BÀI 8: CÁI TÔI- THẾ GIỚI THƠ ĐỘC ĐÁO (THƠ)

Văn bản 2

THỜI GIAN
(Văn Cao)

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Văn Cao (1923-1995), quê gốc Nam Định.
- Ông là nghệ sĩ đa tài, có nhiều ảnh hưởng
đối với nghệ thuật Việt Nam đương đại trên
nhiều lĩnh vực: âm nhạc, hội họa, thơ ca.
2. Tác phẩm
Các sáng tác nổi tiếng: ca khúc Tiến quân ca
(Quốc ca), Làng tôi, Mùa xuân đầu tiên…tập
thơ Lá, Tuyển tập thơ Văn Cao…
3. Bài thơ “Thời gian”

I. TÌM HIỂU CHUNG
3. Bài thơ “Thời gian”
- Thể loại: Thơ tự do
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
- Xuất xứ: Bài thơ Thời gian được rút trong tập
thơ Tuyển tập Văn Cao - Thơ sáng tác năm
1943.
- Nội dung chính: Bài thơ “Thời gian” giãi bày
tâm sự về cuộc sống, nghệ thuật và tình yêu sau
một chặng đường dài buồn vui đã trải qua.
4. Bố cục tác phẩm
Chia làm 2 phần:
+ Phần 1( 6 dòng thơ đầu): Sự tàn phá của thời
gian
+ Phần 2 (6 dòng cuối): Những điều bất chấp
quy luật khắc nghiệt của thời gian

Gợi sự vận động: trôi qua, chảy, trôi, vụt qua, lặng lẽ đi,
tuần hoàn, luân chuyển, tiếp diễn…

Khi hình dung
về thời gian,
người ta thường
nghĩ đến những
từ ngữ nào?

án
h
T

g

năm

Chảy
t rô i

Vộ
vã i

Mốc thời gian: quá khứ, hiện tại, tương lai, hôm qua, hôm
nay, ngày mai, tuổi thơ, thanh xuân, tuổi già…
Gợi cảm giác: nhanh, chậm, dài, ngắn vô tận, hữu hạn, vĩnh
cửu, thoáng chốc…
Gợi sắc thái cảm xúc: tiếc nuối, hoài niệm mong chờ, hy
vọng lãng quên, kỷ niệm…
Qu
đi a

Hình ảnh ẩn dụ thường dùng: dòng sông thời gian, bánh xe
thời gian kim đồng hồ,..

II.TÌM HIỂU VĂN BẢN
HOẠT ĐỘNG NHÓM:
Nhóm 1: Câu 1. Dòng thơ đầu tiên cho thấy nhà thơ hình dung như thế nào về thời gian
và về quan hệ giữa thời gian với con người?
Nhóm 2: Câu 2. Hình ảnh chiếc lá khô và “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn” gợi cho bạn
cảm nhận gì về thời gian?
Nhóm 3: Câu 3. Hãy chỉ ra:
a. Điểm tương đồng giữa các hình ảnh “những câu thơ”, “những bài hát” và “đôi mắt em”
ở sáu dòng thơ cuối.
b. Điểm khác biệt giữa các hình ảnh vừa nêu (ở sáu dòng thơ cuối) với hình ảnh “những
chiếc lá” (ở sáu dòng thơ đầu).
Câu 4. Nhận xét về mối tương quan giữa các hình ảnh thơ theo cột ngang và cột dọc
trong bảng trên.
Sáu dòng thơ đầu

Sáu dòng thơ cuối

Những chiếc lá khô

Những câu thơ còn xanh
Những bài hát còn xanh

Tiếng sỏi trong lòng giếng cạn

Hai giếng nước

Nhóm 4: Câu 5. Nhận xét về nhạc điệu (thể hiện qua vần, nhịp, phối thanh, cấu trúc lặp...) của
bài thơ Thời gian.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu dòng thơ đầu: Sức mạnh của thời
gian
a. Mối quan hệ giữa thời gian với con người ở
dòng thơ đầu

Thời gian qua kẽ tay
(Vô hình)

Khái niệm trừu
tượng

(Hữu hình)

Nhóm 1: Câu 1. Dòng
thơ Nhóm 1:

Câu 1. Dòng thơ
đầu tiên cho thấy
nhà thơ hình dung
như thế nào về thời
gian và về quan hệ
giữa thời gian với
con người?

