THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
NGHĨA CỦA TỪ
BIỆN PHÁP TU TỪ SO SÁNH
TỪ GHÉP, TỪ LÁY

NGỮ VĂN 6

KHỞI ĐỘNG

VƯỢT CHƯỚNG
NGẠI VẬT

Hoàng tử bé đến từ đâu?

Trên một hành tinh khác
Không trả
lời được thì
mình giúp
cho để qua
vòng nhé!

Trên một hành tinh khác

Qua lời giải thích của cáo, “cảm hóa” có nghĩa là gì?
Làm cho gần gũi hơn, làm người ta thay đổi theo
hướng tích cực…
Không trả
lời được thì
mình giúp
cho để qua
vòng nhé!

Làm cho gần gũi hơn

Điều gì ở Hoàng tử bé khiến cáo mong muốn thiết
tha kết bạn với cậu ấy?
Hoàng tử bé đáng yêu, không làm hại cáo…
Không trả
lời được thì
mình giúp
cho để qua
vòng nhé!

Đáng yêu, không hại cáo

Nếu được Hoàng tử bé cảm hóa, cuộc sống của cáo
sẽ thay đổi như thế nào?
Ấm áp, tươi sáng, vui vẻ, không còn lo sợ, cô đơn,
buồn chán…
Không trả
lời được thì
mình giúp
cho để qua
vòng nhé!

Ấm áp, tươi sáng

Qua câu chuyện của Hoàng tử bé và cáo, em cảm
nhận được ý nghĩa gì của tình bạn?
Tình bạn sẽ mang đến cho cuộc sống mỗi người
nhiều niềm vui, sống có ý nghĩa hơn.
Không trả
lời được thì
mình giúp
cho để qua
vòng nhé!

Mang đến nhiều niềm vui

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
NGHĨA CỦA TỪ
BIỆN PHÁP TU TỪ SO SÁNH
TỪ GHÉP, TỪ LÁY

NGỮ VĂN 6

- Hóa ( 化 ): trở thành…
Ví dụ: Cảm hóa…
- Một số từ có yếu tố hóa được dung theo cách như vậy:
+ Lão hóa: trở nên gìa đi theo thời gian.
+ Trẻ hóa: làm cho trở nên trẻ trung hơn.
+ Số hóa: chuyển đổi thông tin từ dạng truyền thống sang dạng kĩ
thuật số.
+ Cơ giới hóa: thay thế lao động thủ công bằng máy móc…

- Bạn bè sẽ làm cho cuộc sống không còn đơn điệu.
- Kiên nhẫn là đức tính tốt.
- Cốt lõi của tình bạn là sự cảm thông và chia sẻ.

BIỆN PHÁP TU TỪ SO SÁNH
1. So sánh là gì?

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
(Hồ Chí Minh)
b. […] trông hai bên bờ, rừng đước
dựng lên cao ngất như hai dãy
trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)
c. Con mèo vằn vào trong tranh to
hơn cả con hổ nhưng nét mặt vô
cùng dễ mến.
(Tạ Duy Anh)

? Tìm những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh trong các câu trên?

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
(Hồ Chí Minh)
b. […] trông hai bên bờ, rừng đước
dựng lên cao ngất như hai dãy
trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)
c. Con mèo vằn vào trong tranh to
hơn cả con hổ nhưng nét mặt vô
cùng dễ mến.
(Tạ Duy Anh)

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.
(Hồ Chí Minh)
b. […] trông hai bên bờ, rừng đước
dựng lên cao ngất như hai dãy
trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)
c. Con mèo vằn vào trong tranh to
hơn cả con hổ nhưng nét mặt vô
cùng dễ mến.
(Tạ Duy Anh)

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là
ngoan.
(Hồ Chí Minh)
b. […] trông hai bên bờ, rừng
đước dựng lên cao ngất như hai
dãy trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)
c. Con mèo vằn vào trong tranh to
hơn cả con hổ nhưng nét mặt vô
cùng dễ mến.
(Tạ Duy Anh)

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.

(Hồ Chí Minh)

nét tương đồng

Non tơ, trẻ trung, bụ
bẫm, đáng yêu
Đang phát triển.

trẻ em
mầm non của đất nước

Vế A

như

búp trên cành
mầm non của cây cối
thiên nhiên

Vế B

b. […] trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai
dãy trường thành vô tận.
(Đoàn

Giỏi)

nét tương đồng
Cao, dài, chắc chắn,
vững chãi .
Sự che chắn vững chắc

rừng đước

Vế A

như

hai dãy trường thành

Vế B

BIỆN PHÁP TU TỪ SO SÁNH
1. So sánh là gì?
So sánh là đối chiếu sự vật sự việc này với sự vật sự việc
khác có nét tương đồng.
Ví dụ: Trẻ em như búp trên cành.
2. Tác dụng của phép so sánh

So sánh hai cách nói sau cách nói nào hay hơn? Vì sao ?
Cách 1:

a. Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.

