ngành kiến trúc (ví dụ: cổng chính, nền cổng,
lễ đài, thành, mặt bằng, công trình, cuốn vòm, đỉnh cửa, thiết
kế, cuốn vòm, đỉnh cổng, xà ngang, xà dọc, gạch vồ, đá thanh,
lan can, tráng men, cột,…), lịch sử (ví dụ: triều đình, vua, lễ
Ban sóc, lễ thoái vị, Hoàng thành…)
– Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm: bề thế, đồ sộ, lối cuốn
vòm, hình cung, gạch hoa đúc rỗng tráng men ngũ sắc, công
phu, tỉ mỉ,…
– Hình ảnh minh hoạ

Về cách trình
 
bày thông tin:
Thông
tin
thường được
trình bày theo
trật tự thời
gian, theo trật
X
tự không gian,
theo cách phân
loại đối tượng,
quan hệ nhân
quả,…

Về cách trình bày thông tin, VB phối hợp nhiều
cách trình bày thông tin:
– Trình bày thông tin theo trật tự không gian (ví
dụ: đoạn mô tả kết cấu các cửa của nền đài,…)
– Trình bày theo các đối tượng phân loại (cấu trúc
của hai hệ thống: hệ thống nền đài, hệ thống lầu
Ngũ Phụng)
– Trình bày thông tin theo mối quan hệ nhân quả
(thông tin lí giải về tên gọi lầu Ngũ Phụng theo
quan niệm dân gian)

3.2. Tìm hiểu cách trình bày thông tin trong văn bản

phầnloại:
văn bản
hiện
cáchtrúc,
trình bà
– Phần VB thể hiện rõ cách trình bày thông tin theo đối tượngTìm
phân
“Vềthể
mặt
kiến
thông
tinđài
theoởđối
tượng
loại. Cho
có thể chia tổng thể Ngọ Môn ra thành hai hệ thống: hệ thống
nền
dưới
vàphân
hệ thống
định và tác dụng của
lầu Ngũ Phụng ở trên… nên người ta đã xây thêm một nền biết
lâucăn
đàicứlồixáccao
1,11 m để vừa
cách trình bày ấy đối với toàn bộ văn
tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào trong lòng lầu...”.
bản.
– Cơ sở xác định:
+ Trước tiên, nội dung của đoạn “Về mặt kiến trúc, có thể chia tổng thể Ngọ Môn ra thành
hai hệ thống: hệ thống nền đài ở dưới và hệ thống lầu Ngũ Phụng ở trên ... từ tổng thể đến
chi tiết” giới thiệu khái quát về tổng thể kiến trúc phức tạp của Ngọ Môn.
+ Sau đó, phần VB “Nền đài cao gần 5m … nên người ta đã xây thêm một nền lâu đài lồi
cao 1,11 m để vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào trong lòng lầu” giới
thiệu cụ thể hai thành phần của kiến trúc ấy là hệ thống nền đài và hệ thống lầu Ngũ
Phụng.
– Tác dụng: Vừa giúp người đọc hình dung về tổng thể, vừa cung cấp những thông tin chi
tiết cụ thể về hệ thống kiến trúc của Ngọ Môn. Điều đó góp phần làm rõ đặc điểm của di
tích Ngọ Môn, hướng đến thực hiện mục đích của VB (cung cấp thông tin về di tích lịch sử
Ngọ Môn).

Nêu
(những) loại phương tiện phi
3.3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn ngữ trong văn
bản

ngôn ngữ được sử dụng trong văn
– Loại phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong VB: hình
ảnh.
bản và
vai trò của chúng trong
– Vai trò: Minh hoạ trực quan cho nội dung được trình bàyviệc
trong
VB,cấp
giúp
những
tin
cung
thông
tin thông
về di tích
trở nên cụ thể, sinh động hơn với người đọc.
Ngọ Môn.
Ví dụ: Hình 1 giúp người đọc hình dung về tổng thể kiến trúc phức tạp của Ngọ Môn (hệ
thống nền đài, hệ thống lầu Ngũ Phụng), hiểu rõ hơn về cách bố trí không gian năm cửa
của Ngọ Môn (minh hoạ trực quan cho nội dung thông tin của đoạn trích: “Nền đài dày và
cao, được cấu trúc theo kiểu “thượng thu hạ thách” với độ dốc gần như thẳng đứng, tạo nên
một thế đứng hơi choãi chân rất bền vững … Các đường xà này được bọc thêm một lớp
đồng lá dát mỏng để tăng tính thẩm mĩ.”).
Mối quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ trong VB Ngọ
Môn: hình ảnh minh hoạ trực quan cho thông tin được trình bày bằng ngôn ngữ; thông tin
được trình bày bằng ngôn ngữ thuyết minh, giải thích rõ hơn các yếu tố của hình ảnh, đồng
thời giúp cho đối tượng được khắc họa sâu sắc, cụ thể hơn bên cạnh việc tác phẩm cung
cấp thông tin.

