LẶNG LẼ SA PA
Nguyễn Thành Long

HOẠT ĐỘNG 1
KHỞI ĐỘNG

Em đã có dịp đến ở Sa Pa chưa? Bằng
những hiểu biết mà em tìm hiểu được về
Sa Pa qua trải nghiệm trực tiếp hay tìm
hiểu qua các phương tiện thông tin, em
hãy chia sẻ những ấn tượng của em về
vùng đất Sa Pa (con người, ẩm thực,
sinh hoạt, lễ hội, giao thông, …).

HOẠT ĐỘNG 2
HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. ĐỌC – KHÁM PHÁ CHUNG
1. Tác giả Nguyễn Thành Long
Nguyễn Thành Long
(1925-1991)
Quê
Quảng Nam

Vị trí
Là cây bút có những đóng góp
cho văn học chủ yếu giai đoạn
từ sau cách mạng tháng Tám.

- Phong cách nghệ thuật
+ Chuyên viết truyện ngắn, bút kí.
+ Lối viết nhẹ nhàng, tình cảm, giàu chất thơ,
giọng văn trong sáng; thể hiện niềm tin yêu và
sự gắn bó thiết tha với đất nước, con người.
- Tác phẩm chính: Bát cơm Cụ Hồ (1952); Những
tiếng vỗ cánh (1967); Giữa trong xanh (1972);...

2. Văn bản Lặng lẽ Sa Pa
a. Đọc văn bản
b. Tìm hiểu từ khó, chú giải

Tam thất: Cây dược liệu, cùng họ với cây nhân sâm, chỉ
trồng được ở một số vùng núi cao, khí hậu mát, trồng lâu
năm mới có củ, củ dùng làm thuốc bổ dưỡng và chữa
bệnh.

Dãy Hoàng Liên Sơn

Đỉnh Yên Sơn cao 2600m

Khí

tượng: là
ngành khoa học
chuyên nghiên cứu
về khí hậu, thời tiết
nhằm theo dõi và
dự báo khí hậu,
thời tiết

c. Tìm hiểu chung về văn bản
PHIẾU HỌC TẬP 01 (nhóm lẻ)
Tìm hiểu chung về văn bản
Câu hỏi
Trả lời
1. Nêu thể loại, xuất xứ, hoàn cảnh - Thể loại:.........................................
sáng tác của văn bản. 
- Xuất xứ: .......................................
- Hoàn cảnh sáng tác:........................
2. Ý nghĩa nhan đề
 
3. Xác định đề tài của truyện
Đề tài:...........................................
4. Văn bản đã kết hợp phương thức Các phương thức biểu đạt:..............
tự sự với những phương thức biểu => Tác dụng:.....................................
đạt nào? Tác dụng?
5. Xác định kiểu cốt truyện, hệ thống Kiểu cốt truyện: ................................
nhân vật
Hệ thống nhân vật:............................
6. Văn bản được kể ở ngôi thứ mấy? Ngôi kể: ................................
7. Bố cục

Bố cục:...phần........................

Thể loại: Truyện ngắn
Xuất xứ: In trong tập “Giữa trong xanh” (1972).
Hoàn cảnh
Ra đời

Được sáng tác sau chuyến đi thực tế của
tác giả tới Lào Cai năm 1970.
Đây là giai đoạn miền Bắc đang bước vào
xây dựng Chủ nghĩa xã hội, miền Nam
bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
ác liệt nhất. 

Ý nghĩa nhan đề
Sử dụng biện pháp đảo ngữ
tính từ “lặng lẽ” lên đầu,
giúp tô đậm vẻ đẹp thanh
bình, êm đềm, thơ mộng nơi
núi rừng Sa Pa
Giàu chất thơ đã góp phần
khái quát chủ đề, tư tưởng
của tác phẩm đó là vẻ đẹp
của sự hy sinh thầm lặng,
bình dị của những người lao
động mới

Đề tài
Viết về những con
người lao động đảm
nhận các công việc
thầm lặng, đóng góp
vào công cuộc xây
dựng đất nước trong
những năm 1970.

