I. Nhận biết biệt ngữ xã hội
1. Ví dụ:
a. Anh đây công tủ không “vòm”
Ngày mai “kện rệp” biết “mòm ” vào đâu.
(Nguyên Hổng, Bĩ vỏ)
b. Tớ chỉ nhường tháng này thôi, tháng
sau thì tớ cho cậu ngửi khói.

Họ và tên:
Lớp:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi
. Giải thích nghĩa của các
từ“vòm”“kện rệp” “mò”” ngửi khói”
Vì sao em hiểu được nghĩa của các từ
trên?
Nhận xét đặc điểm trình bày của các
từ trên?

Những từ, cụm từ như ví dụ trên được
gọi là gì?

Trả lời

Ngày:
Giáo viên:

Họ và tên:
Lớp:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Ngày:
Giáo viên:

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi

Trả lời

. Giải thích nghĩa của các
từ“vòm”“kện rệp” “mò”” ngửi khói”
Vì sao em hiểu được nghĩa của các từ
trên?

-> Vòm: nhà, kện rệp: hết gạo, mòm:
ăn
-> Ngửi khói: tụt lại phía sau
- Dựa vào chú thích sgk để nhận biết 3
từ ở ví dụ a ( người dân Huế hay sử
dụng) còn từ in đậm ở ví dụ b chúng ta
dựa vào từ ngữ nội dung của câu văn và
các từ ngữ đứng xung quanh nó

Nhận xét đặc điểm trình bày của các
từ trên?

+ Đặc điểm là đặt trong dấu ngoặc kép
(VD1), in nghiêng ở (VD2) chỉ những
từ hiểu theo nghĩa đặc biệt

Những từ, cụm từ như ví dụ trên được => Được gọi là biệt Biệt ngữ xã hội
gọi là gì?

II. Sử dụng biệt ngữ xã hội
1. Ví dụ
a. Anh đây công tủ không “vòm”
Ngày mai “kện rệp” biết “mòm ” vào đâu.
(Nguyên Hổng, Bĩ vỏ
b. Tin tức 24/7: ngày hôm qua đội cớm thành
phố Hà Nội đã bắt giữ hai đối tượng tàng trữ
chất ma túy
 

Họ và tên:
Lớp:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi
\1. Việc sử dụng biệt ngữ xã hội ví dụ
a có tác dụng gì?

2. giải thích nghĩa của từ cớm ví dụ b

Từ cớm dùng trong trường hợp này
có phù hợp không? Vì sao? Từ cớm
thường được sử dụng trong trường
hợp nào?

Trả lời

Ngày:
Giáo viên:

Họ và tên:
Lớp:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Ngày:
Giáo viên:

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi

Trả lời

\1. Việc sử dụng biệt ngữ xã hội ví dụ Cách sử dụng biệt ngữ xh của nhà văn
a có tác dụng gì?
Nguyên Hồng tái hiện lại tầng lớp của
người dân thời bây giờ. Nhờ đó cuộc
sống của người dân hiện lên sinh động
hấp dẫn.
2. giải thích nghĩa của từ cớm ví dụ b cớm: công an
3.Từ cớm dùng trong trường hợp này
có phù hợp không? Vì sao? Từ cớm
thường được sử dụng trong trường
hợp nào?

Dùng không phù hợp vì đây là bản tin
cần dùng từ toàn dân để dễ hiểu và thái
độ tôn trọng đối với những người góp
phần bình yên cho xh (công an)
-> cớm chỉ dùng trong trường hợp
những giới tội phạm ..hay gọi..nói đến
công an

BÀI TẬP NHANH

Quan sát những từ in đậm trong ví dụ sau đây và cho biết nghĩa?
( THẢO LUẬN CẶP ĐÔI 2 PHÚT)

-Năm chai đưa đây, nhận hàng rồi biến!
Mấy ông cớm mà tóm được thì có mà bóc lịch cả lũ.
+ chai: triệu

+ cớm: công an

+ hàng: hàng cấm

+ tóm: bị bắt

+ biến: đi ngay

+ bóc lịch: ở tù

 Từ ngữ của giới tội phạm: Biệt
ngữ xã hội

Tìm một số từ ngữ của tầng lớp học sinh hoặc của tầng lớp
xã hội khác mà em biết, giải thích nghĩa của các từ ngữ đó.

