THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

ẨN DỤ

I. Lí thuyết
1. Thế nào là ẩn dụ
a. Ví dụ
“Người cha mái tóc bạc
đốt lửa cho anh nằm”
- Hình ảnh “Người cha” chỉ Bác Hồ
- Tác dụng : thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm của Bác
dành cho các chiến sĩ.

b. Nhận xét
Ẩn dụ là gọi tên các sự vật, hoặc hiện tượng này bằng tên sự vật,
hiện tượng khác có nét tương đồng với nhau nhằm tăng sức gợi
hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
* Sơ đồ ẩn dụ

A

Quan hệ tương đồng

B

2. Các kiểu ẩn dụ
Các kiểu ẩn dụ

Ví dụ

1. Ẩn dụ phẩm chất

“Người cha mái tóc bạc
đốt lửa cho anh nằm”

2. Ẩn dụ hình thức

“Về thăm nhà Bác Làng Sen
Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng”

3. Ẩn dụ cách thức

“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”

4. Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

“Trời nắng giòn tan”

Phiếu bài tập số 1
Tìm từ láy trong những câu thơ dưới đây. Chỉ ra nghĩa và tác dụngcủa chúng đổi
với việc thể hiện nội dung mà tác giả muốn biểu đạt?
a) Bàn tay mang phép nhiệm mẫu
…………………………………………………………
Chất chịu từ những dãi dầu đây thôi.
…………………………………………………………
(Bình Nguyên)
…………………………………………………………
…………………………………………………...
…………………………………………………………
b) Nghẹn ngào thương mẹ nhiều hơn…
…………………………………………………………
Rưng rưng từ chuyện giản đơn thường
…………………………………………………………
ngày.
…………………………………………………………
(Định Nam Khương) …………………………………………………………
…………………………………………………………
………………

Phiếu bài tập số 1
Tìm từ láy trong những câu thơ dưới đây. Chỉ ra nghĩa và tác dụngcủa chúng đổi
với việc thể hiện nội dung mà tác giả muốn biểu đạt?
a) Bàn tay mang phép nhiệm mẫu
Chắt chịu từ những dãi dầu đây thôi.
a. dãi dầu, chắt chiu => Tác dụng:
(Bình Nguyên)
chỉ những vất vả, gian khó, sớm
khuya cần kiệm làm lụng của người
mẹ
b) Nghẹn ngào thương mẹ nhiều hơn…
Rưng rưng từ chuyện giản đơn thường
b. rưng rưng, nghẹn ngào=> Tác
ngày.
dụng: cảm xúc nghẹn ngào, xúc
(Định Nam Khương)
động của người con khi nghĩ về mẹ

Phiếu bài tập số 2
 Tìm ẩn dụ trong những câu thơ dưới đây. Nêu tác dụng của các ẩn
dụ đó đối với việc miêu tả sự vật và biểu cảm.
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon
À ơi này cải trăng tròn
À ơi này cái trăng còn nằm nôi…
{….}
A ơi này cái mặt trời bé…
(Bình Nguyên)

……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………..........................................
........................................................
.......................................................

Phiếu bài tập số 2
 Tìm ẩn dụ trong những câu thơ dưới đây. Nêu tác dụng của các ẩn
dụ đó đối với việc miêu tả sự vật và biểu cảm.
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon
À ơi này cải trăng tròn
À ơi này cái trăng còn nằm nôi…
{….}
A ơi này cái mặt trời bé…
(Bình Nguyên)

Ẩn dụ trong câu: ” cái trăng vàng”, ”
cái trăng tròn”, ” cái trăng” => ẩn dụ
chỉ em bé
- Tác dụng: thể hiện tình cảm yêu
thương, quý trọng, con là điều tốt đẹp
quý giá nhất trần đời của mẹ, từ đó
thể hiện tình yêu của mẹ dành cho
con

Phiếu bài tập số 3
Trong cụm từ và các tục ngữ (in đậm) dưới đây, biện
pháp ẩn dụ được xây dựng trên cơ sở so sánh ngầm giữa
những sự vật, sự việc nào?

a) Ru cho cát khuyết tròn đầy
Cái thương cái nhở nặng ngày xa nhau.
(Bình Nguyên)

……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………

b) Ăn quả nhớ kế trồng cây.
(Tục ngữ)

……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………
……………………………………………………

c) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)

Phiếu bài tập số 3
Trong cụm từ và các tục ngữ (in đậm) dưới đây, biện
pháp ẩn dụ được xây dựng trên cơ sở so sánh ngầm giữa
những sự vật, sự việc nào?

a) Ru cho cái khuyết tròn đầy
Cái thương cái nhở nặng ngày xa nhau.
(Bình Nguyên)
b) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
(Tục ngữ)

c) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
(Tục ngữ)

a. ” Cái khuyết tròn đầy” => ẩn dụ
cho em bé bụ bẫm, đáng yêu
b. “Ăn quả” so sánh ngầm với sự hưởng
thụ thành quả lao động.
“ người trồng cây” so sánh ngầm với 
những người làm ra thành quả cho người
hưởng thụ.
+ “Mực, đen” : cái xấu, lạc hậu, những
môi trường, những phần tử xấu xa, tiêu
cực trong cuộc sống.
+ “Đèn, sáng” : so sánh ngầm với những
điều tốt đẹp, tích cực, tiến bộ.

Viết một đoạn văn ngắn khoảng 4-5 dòng
về chủ đề tình cảm gia đình trong đó có sử
dụng ít nhất 1 phép ẩn dụ

CỦNG CỐ, MỞ RỘNG

Em hãy tìm các câu thơ, câu văn có sử dụng biện
pháp tu từ ẩn dụ?

Trân trọng cảm ơn!