Bài 6:
NHỮNG VẤN ĐỀ
TOÀN
CẦU
(Văn bản nghị
luận)

Tri thức
đọc hiểu

1. Ý tưởng, thông điệp văn bản
- Ý tưởng là những suy nghĩ dự định
mục tiêu của người viết. Ý tưởng
thường nảy sinh qua quá trình người
viết trải nghiệm quan sát khám phá
trăn trở trước cuộc sống.
- Thông điệp là những ý tưởng quan
trọng được gửi gắm trong văn bản.
- Thông thường tự ý tưởng ban đầu
người viết sẽ phát triển thành thông
điệp qua đó tác động đến suy nghĩ
hành động của người đọc.

2. Bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội
trong việc đọc hiểu văn bản
Bối cảnh lịch
sử, văn hóa, xã
hội là:
Hoàn cảnh,
điều kiện lịch
sử, văn hoá, xã
hội liên quan
đến văn bản

Loại 1:
Bối cảnh lịch sử,
văn hoá, xã hội tại
thời điểm VB ra đời
Loại 2:
Bối cảnh lịch sử, văn
hoá, xã hội tại thời
điểm đọc VB

Tác dụng trong
việc đọc hiểu văn
bản:
Hiểu thêm về mục
đích viết và nội
dung của văn bản,
tác động đến cách
hiểu, cách suy
nghĩ, cảm xúc của
người đọc

Theo em, việc duy trì hòa bình có ý nghĩa gì đối với cá nhân và với nhân loại?

Đấu tranh cho
một thế giới hòa
bình
_G.G Mác-két_

I. Trải
nghiệm
cùng

I. Trải nghiệm
1. Đọc văn bản
cùng văn bản

2. Kĩ năng theo dõi, suy
luận
Theo dõi
1. Xác định bằng chứng
khách quan trong đoạn này.

Suy luận

2. Những số liệu về thời gian
trong đoạn này gợi ý nghĩa gì?

Suy luận
3. Giải pháp được đề xuất
trong đoạn này hướng đến
những đối tượng nào?

II. Suy
ngẫm
và phản

1. Mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng
chứng trong văn bản
Luận đề văn bản:
Bố cục văn bản
Phần 1:
Phần 2:
Phần 3:
Phần 4:

Luận điểm

1. Mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và
bằng chứng trong văn bản
Luận đề văn bản: Vấn đề chạy đua vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
Bố cục văn bản
Luận điểm
Phần 1: (từ đầu đến vận mệnh Thực trạng và các nguy cơ của việc chạy đua
thế giới)
vũ trang trong bối cảnh thế giới hiện đại
Phần 2: (Niềm an ủi ... xoá nạn Việc chạy đua vũ trang làm cho nhân loại
mù chữ cho toàn thế giới)
mất đi khả năng sống tốt đẹp hơn
Phần 3: (Một nhà tiểu
thuyết ... xuất phát của nó)

Việc chạy đua vũ trang là đi ngược lại lí trí
con người và lí trí tự nhiên

Phần 4:

Lời kêu gọi chấm dứt việc chạy đua vũ trang

Còn lại

Luận đề: Vấn đề chạy đua vũ khí hạt nhân trên toàn cầu

Luận điểm 1.

Luận điểm 2.

Lí lẽ.

Lí lẽ.

Bằng chứng.

Bằng chứng.

Luận điểm 3.

Luận điểm 4.

Lí lẽ.

Lí lẽ.

Bằng chứng.

Bằng chứng.

Luận đề: Vấn đề chạy đua vũ khí hạt nhân trên toàn cầu
Luận điểm 1.
Thực trạng và các nguy cơ của
việc chạy đua vũ trang trong bối
cảnh thế giới hiện đại

Luận điểm 2.
Việc chạy đua vũ trang làm cho
nhân loại mất đi khả năng sống
tốt đẹp hơn

Lí lẽ.
Nguy cơ ghê gớm đó đang đè
nặng lên chúng ta như thanh
gươm Đa-mô-clét

Lí lẽ.
- Niềm an ủi duy nhất trước tất
cả … tốt đẹp hơn.
- Tuy nhiên, số tiền này… tên
lửa vượt đại châu.

Bằng chứng.
Số liệu: "hơn 50.000 đầu đạn
hạt nhân“
So sánh với thực tế "ngồi trên
một thùng 4 tấn thuốc nổ“
Sự kiện lịch sử: mốc thời gian
ngày 8-8-1986 và lịch sử phát
triển của công nghiệp hạt nhân
trong vòng 41 năm

Bằng chứng.
- Chỉ cần 27 tên lửa MX … để họ có
được thực phẩm trong bốn năm tới.
- Giá của 10 chiếc tàu sân bay... đủ để
thực hiện một chương trình phòng
bệnh trong 14 năm.
- Số tiền dành cho 100 máy bay ném
bom chiến lược... chỉ bằng số tiền
giải quyết vấn đề y tế và giáo dục cho
500 triệu trẻ em nghèo khó nhất trên
thế giới."

