VIDEO 1

NỘI DUNG BÀI
KHỞIHỌC
ĐỘNG
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
III. TỔNG KẾT

LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

KHỞI ĐỘNG

VIDEO 2

 + Chiều ba mươi Tết, khoảnh khắc chuẩn bị
mâm cơm tất niên và cúng gia tiên luôn là thời
điểm thiêng liêng nhất, nơi sợi dây cốt nhục
gia đình thắt chặt nhất.
+ Tác phẩm về gia đình/ngày Tết: Mùa lạc (Nguyễn
Khải), Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu),
phim Tết ở làng Địa Ngục, phim Nhà bà Nữ,...

ĐỒN XEM
TRÊN KỶ

Mùa lạc
(Nguyễn
Khải)

Chiếc thuyền
ngoài xa
(Nguyễn Minh
Châu)

Phim
Tết ở làng Địa
Ngục

Phim
Nhà bà Nữ

VIDEO 3

Mỗi thời kỳ xã hội đổi thay đều tác
động
sâu sắc đến từng cuộc sống trong
mỗi
gia đình. Giai đoạn đất nước bước
vào
thời kỳ hậu chiến và thời kỳ đầu Đổi
mới
Hôm nay,
chúng
ta cũng
sẽ cùng
đến
(những
năm
1980)
vậy,
khivới
các
mộttrị
giá
trịch tế
đoạn
sắc
trong
tiểulàm
thuyết
kinh
thị xuất
trường
len
lỏi vào
Mùa lá
lung
layrụng trong vườn của nhà vãn
Ma Vân
để truyền
chứng thống.
kiến một
cấu
trúcKháng
gia đình
buổi
chiều ba mươi Tết vừa ấm áp tình
thâm,
vừa bằng lâng ưu tư trong một gia
đình
Hà Nội gốc.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

VIDEO 4

I.
TÌM HIỂU
CHUNG

- GV giao nhiệm vụ qua hệ thống Google Classroom của
lớp.
- GV chia lớp thành nhóm (2 bàn kết hợp thành 1 nhóm)
để trả lời câu hỏi:
+ Nhóm 1: Nêu những nét chính về nhà văn Ma Văn
Kháng và tiểu thuyết “Mùa lá rụng trong vườn”.
+ Nhóm 2: Xác định vị trí, bố cục và nội dung khi đọc đoạn
trích.
- GV hướng dẫn HS sử dụng thiết bị số truy cập Internet
để tìm kiếm bổ sung thông tin từ các nguồn chính thống
như Thư viện số hoặc báo chí của Hội Nhà văn.

VIDEO 5

1. TÁC
- GIẢ
Ma Văn Kháng tên khai sinh là

Đinh Trọng Đoàn
- Ông sinh năm 1936
- Quê: Hà Nội
- Sau khi tốt nghiệp đại học, ông
lên công
tác và giảng dạy tại Lào Cai (1964–
1976).
- Từ 1976, ông trở về Hà Nội,
chuyên tâm sáng tác, là cây bút
tiêu biểu của văn học Việt Nam

1. TÁC
- Ông sáng tác chủ yếu ở thể loại tiểu
thuyết, truyện ngắn, phản ánh đời sống
GIẢ
con người và những biến chuyển của xã
hội, gia đình Việt Nam sau 1975.

- Phong cáchnghệ thuật:
+ Giàu tinh thần nhân văn, yêu thương con người.
+ Khai thác sâu sắc đời sống gia đình và tâm lí
nhân vật.
+ Xây dựng nhân vật chân thực, miêu tả tâm lí
tinh tế.
+ Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi, giàu sức gợi.

- Một số tác phẩm tiêu biểu:

Đồng bạc trắng
hoa xòe
(1979)

Mưa mùa hạ
(1982)

Vùng biên ải
(1983)

Mùa lá rụng
trong vườn
(1985)

- Một số tác phẩm tiêu biểu:

Đám cưới không
có giấy giá thú
(1989)

Trăng soi sân nhỏ
(1994)

Một chiều giông gió
(1998)

Chuyện của Lý
(2013)

1. TÁC
GIẢ
Ma Văn Kháng là một trong những nhà
văn tiêu biểu của văn học Việt Nam
hiện đại, có nhiều đóng góp quan trọng
trong việc phản ánh đời sống gia đình
và xã hội thời kì đổi mới, đồng thời
khẳng định những giá trị nhân văn,
truyền thống bền vững của con người
Việt Nam.