Phương thức
biểu đạt

Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm, nghị
luận.

Kiểu cốt
truyện

Cốt truyện đơn tuyến

Hệ thống
nhân vật

Nhân vật chính: Anh thanh niên.
Nhân vật phụ: bác lái xe, ông họa sĩ,
cô kĩ sư và những nhân vật chỉ xuất
hiện qua lời kể của anh thanh niên.

Ngôi kể

Ngôi thứ ba

Phần 1: Từ đầu…đến… “Kìa, anh ta kia”: Anh
thanh niên qua lời giới thiệu của bác lái xe.
BỐ
CỤC

Phần 2: Tiếp…đến… “không có vật gì như
thế”: Cuộc gặp gỡ, trò chuyện giữa anh thanh
niên với ông họa sĩ và cô kĩ sư.
Phần 3: Còn lại: Cuộc chia tay cảm động.

Tóm tắt tác phẩm
- Trên chuyến xe khách từ Lào Cai đi Lai Châu, bác lái xe trò
chuyện với ông hoạ sĩ và cô kĩ sư mới ra trường. - Chiếc xe dừng
lại lấy nước và nghỉ ngơi, bác lái xe giới thiệu với cô kĩ sư và
ông hoạ sĩ về một người “Cô độc nhất thế gian”, đó là anh thanh
niên làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên
Sơn cao 2600 mét.
- Anh thanh niên mời ông họa sĩ và cô kĩ sư lên nhà mình chơi.
Anh tiếp đón khách rất chu đáo và kể cho khách nghe về công
việc của mình.
- Xúc động trước vẻ đẹp tâm hồn của anh, ông hoạ sĩ đã phác hoạ
bức chân dung anh thanh niên, nhưng anh từ chối và giới thiệu
cho ông họa sĩ nhiều những con người thầm lặng khác nơi Sa Pa.
- Họ chia tay trong niềm xao xuyến, bâng khuâng với lời hẹn
của ông hoạ sĩ nhất định sẽ trở lại Sa Pa.

Hành trình khám phá vẻ đẹp
Sa Pa lặng lẽ
+ Trạm 1: Yêu người Sa Pa (tối đa 10 phút)
+ Trạm 2: Yêu cảnh Sa Pa (tối đa 05 phút)
+ Trạm 3: Ngẫm về Sa Pa (tối đa 05 phút)

PHIẾU HỌC TẬP TRẠM 1:
YÊU NGƯỜI SA PA
1. Tìm hiểu về nhân vật anh
thanh niên bằng cách hoàn thiện
“hồ sơ nhân vật” sau:
Phương diện
Chi tiết miêu tả
Độ tuổi ngoại hình
 
Hoàn cảnh sống
 
Công việc
 
Lời nói
 
Hành động
 
Cảm xúc, suy nghĩ về công
 
việc, cuộc sống
Quan hệ với các nhân vật khác  2. Chân dung nhân vật anh thanh niên hiện ra qua cảm nhận
và suy nghĩ của những nhân vật nào? Cách xây dựng nhân vật
như vậy có tác dụng gì?………
3. Trong lời kể của anh thanh niên, anh còn nhắc đến những
con người lao động nào khác ở Sa Pa? Điểm chung giữa họ là
gì? ………………

Nhận xét
tính cách
nhân vật
anh thanh
niên
……………
……………
……………
……………
……

PHIẾU HỌC TẬP TRẠM 2: YÊU CẢNH SA PA
1. Tìm những câu văn miêu tả bức tranh thiên nhiên Sa Pa. Ý nghĩa của những
chi tiết miêu tả thiên nhiên trong truyện là gì?
……………………………………………………………………………………
2. Nêu cảm nhận về vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa.
……………………………………………………………………………………
3. Em có nhận xét gì về nghệ thuật tả cảnh của tác giả?
……………………………………………………………………………………
 

PHIẾU HỌC TẬP TRẠM 3: NGẪM VỀ SA PA
1. Qua hình tượng nhân vật anh thanh niên và những người lao động nơi Sa Pa,
nhà văn Nguyễn Thành Long muốn ngợi ca điều gì?
………………………………………………………………………………………
2. Theo em, nhân vật ông họa sĩ có vai trò gì trong tác phẩm? Qua nhân vật ông
họa sĩ, nhà văn muốn gửi gắm những suy nghĩ gì về con người và nghệ thuật?
………………………………………………………………………………………
3. Tác phẩm gợi cho em những suy nghĩ, bài học gì?

