VIDEO 1

NỘI DUNG BÀI
HỌC
KHỞI ĐỘNG
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Tìm hiểu giới thiệu bài học và tri thức
ngữ văn
Khám phá tri thức ngữ văn
Đọc văn bản
Khám phá văn bản

LUYỆN
TẬP
VẬN

KHỞI ĐỘNG

VIDEO 2

KHỞI ĐỘNG
Theo trải nghiệm của bạn, một
nỗi nhớ thường được khởi đầu
và phát triển như thế nào?

VIDEO 3

Gợi ý
Một nỗi nhớ thường được bắt đầu từ
những gì đơn giản nhất nó có thể bắt
nguồn từ việc bạn thấy một sự vật sự
việc nào đó, hay đôi khi chỉ là những
lúc những nỗi buồn vu vơ kéo theo
những nỗi nhớ man mác rồi ồ ạt hiện
về như thác lũ.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

VIDEO 4

HOẠT ĐỘNG 1: TÌM
HIỂU GIỚI THIỆU
BÀI HỌC VÀ TRI
THỨC NGỮ VĂN

 Đọc phần Giới thiệu bài học,
khái quát chủ đề Cấu tứ và
hình ảnh trong thơ trữ tình.
 Nêu tên và thể loại các VB
đọc chính và VB đọc kết nối
chủ đề.

VIDEO 5

1. Giới thiệu bài học
- Chủ đề Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình bao gồm các văn bản thơ.
Mỗi một tác phẩm chứa đựng những chủ đề tình cảm mà nhân vật trữ
tình muốn gửi gắm.
- Tên và thể loại của các VB đọc chính và VB đọc kết nối chủ đề:
Tên văn bản

Thể loại

Nhớ đồng

Thơ

Tràng giang

Thơ

Con đường mùa đông

Thơ

HOẠT ĐỘNG 2:
KHÁM PHÁ TRI
THỨC NGỮ VĂN

Em hãy đọc các thông tin về khái
niệm, đề tài, chủ đề trong phần
Tri thức ngữ văn và cho biết:
- Cấu tứ trong thơ là gì?
- Yếu tố tượng trưng trong thơ
là gì?

Cấu tứ trong thơ
 Khái niệm: Cấu tứ chỉ một hoạt động có ý nghĩa then chốt trong
sáng tạo thơ, còn tứ chỉ kết quả của hoạt động ấy.
 Người ta phân biệt tứ với ý và khi nói đến ý việc lập ý được nhắc
đến như là việc cần thực hiện để có ý.
 Tứ và ý sẽ đối xứng với nhau, tương tự như sự đối “đối xứng”
giữa cấu tứ và lập ý vậy.

Cấu tứ trong thơ
 Nói một cách hình ảnh, tứ là cái xương sống của bài thơ, làm điểm
tự cho sự phát triển của hình tượng thơ, bài thơ.
 Nếu không có tứ, kết cấu bài thơ rơi vào tình trạng lỏng lẻo, các bộ
phận cấu thành sẽ thiếu gắn kết.
Tứ thể hiện sự hình dung của nhà thơ về cách triển khai
bài thơ và chính sự hình dung đó chi phối việc nhà thơ
lựa chọn giọng điệu, hình ảnh, ngôn từ phù hợp.

Yếu tố tượng trưng trong thơ

 Là một vấn đề được xem xét từ những góc độ khác nhau.
 Là loại yếu tố phổ biến trong sáng tác thi ca mọi thời đại một khi nhà
thơ muốn:
• Hình ảnh, hình tượng trong bài thơ chỉ là hình ảnh.
• Hình tượng phản chiếu bề mặt trực tiếp của thế giới khách quan hay
mang tính chất truyền cảm thuần túy mà chứa đựng một hàm ý sâu xa.
Những điều được nói tới trong bài thơ là phương tiện gợi dẫn
về một điều gì đó bao quát, trừu tượng, mơ hồ hơn.

Yếu tố tượng trưng trong thơ
Yếu tố tượng trưng là một loại yếu
tố đặc thù của những sáng tác thi
ca chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa
tượng trưng nghĩa là những sáng
tác chỉ có thể ra đời từ nửa sau
thế kỉ XIX.

