Tiết 39 - Bài 43

ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Chim cánh cụt sống ở vùng nào? Chúng có thể sống ở vùng khí hậu nhiệt đới không?
KHỞI ĐỘNG
- Người ta chia sinh vật thành mấy nhóm?
- Vậy nhiệt độ môi trường có ảnh hưởng
như thế nào đến đời sống sinh vật?
I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
Nhiệm vụ: Trả lời các câu hỏi sau
ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ
0 – 500 C
? Đa số sinh vật sống được trong phạm vi nhiệt độ bao nhiêu?
GIỚI HẠN CHỊU NHIỆT CỦA MỘT SỐ LOÀI
Vi khuẩn suối nước nóng chịu được nhiệt độ 70- 900C
Ấu trùng sâu ngô chịu được nhiệt độ -270C
Ví dụ 1: Thực vật
D? s?ng du?c v?i nh?ng di?u ki?n nhi?t d? kh�c nhau c?a mơi tru?ng, v?y th?c v?t d?u cĩ nh?ng d?c di?m ri�ng thích nghi d? t?n t?i:
*Cây vùng nhiệt đới khô hạn
Cây xương rồng
Cây thanh long
Cây nha đam
Lá: Biến thành gai hoặc có tầng cutin dày để hạn chế thoát hơi nước khi nhiệt độ lên cao
Thân: Mọng nước để dự trữ nước nuôi cây
Rễ: Dài, lan rộng, bám sâu vào trong lòng đất để hút nước
- Cây rụng lá để giảm diện tích tiếp xúc với không khí lạnh.
* Cây vùng ôn đới
Lá cây vàng vào mùa thu và rụng lá vào mùa đông
Chồi cây có các vảy mỏng bao bọc, thân và rễ cây có các lớp bần dày để tạo thành những lớp cách nhiệt bảo vệ cây
Xuân
Thu
Hè
Đông
CÂY BÀNG
Cây chỉ quang hợp bình thường ở nhiệt độ trung bình từ 200 C – 300 C. Nhiệt độ cao quá ( 400 C ) hay thấp quá ( 00 C ) cây ngừng quang hợp và hô hấp.
? l?p 6, c�c b?n d� h?c qu� trình quang h?p v� hơ h?p c?a c�y ch? cĩ th? di?n ra bình thu?ng ? nhi?t d? mơi tru?ng nhu th? n�o?
Ví dụ 2: Động vật
*Động vật sống vùng lạnh
Lông dày và dài, kích thước cơ thể lớn, lớp mỡ dưới da dày.
Lông ngắn, cơ thể nhỏ.
*Động vật sống vùng nóng
Gấu ngựa Việt Nam
Vịt
Ví dụ 3 : Nhiều loài động vật có tập tính lẩn tránh nơi nóng quá hoặc lạnh quá bằng cách : chui vào hang , ngủ đông hoặc ngủ hè…
Chim di cư
Chuột đào hang tránh nóng
Ếch chui vào hốc bùn ngủ đông
Gấu Bắc Cực ngủ đông
Sư tử tránh nóng trong hang đá
Bảng 43.1 Các sinh vật biến nhiệt và hằng nhiệt
vi sinh vật
nấm,
thực vật,
động vật không xương sống
cá
lưỡng cư, bò sát.
Chim
Thú
Con người
I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
- Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ 0 - 500C. Tuy nhiên, cũng có một số sinh vật nhờ khả năng thích nghi cao nên có thể sống được ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.
- Nhiệt độ ảnh hưởng đến hình thái, các hoạt động sinh lí và tập tính của sinh vật.
- Sinh vật được chia thành hai nhóm:
+ Sinh vật biến nhiệt: có nhiệt độ của cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ của môi trường.
+ Sinh vật hằng nhiệt: nhiệt độ của cơ thể không phụ thuộc nhiệt độ môi trường.
? Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường?
Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt thì nhóm sinh vật hằng nhiệt có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ môi trường vì :
- Sinh vật hằng nhiệt là các sinh vật có tổ chức cơ thể cao (chim, thú, con người), đã phát triển các cơ chế điều hoà thân nhiệt giữ cho nhiệt độ cơ thể luôn ổn định không phụ thuộc vào môi trường ngoài.
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
Nhiệm vụ: Quan sát hình ảnh và trả lời các câu hỏi sau:
ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
Thực vật sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng có đặc điểm gì?
Cây ráy
Cây lá lốt
Mô giậu
Cây sa nhân
Thực vật sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng có phiến lá mỏng, bản lá rộng,
mô giậu kém phát triển.
Thực vật sống ở nơi ẩm ướt, nhiều ánh sáng cây có đặc điểm gì?
Phiến lá hẹp
Mô giậu phát triển
Cây dừa nước
Cây lúa
Cây thủy trúc
- Rễ ăn sâu, lan rộng
Thân mọng nước
- Lá tiêu giảm hoặc biến thành gai
Thực vật sống ở nơi khô hạn thực vật có đặc điểm gì để thích nghi?
Cây keo lạc đà
Cây lê gai
Cây xương rồng
Da trần ẩm ướt,
khi gặp điều kiện
khô hạn dễ bị
mất nước
Thường xuyên sống nơi có độ ẩm cao động vật có đặc điểm gì?
Sinh sống trên sa mạc động vật có đặc điểm gì?
Có cơ quan tích trữ nước và cơ chế bảo vệ chống mất nước. VD như da có vảy sừng làm giảm khả năng mất nước .
Tắc kè
Kỳ nhông
Thằn lằn sa mạc
Động vật sống nơi ẩm ướt; nơi khô ráo có đặc điểm gì?
Động vật sống nơi khô ráo
Động vật sống nơi ẩm ướt
Châu chấu
Bọ hung
Ốc sên
Cá cóc
Rắn đuôi chuông
Tắc kè
Ếch
Giun đất
Da trần ẩm ướt, khi gặp điều kiện khô hạn dễ bị mất nước
Da có vảy sừng làm giảm khả năng mất nước .
Lúa nước
Ráy
Thuốc bỏng
Thông
Ốc sên
Giun đất
Thằn lằn
Lạc đà
Ruộng
Dưới tán rừng
Trong vườn
Trên đồi
Trên thân cây trong vườn
Trong đất
Vùng đất khô, đồi,…
Sa mạc
Bảng 43.2 Các nhóm sinh vật thích nghi với độ ẩm khác nhau của môi trường
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật
ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
- Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật.
- Thực vật và động vật đều mang nhiều đặc điểm sinh thái thích nghi với môi trường có độ ẩm khác nhau.
- Thực vật được chia thành hai nhóm:
+ Thực vật ưa ẩm
+ Thực vật chịu hạn
- Động vật được chia thành hai nhóm:
+ Động vật ưa ẩm
+ Động vật ưa khô.
TỔNG KẾT
- Làm bài tập ở SBT
- Chuẩn bị bài 44:
“Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật”

Hướng dẫn học tập ở nhà