Luận điểm 3.
Việc chạy đua vũ trang là đi
ngược lại lí trí con người và lí
trí tự nhiên

Luận điểm 4.
Lời kêu gọi chấm dứt việc chạy
đua vũ trang

Lí lẽ.
- Trí tuệ con người chẳng có gì
để tự hào … bao nhiêu triệu
năm trở lại điểm xuất phát

Lí lẽ.
- Nhưng dù cho tai hoạ có xảy
ra … không phải là vô ích.
- Tôi rất khiêm tốn nhưng cũng
rất kiên quyết đề nghị … thảm
họa hạt nhân

Bằng chứng.
- Từ khi mới nhen nhúm sự
sống trên trái đất, … 380 triệu
năm con bướm mới bay được,
… chỉ để làm đẹp mà thôi.
- Cũng đã phải trải qua bốn kỉ
địa chất... con người mới hát
được hay hơn chim và mới chết
vì yêu.

Bằng chứng.
- Sự sống đã từng tồn tại ở đây,
bị chi phối bởi đau khổ và bất
công nhưng cũng đã từng biết
đến tình yêu và biết hình dung
ra hạnh phúc
- Bằng những phát minh dã
man nào, nhân danh những lợi
ích ti tiện nào, cuộc sống đó đã
bị xoá bỏ khỏi vũ trụ này.

Để nhận biết và phân tích mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng
trong một văn bản nghị luận, ta có thể áp dụng các bước như sau:

1. Nhận biết các yếu tố trong văn bản:
- Luận đề: Đây là ý tưởng chính mà văn bản nghị luận hướng đến. Ta có
thể tìm thấy luận đề ở phần mở đầu hoặc phần kết, nơi tác giả khái quát
nội dung chủ yếu mà họ muốn thuyết phục người đọc.
- Luận điểm: Đây là các ý chính hỗ trợ cho luận đề và được triển khai
theo từng khía cạnh hoặc góc nhìn của vấn đề. Luận điểm thường nằm ở
các câu chủ đề đầu mỗi đoạn văn và làm rõ các khía cạnh khác nhau của
luận đề.
- Lý lẽ: Lý lẽ là các luận cứ logic giúp làm sáng tỏ và củng cố luận
điểm. Những lý lẽ này có thể là các suy luận, phân tích hoặc giải thích
giúp người đọc hiểu hơn về luận điểm.
- Bằng chứng: Bằng chứng là các dữ liệu, ví dụ hoặc dẫn chứng cụ thể
từ thực tế hoặc nghiên cứu được đưa ra để hỗ trợ cho lý lẽ, làm cho các
luận điểm trở nên thuyết phục hơn.

2. Phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố:
- Luận đề và Luận điểm: Luận điểm là sự cụ thể hóa của
luận đề, làm cho luận đề trở nên rõ ràng và có tính thuyết
phục hơn. Mỗi luận điểm khai thác một khía cạnh của luận
đề, giúp người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề.
- Luận điểm và Lý lẽ: Lý lẽ là phần giải thích, giúp củng cố
và chứng minh cho tính đúng đắn của luận điểm. Mối quan
hệ này là quan hệ hỗ trợ, trong đó lý lẽ giúp làm sáng tỏ
luận điểm và cung cấp cơ sở lý luận cho nó.
- Lý lẽ và Bằng chứng: Bằng chứng giúp xác thực lý lẽ, làm
cho lý lẽ không chỉ dựa trên lý thuyết mà còn có cơ sở thực
tiễn. Các dẫn chứng cụ thể từ thực tế hoặc tài liệu nghiên
cứu sẽ giúp lý lẽ trở nên đáng tin cậy và thuyết phục hơn.

3. Áp dụng vào phân tích cụ thể:
- Bước 1: Xác định luận đề của văn bản. Hãy đọc phần mở bài hoặc
đoạn đầu của văn bản để tìm luận đề, vì đây thường là nơi tác giả
giới thiệu quan điểm tổng quát.
- Bước 2: Tìm luận điểm trong từng đoạn văn. Luận điểm thường là
câu chủ đề của đoạn và sẽ phản ánh một khía cạnh của luận đề.
- Bước 3: Phân tích lý lẽ dưới mỗi luận điểm. Các lý lẽ sẽ xuất hiện
sau câu chủ đề và làm nhiệm vụ giải thích hoặc biện luận cho luận
điểm.
- Bước 4: Nhận diện các bằng chứng cụ thể. Bằng chứng thường
xuất hiện sau lý lẽ và có thể là các ví dụ, số liệu, câu chuyện thực tế.