Yếu tố tượng trưng trong thơ
Trường phái
thơ tượng
trưng.

Sự phổ biến của một hệ
thống quan niệm mới về
thế giới về mối quan hệ
giữa con người với tạo vật.

Những khả năng của
thi ca trong việc
khám phá những
tương quan bí ẩn
con người và vũ trụ.

Muốn hiểu rõ tính chất tượng trưng đó phải nắm
được những mã văn hóa vốn tồn tại như một yếu
tố nền tảng chi phối nó.

HOẠT ĐỘNG 3:
ĐỌC VĂN BẢN

THẢO LUẬN NHÓM
Dựa vào nội dung đã đọc, trình bày
một số hiểu biết của em về:
- Tác giả Tố Hữu.
- Tác phẩm Nhớ đồng.

1. Tác giả Tố Hữu
a. Cuộc đời, sự nghiệp

Cuộc đời
 Tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành.
 Quê gốc ở làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ huyện
Quảng Điền tỉnh Thừa Thiên Huế.

Sự nghiệp
 Từng được vinh danh là “lá cớ đầu” của nền thơ ca
Cách Mạng Việt Nam sau thế kỉ XX.
 Thơ ông là tiếng nói trữ tình nhiệt huyết về những vấn
đề lớn của đất nước và cách mạng mang đậm tính sử
thi tràn đầy niềm tự hào và tin tưởng ở tương lai.

1. Tác giả Tố Hữu

Thơ (1946)

b. Tác phẩm

Việt Bắc (1954)
Gió lộng (1961)
Ra trận (1972)
Máu và hoa (1977)
Một tiếng đờn (1992)
Ta với ta (2000)

2. Tác phẩm Nhớ đồng
 Nhớ đồng được viết trong khoảng
thời gian tác giả bị thực dân Pháp
bắt giam ở nhà lao Thừa Phủ
(thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế).
 Sau ngày cách mạng tháng Tám
thành công bài thơ được đưa vào
tập Thơ ( tức Từ ấy).

HOẠT ĐỘNG 4:
KHÁM PHÁ VĂN BẢN

Nhiệm vụ 1: Nhan đề, bố cục và
cảm hứng chủ đạo của tác phẩm
Dựa vào nội dung đã đọc ở nhà để trả lời các
câu hỏi liên quan đến văn bản Nhớ đồng:
- Em hiểu thế nào về nhan đề Nhớ đồng và
theo em nhan đề đã bao quát hết ý nghĩa của
bài thơ chưa?
- Từ “đồng” trong nhan đề có ý nghĩa là gì?
- Xác định bố cục bài thơ và ý nghĩa từng phần.
- Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm là gì?

Em hiểu thế nào về nhan đề Nhớ đồng và theo em nhan đề đã
bao quát hết ý nghĩa của bài thơ chưa?

- Nhan đề bài thơ vô cùng đặc

Nhan đề Nhớ đồng

biệt.
- Chỉ cần đọc nhan đề ta có thể
thấy nỗi nhớ bao quát trùm
lên cả tác phẩm.
- Nó được ví như một chiếc
chìa khóa chi phối việc tổ
chức văn bản của nhà thơ.

 Nhớ sắc màu, hương vị, cảnh quan
đơn sơ mà quyến rũ của làng quê.

Nỗi nhớ thể hiện ở
các khía cạnh

 Nhớ nhịp sống trì đọng “không đồi”
qua bao năm tháng của làng quê.
 Nhớ những con người cần cù lao
động và luôn nuôi hi vọng trên những
luống cày.
 Nhớ nỗi buồn cố hữu tỏa ra từ không
gian làng quê.

 Nhớ những người quê “thiệt thà”,

Nỗi nhớ thể hiện ở
các khía cạnh

“chất phác” và những “dáng hình”
ruột thịt.
 Nhớ những ngày đi ra từ làng quê,
bắt đầu dấn thân vào con đường
Cách mạng và vui say với lí tưởng.
 Nhớ tất cả những gì thuộc về cuộc
sống tự do bên ngoài nhà tù.