2. TÁC
a. Thể loại: tiểu thuyết hiện đại
PHẨM
b. Hoàn cảnh, xuất xứ:

- “Mùa lá rụng trong vườn” được Ma
Văn Kháng sáng tác năm 1982, xuất
bản 1985.
-Tác phẩm đoạt Giải thưởng Hội Nhà
văn Việt Nam năm 1986.
- Đoạn trích trong SGK trích từ
Chương II của tiểu thuyết “Mùa lá
rụng trong vườn”.

2. TÁC
a. Thể loại: tiểu thuyết hiện đại
PHẨM
b. Hoàn cảnh, xuất xứ:

- “Mùa lá rụng trong vườn” được Ma
Văn Kháng sáng tác năm 1982, xuất
bản 1985.
-Tác phẩm đoạt Giải thưởng Hội Nhà
văn Việt Nam năm 1986.
- Đoạn trích trong SGK trích từ
Chương II của tiểu thuyết “Mùa lá
rụng trong vườn”.

2. TÁC
c.
Đề tài, nhan đề và điểm nhìn
PHẨM
trần thuật:

- Đề tài: Những biến chuyển của đời
sống gia đình Việt Nam trong thời kì
hậu chiến và đầu thời kì đổi mới.

Nhan đề “Mùa lá rụng trong
vườn” và bối cảnh thời gian “chiều
ba mươi Tết” gợi ý nghĩa ẩn dụ gì? 

2. TÁC
c. Đề tài, nhan đềPHẨM
và điểm nhìn trần thuật:
- Nhan đề: “Mùa lá rụng trong vườn”
Lá rụng: Gợi quy luật đổi thay, mất mát của thời gian.
Khu vườn: Ẩn dụ cho gia đình nơi các thế hệ cùng
chung sống, gắn bó.
→ Lá rụng không chỉ là mất đi mà còn mở đầu cho sự tiếp
nối, tái sinh của sự sống. Con người thay đổi nhưng tình
cảm gia đình vẫn bền chặt và những giá trị truyền thống
vẫn được gìn giữ, tiếp nối qua các thế hệ.

Ý NGHĨA NHAN
ĐỀ
VÀ
CẢNH
MùaBỐI
lá rụng trong
vườn – Ma Văn

Kháng
THỜI GIAN: “CHIỀU BA MƯƠI
• Thời khắc thiêng liêng, khép lại
TẾT”
năm cũ, mở ra năm mới.
• Là lúc “tế bảo xã hội” bộc lộ rô nét
tâm lý hướng vẻ nguồn cội.
NHÂN ĐỀ ẨN
“Mùa lá rụng” gợi sự tàn lụi, phôi
DỤ
phai, những biến động chao đảo
của gia đình thời hậu chiến trước
sự biến đổi kinh tế.
QUY LUẬT “ÂM CỰC DƯƠNG
Nhằm biểu thị: sau mùa lá rụng,
HỒI”
qua mùa đông, mùa xuân ấm áp
với những mầm non mới lại bắt
đầu.

Qua mùa lá rụng...
qua mùa đông lạnh
giá...
mùa xuân ấm áp sẽ
về,
những mầm non mới
lại bắt đầu.

2. TÁC
c.
Đề tài, nhan đề và điểm nhìn
PHẨM
trần thuật:

- Điểm nhìn trần thuật:
+ Người kể chuyện ở ngôi thứ ba.
+ Điểm nhìn được luân chuyển linh
hoạt: điểm nhìn người kể chuyện,
điểm nhìn nhân vật (chủ yếu tập
trung vào ông Bằng và chị Hoài)

2. TÁC
d. Nội dung chính
PHẨM
Đoạn trích kể về cuộc

đoàn tụ của gia
đình ông Bằng trong chiều ba mươi Tết khi
chị Hoài – người con dâu trưởng đã tái giá
– trở về thăm gia đình. Qua cuộc gặp gỡ
đầy xúc động và không khí cúng tất niên,
tác giả ca ngợi tình cảm gia đình, lòng hiếu
kính, sự thủy chung, nghĩa tình và những
giá trị văn hóa truyền thống của người
Việt; đồng thời thể hiện niềm tin vào sức
sống bền vững của những giá trị nhân văn
giữa những biến chuyển của xã hội.