II. KHÁM PHÁ CHI TIẾT
1. Vẻ đẹp con người Sa Pa
1.1. Nhân vật anh thanh niên

Độ tuổi ngoại hình: 27 tuổi, tầm
vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ,...
Hoàn cảnh sống: Sống một mình
trên đỉnh núi, quanh năm suốt tháng
giữa cỏ cây và mây núi Sa Pa; căn
nhà ba gian rất gọn gàng, ngăn nắp;
có niềm vui đọc sách,...

Công việc: Làm công tác khí tượng kiêm
vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m:
đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn
động mặt đất; dự báo thời tiết hằng ngày,
phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu,….

Lời nói: Anh tâm sự với ông họa sĩ và cô kĩ
sư về công việc của mình; từ chối được vẽ và
giới thiệu cho ông họa sĩ những người khác
xứng đáng vẽ hơn mình.

Hành động
- Kiếm kế lấy khúc cây chắn ngang đường để
gặp mọi người; tặng bác tài xế củ tam thất; trao
bó hoa cho cô kĩ sư trẻ; pha trà mời khách lên
chơi; tặng làn trứng cho mọi người,…
- Ngoài ra, anh còn thích đọc sách, trồng hoa,
…tự sắp xếp cuộc sống ngăn nắp, gọn gàng.

Cảm xúc, suy nghĩ về
công việc, cuộc sống
- Coi công việc như một người bạn: "Khi ta
làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một
mình được?...Công việc của cháu gian khổ thế
đấy chứ cất nó đi, cháu buồn chết mất".
- Tự hào về công việc không chỉ giúp ích cho
lao động mà cả trong chiến đấu: “Nhưng từ hôm
ấy, cháu sống thật hạnh phúc”

Quan hệ với các nhân
vật khác
Nồng nhiệt, chân thành, chu đáo với mọi
người: tặng tam thất cho với lái xe; tặng
hoa cho cô kĩ sư; tặng cho mọi người một
làn trứng; lưu luyến với khách khi chia
tay, xúc động phải “quay mặt đi”.

Nhận xét
Nhân vật anh thanh
niên được hiện ra
qua cảm nhận, suy
nghĩ của các nhân
vật trong tác phẩm,
đặc biệt là nhân vật
bác lái xe và ông
hoạ sĩ

Anh thanh niên là người có lí
tưởng sống đẹp đẽ; say mê,
gắn bó với công việc; có tinh
thần trách nhiệm cao; lạc
quan, yêu cuộc sống; khiêm
tốn, cởi mở; ân cần, chu đáo;
quý trọng tình cảm của những
người xung quanh,...

Anh thanh niên là hiện
thân cho những con
người lao động mới
trong công cuộc xây
dựng và bảo vệ quê
hương, đất nước thêm
giàu đẹp.

1.2. Những người lao động
khác nơi Sa Pa
Ông kĩ sư vườn rau dưới Sa
Pa: kiên nhẫn tìm hiểu cách
ong thu phấn cho hoa su hào;
miệt mài hàng ngày tự mình
đi thụ phấn hoa thay ong.

Anh cán bộ nghiên cứu sét trên
đỉnh Phan-xi-păng: luôn trong
tư thế sẵn sàng chờ sét, cứ nghe
thấy sét là chạy ra ngoài bất kể
nửa đêm mưa gió rét buốt; đã
11 năm, không một ngày rời xa
cơ quan để nghiên cứu làm một
bản đồ sét riêng cho nước ta.

Nhận xét: Họ là những con
người lao động bình dị, đang âm
thầm ngày đêm làm việc, để góp
sức mình xây dựng đất nước.