Xác định bố cục bài thơ và ý nghĩa từng phần.
Đoạn 1
(8 khổ thơ đầu)

Đoạn 2
(5 khổ còn lại)

Nỗi nhớ thế giới bên ngoài với những cảnh,
những con người đặc trưng cho quê nghèo
muôn thưở.

Nỗi nhớ bước đường hoạt động cách mạng vừa
qua và niềm khao khát tự do

Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm là gì?

Là nỗi nhớ xuyên suốt và bao trùm cả
tác phẩm. Nỗi nhớ những cảnh vật thế
giới bên ngoài nhà lao và nỗi nhớ
những ngày tháng hoạt động Cách
mạng.

Nhiệm vụ 2: Nỗi nhớ thế giới bên ngoài với những cảnh với
những con người đặc trưng của quê nghèo
Dựa vào kiến thức và văn bản đã chuẩn bị ở nhà hãy cho
biết:
1. Tiếng hò xuất hiện từ đầu bài thơ có tác dụng gì?
2. Nỗi nhớ của người tù cộng sản đã được diễn tả qua
những hình ảnh nào?
3. Em có nhận xét gì về đặc điểm hình thức và nội dung
của các khổ thơ 1,4,7,13? Nó được phân bố theo quy
luật nào?
4. Điệp từ “đâu” xuất hiện bao nhiêu lần trong bài? Ý
nghĩa của nó với cấu tứ của bài thơ?

1. Tiếng hò xuất hiện từ đầu bài thơ có tác dụng gì?
 Cảm hứng của bài thơ được gợi lên từ tiếng hò, được lặp lại nhiều lần.
 Nhân vật trữ tình cảm nhận được sự
Tiếng hò lẻ loi đơn độc
giữa trời trưa

hiu quạnh
 Lòng người đang bị giam cầm
trong tù ngục cách biệt với cuộc
sống bên ngoài.

Tiếng hò đã đồng

Người chiến sĩ cách mạng thấy

cảm, hoà điệu của

nhớ nhung da diết đồng quê,

nhiều nỗi hiu quạnh.

cuộc sống bên ngoài nhà tù.

Diễn tả cõi lòng hoang vắng vì
bị cách biệt với thế giới bên
Tiếng than khắc
khoải, da diết

ngoài
Nỗi hiu quạnh của người tha thiết
yêu đời.

TÁC DỤNG CỦA TIẾNG HÒ

Sự lặp lại

Nhấn mạnh liền ý liên kết nhiều nội dung khác
nhau, tô đậm cảm xúc, khắc sâu ý tưởng.

Triền miên vì nỗi nhớ da diết.

2. Nỗi nhớ của người tù cộng sản đã được diễn tả qua những hình
ảnh nào?
- Đồng quê thể hiện lên đậm đà nỗi
nhớ của tác giả:
• Cồn thơm, ruồng tre mát.
• Ô mạ xanh mơn mởn.
• Nương khoai ngọt sắn bùi.
• Chiều sương phủ bãi đồng.
• Xóm làng và con đường thân thuộc,
xóm nhà tranh thấp, con đường quen.
Tất cả đều đơn sơ gần gũi
quen thuộc, thân thương
nhưng bị ngăn cách

- Con người gần gũi thân thuộc
thân thương:
• Những lưng còng xuống luống
cày.
• Những bàn tay vãi giống.
• Một giọng hò đưa bố mẹ già xa
đơn chiếc (linh hồn đã khuất).

2. Nỗi nhớ của người tù cộng sản đã được diễn tả qua những hình
ảnh nào?
- Nỗi nhớ chân thật đậm tình thương mến.
- Nhớ đến bản thân mình:
• Nhớ tới những ngày tháng tự do hoạt động cách mạng.
• Thể hiện niềm say mê lí tưởng khao khát tự do sôi nổi
cho nên càng thấy cô đơn với thực tại cuộc sống bị
giam cầm.

3. Em có nhận xét gì về đặc điểm hình thức và nội dung của các khổ thơ

1, 4, 7, 13? Nó được phân bố theo quy luật nào?
Khổ 1, 7

Khổ 4, 13

Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!

Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!