2. TÁC
e. Bố cục:
PHẨM
- Phần 1 (từ đầu đến “lần này
rỗi rãi nó phải đi”): Chị Hoài trở
về sum họp cùng gia đình ông
Bằng trong chiều ba mươi Tết.
- Phần 2 (còn lại): Mọi người
trong gia đình ông Bằng với lễ
cúng tất niên.

II.
ĐỌC – HIỂU VĂN
BẢN

1. SỰ VIỆC CHÍNH
ĐƯỢC KỂ
Các sự việc chính
được kể trong văn
bản

Chia lớp thành 3 nhóm lớn, yêu cầu các nhóm sử
dụng sơ đồ tư duy trực tuyến trên phần mềm thiết kế
đồ họa Canva hoặc Miro để thiết lập bảng phân tích
nhân vật theo định hướng câu hỏi: 
+ Nhóm 1:  Chị Hoài là ai? Sự xuất hiện của chị mang
tính chất gì đối với gia đình ông Bằng?
+ Nhóm 2: Tìm các chi tiết mô tả ngoại hình, cử chỉ,
ngôn ngữ của chị Hoài. Nhận xét về tính cách của
nhân vật.
+ Nhóm 3: Tác giả đã dùng thủ pháp nghệ thuật nào
để khắc họa chị Hoài trước khi chị xuất hiện trực
tiếp?

Hình ảnh nhân
vật

CHỊ
HOÀI

VỢ ANH CẢ TƯỜNG (LIỆT
Đã có gia đình riêng ở què những
SĨ)

luôn gắn bó, nhớ thương gia đình ông
Bằng.

LUÔN GẮN BÓ, NHỚ
THƯƠNG
Sự xuất
hiệnÔNG
bất ngộ
vào chiều 30
GIA
ĐÌNH
BẰNG

Tết
như một “phép màu” kết nối tình
ĐẢM ĐANG, CỞI MỞ, CHU ĐÁO
thân.
Mang quá quê lên, lo lắng cho từng
người trong gia đình, nhớ sở thích của
mọi người.

GIÀU TÌNH NGHĨA, THỦY
Xóa nhòa những “phân
CHUNG
khúc”
cách biệt, giữ gìn tình nghĩa.

CHỊ HOÀI – NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM TRUYỀN
HIỀN
THỰC, THỦY CHUNG, CHÂN CHẤT, ĐẢM ĐANG VÀ GIÀU TÌNH
THỐNG

2. NHÂN VẬT CHỊ HOÀI
- Thời gian xuất hiện: chiều 30 Tết.
→ Đây là thời điểm thiêng liêng nhất
của tình cảm gia đình, đánh thức tình
cảm thiêng liêng về gia tộc.
- Quan hệ với gia đình ông Bằng:
là dâu trưởng (vợ anh cả Tường) nay
đã tái giá.
Tấm lòng thủy chung, tình nghĩa.

2. NHÂN VẬT CHỊ HOÀI

- Ngoại hình:
+ Một phụ nữ nông thôn trạc 50.
+ Người thon gọn trong cái áo bông
chần hạt lựu.
+ Khuôn mặt rộng có cặp mắt hai mí
đằm thắm và cái miệng tươi.
 Đẹp một cách giản dị, tươi tắn.
Trong tiềm thức mỗi người “vẫn
sống động một chị Hoài đẹp người,
đẹp nết”. Chị là hình ảnh lưu giữ
những kí ức đẹp đẽ của quá khứ

2. NHÂN VẬT CHỊ HOÀI

- Hành động:
+ Biết hết mọi việc trong nhà
+ Tíu tít hỏi han khắp lượt mọi người trong gia đình.
+ Chị Hoài chuẩn bị quà chu đáo: “...gạo nếp tăng
sản của nhà. Cái giò thủ anh ấy gói đây, ông thích
ăn giò thủ lắm đấy, cô Lí ạ. Còn bọc này là sắn dây.
Trẻ con nó giã, nó rây đấy...”
 Mọi người yêu quý và trân trọng chị bởi ở chị
luôn toát lên những phẩm chất đáng quý: nhân
hậu, tình nghĩa, thủy chung. Chị Hoài là hình
tượng tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam
truyền thống.

2. NHÂN VẬT
* Nghệ thuật khắc họa nhân vật chị Hoài:
CHỊ
HOÀI
- Khắc họa qua ngoại hình và hành động, làm nổi

bật vẻ đẹp giản dị, nhân hậu và tình nghĩa.
- Đặt nhân vật trong tình huống đối lập với sự rạn
nứt của gia đình để tôn lên vẻ đẹp tâm hồn, sự
gắn kết và thủy chung.
- Tên nhân vật "Hoài" gợi sự hoài niệm, thủy
chung và những giá trị truyền thống bền vững.
- Miêu tả tâm lí tinh tế, tự nhiên qua lời nói và
hành động, xây dựng hình tượng người phụ nữ
Việt Nam vừa bình dị vừa cao đẹp.