(Hồ Chí Minh)

b. […] trông hai bên bờ, rừng đước dựng
lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.
(Đoàn Giỏi)

Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Cách 2:

So sánh tu từ

a Trẻ em bé bỏng, non tơ, bụ bẫm, đáng yêu.
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan
b. Trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên
cao, dài, chắc chắn, vững chãi

2. Tác dụng của phép so sánh
- Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
3. Cấu tạo của phép so sánh

Vế A
(Sự vật được so
sánh)

Phương diện
so sánh

Từ so sánh

Vế B
(sự vật dùng để
so sánh)

như

búp trên cành

Trẻ em
Rừng đước
….

dựng lên cao
ngất

như

hai dãy trường
thành vô tận

Bài tập nhanh: Chỉ ra cấu tạo của các phép so sánh có trong
các câu văn sau:
1) Những ngọn cỏ gãy rạp y như có nhát dao vừa lia qua.
2) Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai
lưỡi liềm máy làm việc.
3) Tóc bà trắng như cước.
4) Cảnh vật quê em hữu tình như bức tranh họa đồ.
5) Mặt chú mèo tròn xoe như quả bóng nhỏ.
6) Dòng sông uốn lượn mềm mại tựa như một dải lụa xanh.
7) Mắt bé đen tròn giống như hai hạt cườm.
8) Những ngọn núi nhấp nhô như những con sông khổng lồ.

Vế A
(Sự vật được so
sánh)
Những ngọn cỏ

Phương diện so sánh

Gãy rạp

Từ so sánh

Y như

Vế B
(sự vật dùng để so
sánh)
Có nhát dao vừa lia
qua

4. Các kiểu so sánh
- So sánh ngang bằng
Ví dụ: Cô giáo như như mẹ hiền.
- So sánh không ngang bằng.
Ví dụ: Con đi trăm núi ngàn khe
Không bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm.
(Tố Hữu)

5. Các từ ngữ so sánh thường được sử dụng
- như là, là, bằng, tựa, tựa như, tựa như là, hơn, hơn là,
giống như, y như,
- chưa bằng, bao nhiêu - bấy nhiêu ...

Trên trời mây trắng như bông
Ở giữa cánh đồng bông trắng như mây
Mấy cô má đỏ hây hây
Đội bông như thể đội mây về làng.
Chỉ ra phép so sánh có trong bài thơ trên?

Trên trời mây trắng như bông
Ở giữa cánh đồng bông trắng như mây
Mấy cô má đỏ hây hây
Đội bông như thể đội mây về làng.
Chỉ ra phép so sánh và tác dụng của phép so sánh có trong
bài thơ trên?

BÀI TẬP NHANH
Khỏe như…

Chậm như…

Nhanh như…

Trắng như…

Đen như…

Khỏe như voi
? Quan sát các hình ảnh
Khỏe
nhưtương
trâu
sau và tìm
từ ngữ
ứng điền vào những chỗ
trống sau?
Chậm như sên
Chậm như rùa
Nhanh như sóc
Nhanh như cắt
Trắng như bông
Trắng như tuyết
Đen như than
Đen như mực

- Biện pháp so sánh: Còn bước chân của bạn sẽ gọi mình ra
khỏi hang, như là tiếng nhạc.
- Tác dụng: giúp người đọc hình dung cụ thể, sinh động tiếng
bước chân của Hoàng tử bé; tăng sức biểu cảm cho lời văn.

- Những lời thoại lặp lại trong văn bản:
- “Cảm hóa mình đi”…
“Điều
cốt lõi vô hình trong mắt trần”…
- Tác dụng: nhấn mạnh sự kết nối yêu thương giữa các nhân vật,
tạo chất thơ cho lời văn.

Trong đoạn trích “Nếu cậu muốn có một người bạn”, nhân vật
cáo đã để lại trong em nhiều cảm xúc. Không chỉ trao đi bài học sâu
sắc về “tình bạn”, cáo còn thể hiện một khao khát tha thiết được kết
nối và yêu thương. Lời nói nhẹ nhàng của cáo về việc phải kiên nhẫn
dành thời gian cho nhau đã làm trái tim em xao xuyến. Dù phải đối
mặt với giây phút chia tay đầy luyến tiếc, cáo vẫn mỉm cười trân
trọng sắc vàng của cánh đồng lúa mì óng ả. Vì nơi đó gợi nhớ đến mái
tóc người bạn nhỏ. Hình ảnh chú cáo bé nhỏ ấy đã giúp em hiểu rằng
chính sự gắn kết từ tâm hồn mới tạo nên giá trị thiêng liêng. Em thêm
yêu mến nhân vật cáo – một người bạn ấm áp đã dạy em biết mở rộng
trái tim để trao đi tình yêu thương.