1 bên là thương
nhớ
1 bên là hiu
quạnh

Xuất hiện ở câu thứ 2.

- Các khổ 1, 4, 7, 13 đóng vai trò bản lề để kết nối hai
không gian (bên trong và bên ngoài) và hai thời gian (hiện
tại - quá khứ).
- Bốn khổ thơ hai câu đảm nhiệm chức năng đánh dấu các
giai đoạn phát triển của cảm xúc trong bài thơ.
Tất cả như những đợt sóng gối nhau tạo
thành một dòng chảy liên tục nhưng có biến
đổi lên xuống nhịp nhàng.

4. Điệp từ “đâu” xuất hiện bao nhiêu lần trong bài? Ý nghĩa của
nó với cấu tứ của bài thơ?
Xuất hiện 10 lần trong bài thơ.

Từ đâu

Thể hiện hoạt động ráo riết của kí ức nhằm
làm sống dậy quá khứ.

Làm hiển hiện cả một không gian thân quen
giờ đây đã trở thành cõi tách biệt.

4. Điệp từ “đâu” xuất hiện bao nhiêu lần trong bài? Ý nghĩa của
nó với cấu tứ của bài thơ?
Được đặt ở vị trí đầu tiên của các câu thơ

Đóng vai trò thúc giục, khuấy động tâm trí của
Từ đâu

nhân vật trữ tình

Làm hiển hiện cả một không gian thân quen
giờ đây đã trở thành cõi tách biệt.

4. Điệp từ “đâu” xuất hiện bao nhiêu lần trong bài? Ý nghĩa của
nó với cấu tứ của bài thơ?
Góp phần quan trọng tạo nên mạch lạc và
liên kết của văn bản.
Từ đâu

Khiến cho việc bộc lộ cảm xúc của nhân vật
trữ tình trở nên thuận lợi.
Đảm bảo cho bài thơ vừa có sự phong phú của
các loại hình ảnh, lại vừa có sự chặt chẽ, phân
minh về cấu trúc, phù hợp với sự tiến triển theo
đúng quy luật tâm lí của mạch cảm xúc.

Nhiệm vụ 3: Nỗi niềm của
chủ thể trữ tình

THẢO LUẬN NHÓM

Dựa vào kiến thức và văn bản đã
chuẩn bị ở nhà hãy cho biết:
1. Trong nỗi nhớ của mình, nhà thơ
nhớ điều gì nhất? Vì sao?
2. Trong tù, nhà thơ nhớ đến khoảng
thời gian nào trong quá khứ?
3. Cảnh ngộ của nhà thơ lúc này ra
sao? Em hãy nhận xét tâm trạng
của nhà thơ trong hoàn cảnh đó?

1. Trong nỗi nhớ của mình, nhà thơ nhớ điều gì nhất? Vì sao?
 Nỗi nhớ thương càng siết chặt
thêm, tác giả như chìm đắm,
say

trong

những

cơn

nhớ

nhung không dứt.
 Từng lời như đang than thở vì
sự bất khả kháng với hoàn
Hình ảnh người mẹ:
già nua đơn chiếc

cảnh của chính mình, không thể
thoát ra để giải tỏa nỗi lòng.

2. Trong tù, nhà thơ nhớ đến khoảng thời gian nào trong quá
Tác giả nhớ đến bản thân khi
chưa được tiếp cận với ánh
sáng của Đảng, của cách
mạng.

khứ?

Cái thời “băn khoăn đi kiếm
lẽ yêu đời”, “theo mãi vòng
quanh quẩn” bế tắc, chưa
tìm được hướng đi

2. Trong tù, nhà thơ nhớ đến khoảng thời gian nào trong quá
Cái thời “băn khoăn đi kiếm
lẽ yêu đời”, “theo mãi vòng
quanh quẩn” bế tắc, chưa tìm
được hướng đi

khứ?
Khi bắt gặp lí tưởng cách
mạng thì say mê lý tưởng,
khao khát tự do sôi nổi tâm
hồn nhẹ nhàng thảnh thơi,
hạnh phúc, tràn ngập
hương sắc, bay bổng, dạt
dào cảm hứng, thấy yêu
đời, trẻ trung.