Yêu cầu HS hoạt động cặp đôi, sử dụng ứng
dụng ghi chú thông minh (như Notion hoặc
Google Keep) để bóc tách các chi tiết văn bản
và hoàn thành câu hỏi: 
+ Chi tiết "Cầu thang có tiếng ba toong chống
lịch kịch..." gợi điều gì? Biến đổi tâm lý của ông
Bằng khi gặp lại chị Hoài được thể hiện như thế
nào?
+ Phân tích nội dung đoạn độc thoại nội tâm
của ông Bằng trước bàn thờ gia tiên. Đoạn văn
đó sử dụng hình thức thể hiện tâm lý nào?

ÔNG
BẰNG

NGƯỜI CHA GIÀ, NGHIÊM
NGHỊ
VÀ GIÀU TÌNH THƯƠNG
HÌNH ẢNH NGƯỜI CHA

SỬNG SỜ, XÚC ĐỘNG
“Hoài đây ư,
con?”

Tôn nghiềm, bận com-lẽ
đen chuẩn bị cùng tốt
niên.Gương mặt hằn in vết
thời gian, bệnh tật và nỗi
ưu
tư. GẬY BA TOONG
TIẾNG
“Lịch kích” bảo hiệu sự
xuất hiện tôn nghiêm
nhưng mang đầu vết
thời gian, sự già yếu.

SỰ XÚC ĐỘNG

Sững sờ, mắt chớp liên
hồi,
môi run bần bật, giọng
khẽ đặc:
“Hoài
đấy ư, con?”
TÌNH THƯƠNG
YÊU ÂM

Sự
xúc động tột cùng, tình
THẦM
thương yêu sâu nặng vượt
qua khoảng cách không
gian, thời gian.

LỄ CÚNG GIA TIÊN Thưa thầy mẹ

• Lông trì ân tổ tiên, nguồn
đã cách trở ngàn
cội
trùng
• Điểm tựa tinh thần vững
mà vẫn hằng sống
chắc
cùng con cháu...

3. CUỘC GẶP GỠ XÚC ĐỘNG GIỮA CHỊ HOÀI
VÀ ÔNG BẰNG
Ông Bằng
Chị Hoài
* Tâm trạng, cảm xúc:
* Tâm trạng, cảm
xúc:
* Nghệ thuật khắc họa nhân
vật ông Bằng:

Ông Bằng
* Tâm trạng, cảm xúc:
- “Nghe thấy xôn xao tin chị Hoài lên”
- “Ông sững lại khi nhìn thấy Hoài, mặt thoáng một chút ngơ ngẩn. Rồi mắt ông
chớp liên hồi, môi ông bật không thành tiếng, có cảm giác ông sắp khóc òa”.
-“Giọng ông bỗng khê đặc, khàn rè: Hoài đấy ư con?”
→ Nỗi vui mừng, xúc động không giấu giếm của ông khi gặp lại người đã
từng là con dâu trưởng mà ông rất quý mến.

* Nghệ thuật khắc họa nhân vật ông Bằng:
- Tác giả mô tả chi tiết các động tác thắp hương ngày Tết (rửa tay, chỉnh quần
như tiếng nấc. áo, thắp hương, khấn vái) để thể hiện sự nghiêm trang, tôn kính
tổ tiên và nề nếp gia phong của ông Bằng.
- Nhân vật ông Bằng hiện lên qua suy nghĩ sâu sắc về gia đình, sự thay đổi của
xã hội,những lo âu và niềm hy vọng vào thế hệ sau.
- Ngôn ngữ đối thoại, độc thoại: Ngôn ngữ của ông Bằng điềm đạm, suy tư, phản
ánh chiều sâu tri thức và trải nghiệm sống của một người đàn ông trụ cột trong
gia đình.