Cụ thể hóa thành vật thể

Tượng trưng: Sự trôi chảy nhanh chóng, cố nắm giữ, vẫn lặng lẽ
tuột mất
Sự hữu hạn của đời người, con người bất lực trước dòng chảy của
thời gian

=> Thời gian như dòng chảy không ngừng, con người khó nắm bắt, không thể
níu kéo và giữ lại, chỉ có thể tận dụng sống thật ý nghĩa.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu dòng thơ đầu: Sức mạnh của thời gian

- Năm dòng thơ tiếp theo:
“Làm khô những chiếc lá
Kỉ niệm trong tôi
Rơi
như tiếng sỏi
trong lòng giếng cạn”

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu dòng thơ đầu: Sức mạnh của thời
gian
b. Thời gian qua hình ảnh “chiếc lá khô”
và “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn” (5
- “những
lá khô”:héo úa, tàn phai
dòng
tiếpchiếc
theo)

Nhóm 1: Câu 1. Dòng
thơ Nhóm 2:

Câu 2. Hình ảnh
"chiếc lá khô” và
“tiếng sỏi trong
lòng giếng cạn” gợi
cho bạn cảm nhận
gì về thời gian?

- Tuổi trẻ, đời người

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu dòng thơ đầu: Sức mạnh của thời
gian
b. Thời gian qua hình ảnh “chiếc lá khô”
và “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn” (5
- “những
lá khô”:héo úa, tàn phai
dòng
tiếpchiếc
theo)

-> kí ức, tuổi trẻ, những điều đã qua…

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Sáu dòng thơ đầu: Sức mạnh của thời
gian
b. Thời gian qua hình ảnh “chiếc lá khô”
và “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn” (5
- “những
chiếc lá khô”: ”: héo úa, tàn phai
dòng
tiếp theo)

-> kí ức, tuổi trẻ, những điều đã qua…
- “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn”: âm thanh nhỏ,
khô khốc, đanh, vang…

-> Sự cô đơn, khắc khoải, trống trải.

Nhóm 1: Câu 1. Dòng
thơ Em hãy tưởng

tượng âm thanh
“tiếng sỏi rơi trong
lòng giếng cạn” sẽ
ra sao?

=>Thời gian êm đềm, nhẹ nhàng nhưng khiến cho sự
sống và cái đẹp tàn phai, có sức tàn phá khủng khiếp
đến cuộc sống và con người.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Sáu dòng thơ cuối:Những điều bất chấp quy luật khắc nghiệt
của thời gian

Riêng những câu thơ

còn xanh
Riêng những bài hát
còn xanh
Và đôi mắt em
như hai giếng nước.
Nhóm 3: Câu 3. Hãy chỉ ra:
a. Điểm tương đồng giữa các hình ảnh “những câu thơ”, “những bài hát” và
“đôi mắt em” ở sáu dòng thơ cuối.
b. Điểm khác biệt giữa các hình ảnh vừa nêu (ở sáu dòng thơ cuối) với hình
ảnh “những chiếc lá” (ở sáu dòng thơ đầu).

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Sáu dòng thơ cuối: Những điều bất chấp quy
luật khắc nghiệt của thời gian

a. Điểm tương đồng:
“những câu thơ”:văn chương
“những bài hát”: âm nhạc
“đôi mắt em”: tình yêu

Cái đẹp

- Điệp cấu trúc: “Riêng…Còn xanh”: thách thức thời gian
-> trường tồn, dất diệt
=> Gợi cái đẹp trường tồn của sáng tạo nghệ thuật và
tình yêu, vì nó sống mãi với thời gian trong tâm hồn
con người.

a. Điểm tương
đồng giữa các
hình ảnh “những
câu thơ”, “những
bài hát” và “đôi
mắt em” ở sáu
dòng thơ cuối?

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Sáu dòng thơ cuối: Những điều bất chấp quy
luật khắc nghiệt của thời gian

b. Điểm khác biệt các hình ảnh sáu dòng thơ đầu/cuối:
“những câu thơ”:“những bài hát”:
Những chiếc lá khô:
“đôi mắt em”
-> Sự hủy hoại, tàn phai
-> Tươi đẹp, đầy sức sống
b. Điểm khác biệt giữa các hình ảnh vừa nêu (ở sáu
dòng thơ cuối) với hình ảnh “những chiếc lá” (ở sáu
dòng thơ đầu)?

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Sáu dòng thơ cuối: Những điều bất chấp quy luật khắc nghiệt
của thời gian
NHÓM 3:
Câu 4. Nhận xét về mối tương quan giữa các hình ảnh thơ theo
cột ngang và cột dọc trong bảng sau?
Sáu dòng thơ đầu
Những chiếc lá khô

Sáu dòng thơ cuối
Những câu thơ còn xanh
Những bài hát còn xanh

Tiếng sỏi trong lòng giếng cạn

Hai giếng nước

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
2. Sáu dòng thơ cuối: Những điều bất chấp quy luật khắc nghiệt
của
thờitương
gian quan giữa các hình ảnh thơ theo cột ngang và cột dọc:
c. Mối
Sáu dòng thơ đầu

Sáu dòng thơ cuối

Nhận xét

Những câu thơ
còn xanh
Những chiếc lá khô
Những bài hát
còn xanh

Sự tương phản giữa héo úa và xanh tươi.

