CHÀO CẢ LỚP
CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BUỔI HỌC
NÀY

Kiểm tra bài cũ

KHỞI ĐỘNG
Video tóm tắt Lịch sử Việt Nam

BÀI: ÂM VANG CỦA LỊCH SỬ
(Truyện lịch sử)

Yêu cầu cần đạt
Nhận biết được một số yêu tố của truyện lịch
sử như: cốt truyện, bối cảnh, nhân vật, ngôn ngữ.
Nhận biết và phân tích được cốt truyện đơn
tuyến và đa tuyến.
Nêu được nội dung bao quát của văn bản; nhận
biết được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện,
nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm; nhận xét
được nội dung phản ánh và cách nhìn cuộc sống,
con người của tác giả trong văn bản văn học.

I. Tri thức ngữ văn

THẢO LUẬN NHÓM
3 PHÚT
Dựa vào nội dung đã đọc ở nhà để trả lời các câu
hỏi liên quan đến phần kiến thức Ngữ văn:
Em hãy nêu khái niệm và đặc điểm của truyện lịch
sử thể hiện qua các yếu tố như bối cảnh (thời gian
– không gian), cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ?

1. Truyện lịch sử
Truyện lịch sử là loại truyện lấy đề
tài lịch sử (lịch sử quốc gia, dân tộc,
dòng họ, danh nhân,… ) làm nội
dung chính.
Khái niệm

Làm sống dậy bức tranh rộng lớn, sinh
động về một thời đã qua.
Mang lại cho người đọc những nhận
thức mới mẻ hay bài học sâu sắc.

02. Đặc điểm của truyện lịch sử

a. Bối cảnh

Thời gian
Truyện lịch sử tái hiện sự
kiện, nhân vật lịch sử gắn
với một khoảng thời gian
năm tháng, niên đại, thời
đại cụ thể trong quá khứ.
Quá khứ ấy thường cách
xa thời điểm tác giả viết

Không gian
Không gian truyện lịch
sử gắn với thời gian,
xác định niên đại, thơi
đại cụ thể.

b. Cốt truyện
Đơn tuyến
- Là cốt truyện có một
chuỗi sự kiện đơn giản,
gắn với một vài nhân vật
chính tạo thành một
tuyến truyện duy nhất.
- Thể loại: truyện ngụ
ngôn, truyện cười dân
giân và phấn lớn các
truyện ngắn hiện đại

Đa tuyến
- Là cốt truyện có tới hai
chuỗi sự kiện trở lên, gắn
với hai hay hơn hai tuyến
nhân vật tạo thành nhiều
tuyến truyện đan xen nhau
và ít nhiều độc lập với nhau.
- Thể loại: tác phẩm tự sự
nhiều chương/hồi như
truyện lịch sử, truyện khoa

Cốt truyện
trong lịch sử
Truyện lịch sử cần nhiều loại sự
kiện liên quan đến:
 Quá trình hình thành hưng thịnh - diệt vong của
nhà nước.
 Những biến cố lớn trong đời
sống xã hội.

Sử dụng cốt
truyện đa tuyến

Các tuyến sự kiện này có thể được kể song hành, đan
xen nhau trong cùng một chương/ hồi của truyện.

Ví dụ
Các tuyến truyện
1) Chúa Trịnh - Vua Lê gắn với quá trình suy
tàn của chính quyền phong kiến Lê - Trịnh
dẫn đến cảnh triệt hả, tàn sát lẫn nhau để
tranh giành quyền lực
2) Quang Trung Nguyễn Huệ với những
chiến công oanh liệt từ những lần tiến quân ra
Bắc dẹp loạn, đánh đuổi ngoại xâm, bảo vệ
bờ cõi ...

c. Nhân vật
Nhân vật chính
Là những nhân vật mà
cuộc sống, sự nghiệp của
họ có ảnh hưởng đến tiến
trinh lịch sử của một dòng
tộc, một quốc gia. Tên tuổi,
công trạng được ghi chép
trong lịch sử.

Nhân vật phụ
Thường do người viết bổ
sung, có thể không có vài
trò quan trọng về lịch sử,
nhưng cần thiết cho việc
làm nổi bật sự kiện, nhân
vật chính.

Để tái hiện, làm sống dậy các sự kiện, nhân vật ấy,
nhà văn phải sử dụng trí tưởng tượng của mình để:
 Tạo ra các chi tiết về ngoại hình, hành vi, tâm
lý, lời nói ... của nhân vật chính.
 Tạo ra các nhân vật phụ, cảnh quan, không khí
lịch sử bao quanh nhân vật.
Truyện lịch sử cần đến sự hư cấu

d. Ngôn ngữ
Thường mang đậm sắc thái lịch sử.
Thể hiện qua:
● Các hệ thống chi tiết miêu tả thiên nhiên,
đồ vật, ngoại hình nhân vật.
● Cách sử dụng từ ngữ của người kể chuyện.
● Cách nghĩ, cách nói năng của nhân vật
trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

`

II. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Trình bày hiểu biết của em về nhóm tác giả
Ngô Gia Văn Phái?