- Biệt ngữ của học sinh,
sinh viên:
+ cây gậy: bị điểm một
+ phao: tài liệu

- Biệt ngữ của vua chúa:
+ hoàng đế : vua
+ long bào : áo của vua

+ coppy: nhìn bài của bạn + băng hà : chết
+ lệch tủ: học không đúng + hoàng tử : con củavua
phần kiểm tra
+ cúp tiết: trốn tiết

. 2. Bài tập 2: Cái

việc lơ đễnh rất hữu ý đó, cái
chuyện bỏ quên hộp thuốc lào vẫn là một ám
hiệu của Cai Xanh dùng tới mỗi lúc đi tìm
bạn để “đánh một tiếng bạc lớn” nghĩa là
cướp một đám to.
(Nguyễn Tuân, Một đám bất đắc chí)
H? Vì sao ở câu trên, người kể chuyện phải
giải thích cụm từ “đánh một tiếng bạc lớn”?
Theo em, tác giả dùng cụm từ đó với mục
đích gì?

3. Bài tập 3: Trong phóng sự Tôi kéo xe của Tam
Lang (viết về những người làm nghề kéo xe chở người
thời trước Cách mạng tháng Tám năm 1945), có đoạn
hội thoại: - Mày đã “làm xe” lần nào chưa?
- Bẩm, chúng cháu chưa làm bao giờ cả.
Trong Cạm bẫy người của Vũ Trọng Phụng – một
tác phẩm vạch trần trò gian xảo, bịp bợm của những
kẻ đánh bạc trước năm 1945 – có câu: Tôi rất lấy làm
lạ là vì cứ thấy hai con chim mòng thắng trận, ù tràn đi
mà nhà đi săn kia đã phí gần hai mươi viên đạn.
H?Nêu tác dụng của việc sử dụng biệt ngữ xã hội (in
đậm) trong các trường hợp trên. Đọc tác phẩm văn
học, gặp những biệt ngữ như thế, việc đầu tiên cần
làm là gì?

4. Bài tập 4:Chỉ ra biệt ngữ xã hội trong
các đoạn hội thoại sau và nhận xét về việc
sử dụng biệt ngữ của người nói:
a. - Cậu ấy là bạn con đấy à?
- Đúng rồi, bố. Nó lầy quá bô' nhỉ?
b. - Nam, dạo này tớ thấy Hoàng buồn
buồn, ít nói. Cậu có biết vì sao không?
- Tớ cũng hem biết vì sao cậu ơi.

Bài tập:

- Các từ : Trẫm, khanh, long sàng, ngự thiện có
nghĩa là gì? Tầng lớp nào thường dùng các từ ngữ
này?
Trẫm : Là cách xưng hô của vua.
Khanh : Là cách vua gọi các quan.
- Long sàng : Là giường của vua.

- Ngự thiện : Là vua dùng bữa.
=> Tầng lớp các vua quan trong triều đình
phong kiến thường dùng các từ ngữ này.

Chú ý:
- Việc sử dụng biệt ngữ xã hội phải phù hợp với tình
huống giao tiếp.
- Trong thơ văn tác giả có thể sử dụng một số biệt
ngữ xã hội để tô đậm màu sắc tầng lớp xã hội của
ngôn ngữ, tính cách nhân vật.
- Muốn tránh lạm dụng biệt ngữ xã hội, cần tìm
hiểu các từ ngữ toàn dân có nghĩa tương ứng để sử
dụng khi cần thiết.

TỔNG KẾT2
Bài tập:

- Các từ : Trẫm, khanh, long sàng, ngự thiện có
nghĩa là gì? Tầng lớp nào thường dùng các từ ngữ
này?
Trẫm : Là cách xưng hô của vua.
Khanh : Là cách vua gọi các quan.
- Long sàng : Là giường của vua.

- Ngự thiện : Là vua dùng bữa.
=> Tầng lớp các vua quan trong triều đình
phong kiến thường dùng các từ ngữ này.

Hướng dẫn về học
a. Đối với bài học ở tiết này:
+ Xem lại nội dung bài và các bài tập đã làm ở phần
luyện tập
+ Tìm thêm một số biệt ngữ xã hội
b. Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
Soạn bài: Quang Trung đại phá quân Thanh