2. Bằng chứng tiêu biểu

Chỉ
Tácra
giả
những
triển bằng
khai
chứng
bằng chứng
được tác
theo
giả
cách
sử dụng
nào?
trong
Tác dụng?
phần - Số tiền bỏ ra cho 100 máy ném bom chiến lược B.1B của Mỹ
và cho dưới 7000 tên lửa vượt đại châu (khoảng 100 tỉ đô la) là
2?
số tiền cần để UNICEF thực hiện chương trình giải quyết vấn
đề cấp bách cho 500 triệu trẻ em nghèo khổ nhất trên thế giới.
- Giá của 10 chiếc tàu sân bay mang vũ khí hạt nhân kiểu tàu
Ni-mít đủ để thực hiện một chương trình phòng bệnh trong 14
năm, bảo vệ cho hơn 1 tỉ người khỏi bệnh sốt rét và cứu hơn
14 triệu trẻ em, riêng cho châu Phi mà thôi.
- Chỉ cần 27 tên lửa MX là đủ trả tiền nông cụ cần thiết cho
các nước nghèo để họ có được thực phẩm trong bốn năm tới.
- Chỉ hai chiếc tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân là đủ tiền xoá
nạn mù chữ cho toàn thế giới.

2. Bằng chứng tiêu biểu
- Ngoài ra, tác giả đã triển
- Những bằng chứng
khai các bằng chứng một
trong phần 2 của VB được
cách đa dạng trên nhiều lĩnh
trình bày dưới dạng so
vực: Cứu trợ trẻ em, y tế,
sánh, để cho thấy số tiền
tiếp tế thực phẩm, giáo dục.
chạy đua vũ trang đã
Cách triển khai này cho thấy
cướp đi cơ hội phát triển,
tác giả đã nhìn nhận, xem xét
xây dựng cuộc sống ấm
vấn đề một cách toàn diện.
no cho nhân loại như thế
nào.
 Cách triển khai bằng chứng một cách hiệu quả, thuyết phục
góp phần làm sáng tỏ luận điểm và luận đề của VB.

3. Đề xuất giải pháp
- Mở ra một nhà băng lưu trữ trí nhớ có thể tồn tại được sau thảm hoạ
hạt nhân
Đối tượng hướng đến
Mục đích đối với từng đối tượng
Mục đích chung
Nguyên thủ sáu nước - Khẳng định thiện chí kêu gọi chấm dứt
tham gia cuộc họp
chạy đua vũ khí hạt nhân để đảm bảo an Thuyết phục từ
ninh và hoà bình cho thế giới
bỏ cuộc chạy
Nhân dân thế giới
- Nâng cao nhận thức về hiểm hoạ hạt đua vũ trang để
nhân để từ đó khích lệ, kêu gọi tiếng nói đảm bảo một
đấu tranh chống chạy đua vũ trang, đòi cuộc sống hoà
hỏi cuộc sống hoà bình, công bằng
bình,
công
bằng.
Các nước đang tham
- Cảnh báo các nguy cơ về hiểm hoạ hạt
gia chạy đua vũ trang
nhân và kêu gọi chấm dứt chạy đua vũ
trên thế giới
trang

- Ở thời điểm VB ra đời, việc “mở ra một nhà băng
lưu trữ trí nhớ có thể tồn tại được sau thảm hoạ hạt
nhân” không khả thi so với điều kiện thực tế. Cho
nên, đề xuất này của tác giả thực ra có tính chất
tượng trưng, nhằm thức tỉnh nhận thức, tình cảm,
lương tri của người đọc/ người nghe, qua đó, kêu
gọi việc chấm dứt chạy đua vũ trang như một nghĩa
vụ, bổn phận đạo đức đối với sự sống của nhân
loại. Với một vấn đề vĩ mô, có tính chất toàn cầu
như chạy đua vũ trang, không đơn giản để có giải
pháp cụ thể, triệt để để giải quyết, vì vậy, cách đề
xuất giải pháp của Mác-két vừa phù hợp, có tính
chất thức tỉnh nhân loại, vừa mang đến giá trị nghệ
thuật đặc sắc cho VB.

- Cách nhận biết, phân tích lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu trong
VB nghị luận:
+ Trong VB nghị luận, lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu là những lí lẽ,
bằng chứng có vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ luận
điểm và luận đề, thường gây ấn tượng mạnh với người đọc; cũng
có thể thể hiện dụng ý đặc biệt của người viết nhằm tăng sức
thuyết phục cho VB.
+ Để xác định lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu, có thể căn cứ vào: Sơ
đồ thể hiện mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng
chứng; cảm nhận của người đọc về những lí lẽ, bằng chứng ấn
tượng; mục đích, dụng ý của tác giả.
+ Để hiểu được giá trị của các lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu, ta cần
phân tích để nhận ra vai trò của những lí lẽ, bằng chứng ấy trong
việc làm sáng tỏ luận đề của VB (đặt trong tính chỉnh thể của
VB); những thủ pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng; dụng ý,
mục đích đặc biệt của tác giả.

III.
Tổng

Đặc điểm văn bản nghị luận
- Có luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng
chứng.
- Cách triển khai bằng chứng một cách
hiệu quả, thuyết phục góp phần làm
sáng tỏ luận điểm và luận đề của VB.

Luyện
tập,
vận

Năng lượng hạt nhân khi không dùng để
sản xuất vũ khí hủy diệt có thể trở thành
nguồn năng lượng có ích cho nhân loại.
Tìm hiểu những lợi ích của năng lượng
hạt nhân và thiết kế sản phẩm sáng tạo
để giới thiệu thông tin này trên góc
truyền thông của lớp.

Tạm
biệt các