 Là một nhóm các nhà văn Việt Nam thuộc dòng họ Ngô
Thì ở làng Tả Thanh Oai , huyện Thanh Oai, trấn Sơn
Nam  (nay thuộc huyện Thanh Trì, Hà Nội ).
 Ngô Chi Thất và Ngô Trân là người đề xướng và dựng nên
Văn phái, về sau được mệnh danh là Ngô gia văn phái,
gồm 20 tác giả thuộc 9 thế hệ, trên dưới 200 năm, từ đầu
thế kỷ thứ 17 đến đầu thế kỷ thứ 20.

2. Tác phẩm
Em hãy trình bày những
hiểu biết của em về xuất
xứ của văn bản?

Viết bằng chữ Hán, kết cấu
theo kiểu chương hồi Trung
Quốc, gồm 17 hồi.
Nội dung: khắc họa sinh động
bức tranh rộng lớn của xã hội
Việt Nam từ cuối thế kỷ XVIII
- đầu thế kỷ XIX.

Văn bản được trích gồm:
● Một phần Hồi thứ hai (kể lại việc kiêu binh nổi
loạn, phò chúa mới Trịnh Tông lên ngôi sau khi
truất quyền chúa cũ Trịnh Cán, đã trở nên kiêu
căng, hành động càn quấy, gây bao tại họa, náo
động chốn kinh thành).
● Một phần Hồi thứ mười bốn (kể lại việc vua
Quang Trung đại phá quân Thanh)

`

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Cốt truyện, các tuyến sự kiện
`

Tóm tắt chuỗi sự kiện
chính trong đoạn trích.
Chỉ ra mối liên hệ giữa
hai đoạn trích này?

 Tuyến thứ nhất là chuỗi sự kiện diễn ra nơi phủ chúa –
cung vua (trong đoạn trích tập trung vào chuỗi sự kiện
kiêu binh nổi loạn giết Quận Huy, truất ngôi Trịnh
Cán, đưa Trịnh Tông lên ngôi).
 Tuyến thứ hai là chuỗi sự kiện về cuộc xâm lược nước
ta của nhà Thanh; Vua Quang Trung đại phá quân
Thanh; sự thảm bại và cuộc trốn chạy của đội quân
xâm lược nhà Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống (trong
đoạn trích tập trung vào cuộc đại phá quân Thanh của
Vua Quang Trung).

Cách dạy 1: gồm 4 Slide dưới đây

Tuyến thứ
nhất
Chuỗi sự
kiện ở phủ
chúa –
cung vua

Kinh
biêu nổi
loạn

Giết
quận
Huy,
truất ngôi
Trịnh
Cán

Đưa
Trịnh
Tông lên
ngôi

Tuyến thứ
hai
Chuỗi sự
kiện về
cuộc xâm
lược nước
ta của nhà
Thanh

Vua
Quang
Trung đại
phá quân
Thanh

Sự thất bại của nhà
Thanh

Sự trốn chạy của vua
tôi Lê Chiêu Thống

Mối
quan
hệ
giữa 2
đoạn
trích

Mối
quan
hệ
nhân
quả

Kiêu
binh
nổi
loạn

Nguyễn
Huệ
kéo
quân ra
Bắc dẹp
loạn

Phò
vua Lê
Chiêu
Thống
lên
ngôi

Mâu thuẫn
về xung
đột quyền
lợi giữa
phủ chúa –
cung vua

Nguyễn
Huệ
cho
quân ra
giải
quyết

Vua Lê
Chiêu
Thống lo
sợ, cầu
viện quân
Thanh

Nguyễn
Huệ lên
ngôi, tiến
quân ra Bắc
đại phá
quân Thanh

Cách dạy 2: gồm 2 Slide dưới

Mối quan hệ nhân quả giữa các sự kiện trong Hồi
thứ hai và Hồi thứ mười bốn

Sự lục đục
trong phủ chúa
01

02

Xung đột
quyền lợi giữa
phủ chúa cung vua

Nỗi sợ hãi
trước sức
mạnh của Vua
Quang Trung,
nhà Tây Sơn
03

04

Sự cầu viện nhà
Thanh của Vua
Lê Chiêu Thống

Cuộc xâm lược của
đội quân nhà Thanh
Sự bạc nhược, phản
trắc của vua tôi Lê
Chiêu Thống

Quang Trung lên ngôi
vua, tiến quân ra Bắc,
đại phá quân Thanh

`

Kết thúc