2. Vẻ đẹp thiên
nhiên Sa Pa

Sa Pa bắt đầu với những rặng đào.

[…] Và với những

đàn bò lang cổ có
đeo chuông ở các
đồng cỏ trong lũng
hai bên đường.

“ Nắng bây giờ bắt đầu len tới,
đốt cháy rừng cây. Những cây
thông chỉ cao quá đầu, rung tít
trong nắng những ngón tay
bằng bạc dưới cái nhìn bao che
của những cây tử kinh thỉnh
thoảng nhô cái đầu màu hoa cà
lên trên màu xanh của rừng.

Mây bị nắng xua,
cuộn tròn lại từng
cục, lăn trên các vòm
lá ướt sương, rơi
xuống đường cái,
luồn cả vào gầm xe.

Nghệ thuật miêu tả: bút pháp
chấm phá, miêu tả với cái nhìn
tinh tế, ngôn ngữ giàu tính tạo
hình, sử dụng các biện pháp tu
từ (nhân hóa, so sánh).

Nhận xét
- Tác giả đã khắc hoạ bức tranh thiên nhiên Sa
Pa với vẻ đẹp rực rỡ, tráng lệ, độc đáo, tươi
sáng, thơ mộng, đầy sức sống. SaPa như mời
gọi, cuốn hút, hấp dẫn du khách.
- Vai trò: Những bức tranh thiên nhiên Sa Pa tuyệt
đẹp đã góp phần tạo nên chất thơ cho tác phẩm.
- Qua bức tranh cảnh vật Sa Pa, người đọc thấy
được tình yêu thiên nhiên của nhà văn.

3. Giá trị tư tưởng của tác phẩm
- Ngợi ca vẻ đẹp của những người lao
động bình thường đang góp sức mình
xây dựng đất nước và ý nghĩa của
những công việc thầm lặng.

- Thể hiện những trăn trở, suy ngẫm của nhà văn về con người và nghệ thuật:
+ Cuộc sống và con người Sa Pa có biết bao điều mới lạ, chất vàng mười còn
khuất lấp trong mỗi người lao động bình thường mà những nghệ sĩ chưa khai thác.
+ Nghệ thuật chân chính đôi khi bắt nguồn từ chính những vẻ đẹp giản dị, đời
thường. Người nghệ sĩ phải có cái nhìn sâu để khám phá, phải chỉn chu trong
chính công việc sáng tạo của mình.

- Thông điệp, bài học:
+ Hiểu được ý nghĩa, niềm vui của lao động.
+ Rút ra bài học vể sự cống hiến cho cộng đồng.
+ Cần trân trọng những con người lao động thầm
lặng, hi sinh cho đất nước;...

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Xây dựng cốt truyện đơn tuyến.
- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt.
- Xây dựng nhân vật bằng chi tiết tiêu biểu
qua nhiều phương diện và thông qua cảm xúc,
suy nghĩ của nhân vật khác.
- Nghệ thuật tả cảnh thiên nhiên đặc sắc.
- Ngôn ngữ trong sáng, giàu chất thơ.

2. Nội dung
- Vẽ nên bức tranh Sa Pa lặng lẽ không chỉ đẹp về
thiên nhiên, cảnh vật mà còn nên thơ bởi vẻ đẹp
của những con người lao động thầm lặng, bình dị.
- Khẳng định và ca ngợi vẻ đẹp của những con
người lao động đang lặng lẽ quên mình cống hiến
cho Tổ quốc.

HOẠT ĐỘNG 3
LUYỆN TẬP

Củng cố kiến thức bài
học trên phần mềm
Kahoot.it hoặc
Quizizz

Vẽ bản đồ tư duy về bài học
Về nhà vẽ sơ đồ tư duy
kiến thức về tác phẩm: tác
giả, tìm hiểu chung, nội
dung và nghệ thuật.

Gợi ý sản phẩm

HOẠT ĐỘNG 4
VẬN DỤNG

Nhiệm vụ 1
Kĩ thuật Think – Pair – Share
Chủ đề “Tôi và cộng đồng”
Quan sát các bức ảnh sau