Câu hỏi 1: Nghĩa tường minh là gì?

 A. Là phần thông báo được diễn đạt
trực tiếp từ ngữ trong câu, là loại nghĩa
chúng ta có thể nhận ra trên bề mặt
câu chữ.
 C. Là phần nghĩa không xác định trong
câu, không thể nhận ra trên bề mặt câu
chữ.

 B. Là phần nghĩa không được diễn đạt
trực tiếp bằng từ ngữ trong câu, là loại
nghĩa chúng ta không nhận ra trên bề
mặt câu chữ,
 D. Là phần thông báo được diễn đạt
gián tiếp trong câu, có thể nhận ra trên
bề mặt câu chữ.

Câu hỏi 2 : Nghĩa hàm ẩn là gì?
 A. Là phần nghĩa người viết không
muốn nói tới trong câu nên không thể
suy ra từ câu chữ.

 C.Là phần nghĩa không xác định được
trong câu qua câu chữ hay ngữ cảnh.

 B. Là phần thông báo không được thể hiện
trực tiếp bằng từ nghĩa trong câu mà được
suy ra từ câu chữ và ngữ cảnh.

 D. Là phần nghĩa được thông báo trực
tiếp bằng từ ngữ trong câu, thể hiện rõ
rang.

Câu hỏi 3: Nghĩa tường minh của câu tục ngữ :
“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là gì?

 A. Khi ăn quả xong nhớ đem
hột đi trồng cây.

 B. Khi ăn quả thì phải nhớ kẻ
một đường thẳng để trồng
cây.

 C. Khi ăn quả, ta phải nhớ đến

 D. Khi ăn quả xong nhớ đi
tưới cây.

người trồng cây.

Câu 4: Nghĩa hàm ẩn của câu tục ngữ: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” là
gì?

 A. Nếu một người giúp bạn
thành công thì bạn phải chia
của cải cho họ.
 C. Muốn hưởng thụ thành
quả thì phải nỗ lực cố gắng.

 B. Muốn hưởng thụ thành
quả thì phải tự làm
 D. Khi hưởng thụ thành quả cần
biết ơn người tạo ra thành quả
đó.

1. Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của câu
2. Từ ngữ toàn dân và từ ngữ địa phương: chức năng và giá trị

a.

b.

Má ơi đừng gả con xa
Chim kêu, vượn hú biết nhà má đâu
O du kích nhỏ giương cao súng
Thằng Mĩ lênh khênh bước cúi đầu

(Ca dao)

(Tố Hữu)

1.Tìm từ đồng nghĩa với các từ được in đậm trong câu trên.
2.Từ in đậm trong câu a, b thuộc địa phương nào?
3.Tác giả sử dụng một số từ ngữ địa phương trong câu trên có tác dụng
gì?

Cột A

Cột B

Má

Mẹ

O

Cô

Từ ngữ địa
phương

Từ ngữ toàn
dân

2. Từ ngữ toàn dân và từ ngữ địa phương: chức năng và giá trị
a. Khái niệm
- Từ ngữ toàn dân là từ ngữ được
toàn dân biết, chấp nhận và sử
dụng rộng rãi trong giao tiếp.
- Từ ngữ địa phương là từ ngữ
chỉ được sử dụng ở một hoặc một
số địa phương nhất định.

2. Từ ngữ toàn dân và từ ngữ địa phương: chức năng và giá trị
b. Chức năng và giá trị
Trong tác phẩm văn chương, điện ảnh, từ
ngữ địa phương được dùng như một phương
diện tu từ với mục đích tô đậm màu sắc địa
phương và làm cho nhân vật trở nên chân thật
hơn, sinh động hơn.

Nhanh tay lẹ mắt

Cách chơi:
1.Mỗi người chơi nhận các thẻ từ. Trong các thẻ từ có từ
ngữ địa phương và từ ngữ toàn dân tương ứng.
2.Trong vòng 2 phút, người chơi phải: Tìm các từ phù
hợp dán vào 2 cột: Từ địa phương và từ toàn dân. Chú ý
dán từ địa phương ngang hàng với từ toàn dân tương
ứng như ví dụ bên phải.
Luật chơi:
1.Mỗi từ dán đúng tính 1 điểm, dán sai không tính điểm.
2. Đội nào dán được nhiều từ nhất, nhanh nhất sẽ chiến
thắng.

Từ ngữ địa
phương

Từ ngữ
toàn dân

Má

Mẹ

O

Cô

Bài 3/SGK T87

VĂN HAY

Một thầy đồ đang ngồi cặm cụi viết. Bà vợ đến bên cạnh bảo:
- Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không.
Thầy đồ lấy làm đắc chí cho là vợ khen tài văn chương của mình, ý văn
dồi dào giấy khổ nhỏ không đủ chép. Nhưng thầy cũng hỏi lại:
- Bà hỏi vậy là thế nào?
Bà vợ thong thả nói:
- Ông chả biết tính toán gì cả, giấy khổ to bỏ đi còn gói hàng, chứ giấy
khổ nhỏ thì dùng làm gì được.