Tiếng sỏi trong
lòng giếng cạn

Hai giếng nước

Sự tương phản giữa khô cạn và tràn đầy.

Sự tương đồng:
tươi mới, trong trẻo,
tràn đầy sức sống

=> Mối tương quan của các hình ảnh thơ
nhấn mạnh: có những điều vẫn trường tồn
bất chấp quy luật thời gian khắc nghiệt. Đó
là cái đẹp của nghệ thuật và tình yêu

Sự tương đồng:
tàn úa, khô cạn,
mất dần sức sống

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
3. Nghệ thuật

Nhóm 4:
Câu 5. Nhận xét về nhạc điệu (thể hiện qua
vần, nhịp, phối thanh, cấu trúc lặp...) của
bài thơ Thời gian.

- Bài thơ viết theo thể thơ tự do, gần như không có vần
- Nhịp điệu chậm rãi qua hình thức xuống dòng cảm xúc
khiến bài thơ có sự giản dị, trầm lắng, dồn nén, hàm súc, giàu
chất suy tưởng.
- Sử dụng nhiều yếu tố tượng trưng.
- Phát huy hiệu quả phép điệp cấu trúc, điệp từ, điệp ngữ.

HOẠT ĐỘNG NHÓM:
Nhóm 1: Câu 1. Dòng thơ đầu tiên cho thấy nhà thơ hình dung như thế nào về thời gian
và về quan hệ giữa thời gian với con người?
Nhóm 2: Câu 2. Hình ảnh chiếc lá khô và “tiếng sỏi trong lòng giếng cạn” gợi cho bạn
cảm nhận gì về thời gian?
Nhóm 3: Câu 3. Hãy chỉ ra:
a. Điểm tương đồng giữa các hình ảnh “những câu thơ”, “những bài hát” và “đôi mắt em”
ở sáu dòng thơ cuối.
b. Điểm khác biệt giữa các hình ảnh vừa nêu (ở sáu dòng thơ cuối) với hình ảnh “những
chiếc lá” (ở sáu dòng thơ đầu).
Câu 4. Nhận xét về mối tương quan giữa các hình ảnh thơ theo cột ngang và cột dọc
trong bảng trên.
Sáu dòng thơ đầu

Sáu dòng thơ cuối

Những chiếc lá khô

Những câu thơ còn xanh
Những bài hát còn xanh

Tiếng sỏi trong lòng giếng cạn

Hai giếng nước

Nhóm 4: Câu 5. Nhận xét về nhạc điệu (thể hiện qua vần, nhịp, phối thanh, cấu trúc lặp...) của
bài thơ Thời gian.

TÁC PHẨM
Sau khi đọc
Câu 5 SGK/64
(Hoạt động cá nhân)
Bài thơ viết theo thể thơ
tự do, gần như không có
vần, nhịp thơ chậm rãi
khiến giọng điệu bài thơ
có sự giản dị, trầm lắng,
dồn nén, hàm súc, giàu
chất suy tưởng.

TÁC PHẨM
Sau khi đọc
Câu 6 SGK/63
(Hoạt động cá nhân)

TÁC PHẨM
Sau khi đọc
Câu 6 SGK/64
- Điểm tương đồng: cảm nhận về sự nghiệt ngã của thời gian:
Thời gian qua kẽ tay Làm khô những chiếc lá… (Thời gian); Tây
Hồ hoa uyển tẫn thành khư,…(Độc “Tiểu Thanh kí).

TÁC PHẨM
Sau khi đọc
Câu 6 SGK/64
- Điểm khác biệt: Nguyễn Du dự cảm xót xa về sự lãng quên của
người đời đối với những giá trị của nghệ thuật và số phận người
nghệ sĩ (Bất tri tam bách dư niên hậu; Thiên hạ hà nhân khấp Tố
Như?), Văn Cao thể hiện niềm tin về sự trường tồn của những giá trị
của nghệ thuật và tình yêu (Riêng những câu thơ còn xanh Riêng
những bài hát còn xanh Và đôi mắt em như hai giếng nước).

TÁC PHẨM
Sau khi đọc
Câu 7 SGK/64
(Bài tập về nhà)

Bạn có thể trì hoãn nhưng thời gian thì không.
Benjamin Franklin