Chị Hoài
* Tâm trang, cảm xúc:
- Lúc gặp ông Bằng: chị
Hoài gần như không
chủ động lao về phía
ông Bằng (…) thốt lên
một tiếng
- Chị lo lắng trước sự
biến đổi của truyền
thống gia đình

3. CUỘC GẶP GỠ XÚC ĐỘNG GIỮA
CHỊ HOÀI VÀ ÔNG BẰNG
Cảnh gặp gỡ vui mừng pha lẫn một nỗi
tiếc thương. Sự có mặt của chị Hoài khiến
nỗi cô đơn của ông Bằng được giải tỏa,
như có thêm niềm tin trong cuộc đấu
tranh giữ gìn những gì tốt đẹp trong
truyền thống gia đình.

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG
GIA TIÊN TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG

* Bài trí bàn thờ ngày Tết - thuần
phong mĩ tục của người Việt Nam
- Hương, bánh chưng, mâm ngũ
quả...những bức ảnh: “ảnh song thân
ở chính giữa; bên trái ảnh bà Bằng
[...] phía phải, ảnh anh cả Tường...”
- Bàn thờ là nơi linh thiêng in dấu bao
gương mặt tổ tiên.Nơi hiện diện của
dòng tộc, huyết thống, cảm nhận
bằng tâm linh.

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG
GIA TIÊN TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG
* Mâm cỗ tất niên: “Ngoài các
món thường thấy ở cỗ Tết như gà
luộc, giò, chả, nem, măng hầm
chân giò, miến nấu lòng gà, xúp lơ
xào thịt bò [. . .] là các món khác
thường như gà ướp húng lìu, vịt
tần hạt sen, chả chìa, mọc, vây...”

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG
GIA TIÊN TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG

* Ông Bằng làm lễ cúng gia tiên:
-“Con vẫn văng vẳng nghe đâu đây lời giáo huấn ông
cha, tiên tổ. …phúc thọ an khang của cháu con đời
đời nối tiếp trong cộng đồng dân tộc yêu thương.”
- Ông Bằng thành kính khấn gia tiên, bày tỏ lòng biết
ơn ông bà, cha mẹ và ghi nhớ công ơn sinh thành,
dưỡng dục.
- Lời khấn là cuộc trò chuyện thiêng liêng với tổ tiên,
thể hiện niềm tin vào sự hiện diện và chở che của
các thế hệ đi trước.
 Ông Bằng là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại,
gìn giữ mạch nguồn gia đình và truyền thống dân
tộc

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG
GIA TIÊN TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG
* Ông Bằng làm lễ cúng gia tiên:

Nhà văn nhập vai nhân vật để diễn tả những diễn biến
tâm lí hòa vào thế giới tâm linh
 Dự báo nguy cơ mai một truyền thống văn hóa

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG
GIA TIÊN TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG

*Cảnh mọi người trong gia đình
ông Bằng quây quần vui vẻ:
- Là thời khắc thiêng liêng mà mỗi
thành viên trong gia đình ông
Bằng thấy mình đang hiện diện,
tồn tại, là một thành viên, một
dòng tộc, dòng máu chảy trong
huyết quản là của cha ông truyền
cho.

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG GIA TIÊN
TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG
* Các dấu hiệu cho thấy sự đồng cảm giữa người kể chuyện và
nhân vật:
- Giọng kể ấm áp, trân trọng, ngợi ca giá trị truyền thống và không khí gia
đình ngày Tết.
- Miêu tả tỉ mỉ mâm cỗ, lễ cúng gia tiên, sự sum họp, thể hiện sự gắn bó
với văn hóa gia đình.
- Tập trung khắc họa những hành động, lời nói giàu tình nghĩa, làm nổi bật
giá trị tình thân.
- Đồng cảm với cảm xúc của nhân vật qua những khoảnh khắc xúc động,
thành kính.
- Thể hiện thái độ nâng niu, trân trọng, không mỉa mai hay phê phán, qua
đó khẳng định vẻ đẹp của truyền thống gia đình Việt Nam.

4. KHÔNG KHÍ THIÊNG LIÊNG CỦA LỄ CÚNG GIA TIÊN
TRONG GIA ĐÌNH ÔNG BẰNG
* Dấu hiệu nổi bật (cảnh lễ cúng gia tiên):
- Cảnh lễ cúng gia tiên được miêu tả trong không gian trang
nghiêm, thiêng liêng.
- Nhân vật ông Bằng thể hiện lòng thành kính, biết ơn tổ tiên →
đại diện cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn”.
- Người kể chuyện tập trung khắc họa kĩ cảm xúc, trạng thái tâm
lí của nhân vật trong khoảnh khắc này → cho thấy sự đồng cảm
sâu sắc.