(In trong Kho tàng truyện tiếu lâm Việt Nam,
Nguyễn Cừ, Phan Trọng Thưởng sưu tầm, tuyển chọn, NXB Văn học, 2009)

Bài 3:

Phiếu học tập số 3
Đọc văn bản “Văn hay” và hoàn thành phiếu

Phần
a

Yêu cầu
- Câu nói của người vợ: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?” mang
nghĩa hàm ẩn:
…………………………………………………………………………………………
…………………………….……………………………………………………………

b

-Thầy đồ có hiểu đúng câu nói của vợ mình không?
…………………………………………………………………………………………
-Căn cứ vào đâu để em xác định:
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
-Nghĩa hàm ẩn do người nói/ viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do người nghe/ đọc suy
nghĩ có phải lúc nào cũng trùng nhau không?
…………………………………………………………………………………………

c

Bài 3/SGK T87
Phần
a

Phiếu học tập số 1
Đọc văn bản “Văn hay” và hoàn thành phiếu
Yêu cầu
- Câu nói của người vợ: “Ông lấy giấy khổ to mà viết có hơn không?”
mang nghĩa hàm ẩn:
-Người vợ chê cười khả năng viết lách của chồng.

b

- Thầy đồ không hiểu đúng câu nói của vợ mình.
- Căn cứ xác định: “Thầy đồ lấy làm đắc chí cho là vợ khen tài văn chương
của mình, ý văn dồi dào giấy khổ nhỏ không đủ chép.”

c

- Nghĩa hàm ẩn do người nói/ viết tạo ra và nghĩa hàm ẩn do người nghe/ đọc
không phải
suy nghĩ
lúc nào cũng trùng nhau.
- Vì hàm ý (của người nói/viết ) và cách hiểu (của người nói/nghe) có thể
khác nhau.

Điều kiện có hàm ý
(1)

Có ý thức đưa ra hàm ý
(2)

Có năng lực giải đoán
hàm ý

Bài 4/SGK trang 87
Sưu tầm ít nhất một truyện cười có nghĩa hàm ẩn và phân tích
nghĩa hàm ẩn có trong truyện cười đó.

Bài 4:
Nhưng nó phải bằng hai mày!
Làng kia có một tên lí trưởng nổi tiếng xử kiện giỏi. Một hôm
nọ, Cải với Ngô đánh nhau, rồi mang nhau đi kiện. Cải sợ kém thế,
lót  trước cho thầy Lí năm đồng. Ngô biện chè lá  những mười đồng.
Khi xử kiện thầy Lí nói:
– Thằng Cải đánh thằng Ngô đau hơn, phạt một chục roi.
Cải vội xòe năm ngón tay, ngẩn mặt nhìn thầy Lí, khẽ lẩm bẩm:
– Xin xét lại, lẽ phải về con mà!
Thầy Lí cũng xòe năm ngón tay trái úp lên năm ngón tay mặt nói:
– Tao biết mày phải… nhưng nó còn phải … bằng hai mày.
(Truyện cười dân gian Việt Nam)

Bài 5
Các từ ngữ in đậm dưới đây được sử dụng ở vùng miền nào? Chúng có tác dụng gì trong việc biểu đạt giá trị của tác
phẩm?
a. Quả tôi nom thấy con rắn dài đúng hai mươi thước không kém một tấc, một phân nào!
(Truyện cười dân gian Việt Nam, Con rắn vuông)
b. Khoai sắn tình quê rất thiệt thà.
(Tố Hữu, Nhớ đồng)
c. Thò tay mà bứt cọng ngò
Thương em đứt ruột giả đò ngó lơ.
(Ca dao)

Bài 5
Ví dụ

Vùng, miền sử dụng

Tác dụng

a. nom

b. thiệt
thà.
c. giả đò)

Miền Bắc

Phản ánh chân thật lời ăn
tiếng nói hằng ngày của
người miền Bắc.

Miền Trung
Miền Nam

Mang màu sắc vùng miền,
tạo sắc thái dí dỏm.

Miền
Nam

.

Tạo nên màu sắc riêng cho
câu ca dao.

(1 phút) 1. Viết một đoạn hội thoại (khoảng ba đến bốn
câu) trong đó có ít nhất một câu có nghĩa hàm ẩn và một
từ ngữ địa phương nơi em sống.
(5 phút) 2. Chọn 2 bạn trong nhóm và diễn lại đoạn hội
thoại đó

Đoạn hội thoại minh hoạ

“Hai người bạn thân đang nói chuyện với nhau, người bạn đầu
tiên lên tiếng:
- Tao nom thằng A rất hiền, trông tử tế lắm.
Người bạn liền trả lời ngay:
- Hôm qua bị lộ bản chất rồi, cháy nhà mới ra mặt chuột.”
- Từ địa phương: nom
- Câu mang nghĩa hàm ẩn: Hôm qua bị lộ bản chất
rồi, cháy nhà mới ra mặt chuột.

VẬN DỤNG
-HS sáng tác học sưu tầm một truyện cười
có sử dụng từ ngữ địa phương và ít nhất
một câu có nghĩa hàm ẩn. Sau đó, thực hiện
các yêu cầu:
a. Chỉ ra và nêu tác dụng của việc sử dụng từ
ngữ địa phương.
b. Chỉ ra và cho biết nghĩa của câu văn hàm ẩn
có trong văn bản.