3.4. Tìm hiểu thông tin cơ bản
và nhan đề của văn bản
Phân tích mối quan hệ giữa nhan
đề Ngọ Môn với các thông tin cơ
bản của văn bản

– Các thông tin cơ bản của VB là: “Đặc điểm kiến trúc của
Ngọ Môn”; “Những nét riêng trong cách trang trí Ngọ Môn”.
– Mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ
bản của VB:
+ Nhan đề đã tóm tắt, khái quát được những thông tin cơ bản
của VB.
+ Các thông tin cơ bản của VB đã góp phần triển khai làm rõ
nội dung được gợi lên từ nhan đề của VB.

Nhan đề: Ngọ Môn

Đặc điểm kiến trúc
của Ngọ Môn

Nét riêng trong cách
trang trí Ngọ Môn

=> Mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ bản
của văn bản là mối liên hệ gắn bó chặt chẽ. Nhan đề Ngọ Môn đã
khái quát vào bao trùm lên những khía cạnh, phương diện về đặc
điểm kiến trúc, nét riêng trong cách trang trí… được tác giả đề
cập tới trong tác phẩm.

Em có nhận xét gì về vai trò của
những thông tin chi tiết liên quan
– Những thông tin chi tiết liên quan đến hệ nền đài và lầu Ngũ Phụng
trình
VB:
đến hệđược
nền đài
vàbày
lầu trong
Ngữ Phụng
+ Chi tiết miêu tả hệ nền đài: “Nền đài cao gần 5 m, đáy dài 57,77
m văn
gần bản?
như là một sự tiếp nối
trong
của dãy thành … được trang trí bằng nhiều kiểu gạch hoa đúc rỗng tráng men ngũ”: Thông tin
chi tiết về kích thước, hình dạng, cấu trúc của nền đài, kiến trúc năm cửa của Ngọ Môn, chất
liệu, hệ thống bậc cấp bằng đá thanh ở hai bên, hệ thống tường hoa lan can bao quanh phía trên
nền đài.
+ Chi tiết miêu tả lầu Ngũ Phụng: “Lầu Ngũ Phụng trên nền đài có hai tầng, tầng dưới lớn, tầng
trên nhỏ, với 13 gian kết cấu thành một bộ khung cũng theo hình chữ U như nền đài … xây
thêm một nền lâu đài lồi cao 1,11 m để vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào
trong lòng lầu,…”: Thông tin chi tiết về kết cấu, nội dung lí giải về tên gọi lầu Ngũ Phụng, hình
dạng, chất liệu,…của lầu Ngũ Phụng.
+ Chi tiết hình ảnh minh hoạ: hình 2 (Một góc nền đài và lầu Ngũ Phụng).
– Vai trò của những thông tin chi tiết: cung cấp thông tin cụ thể về hai bộ phận cấu thành nên
kiến trúc của Ngọ Môn, làm cho thông tin cơ bản trong “Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn” trở nên
rõ hơn , từ đó giúp bạn đọc có được hiểu biết sâu sắc hơn về công trình kiến trúc này.

3. Hoạt động 3: Luyện tập

4. Hoạt động 4: Vận dụng

Nhóm hai HS thảo luận và hoàn thành bảng sau để tóm tắt một số
đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch
sử và lưu ý về cách đọc.

Một số đặc điểm của văn bản giới
thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc
di tích lịch sử

Cách đọc văn bản giới thiệu một
danh lam thắng cảnh hoặc di tích
lịch sử

..............................................................
..........
..............................................................
..........

..............................................................
................
..............................................................
................

– Xác định đặc điểm của loại VB: mục đích viết, cấu trúc, đặc điểm
hình thức cách trình bày thông tin trong VB.
– Nhận biết và chỉ ra được tác dụng của cách trình bày thông tin trong
VB.
– Xác định được thông tin cơ bản và chi tiết của VB, vai trò của các
chi tiết trong VB.
– Nhận biết và chỉ ra quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương
tiện phi ngôn ngữ trong VB.
– Chú ý đến mối quan hệ giữa thông tin cơ bản với nhan đề của VB.

THANK YOU