KiÓm tra bµi cò
C©u hái: Tr×nh bµy ph­¬ng ph¸p hãa häc ph©n biÖt 2
khÝ CO vµ CO2

§¸p ¸n

* Sôc 2 khÝ trªn vµo dung dÞch n­íc v«i trong. NÕu khÝ
nµo lµm n­ướ
ước v«i trong vÈn ®ôc (kÕt tña tr¾ng) lµ khÝ
CO2
* PTHH: Ca(OH)2 + CO2

CaCO3 + H2O
(Tr¾ng)

TiÕt 37
Bµi 29

Axit cacbonic
vµ muèi cacbonat
Môc tiªu bµi häc

- C¸c em biÕt ®­ược tr¹ng th¸i tù nhiªn, tÝnh chÊt vËt lÝ
vµ tÝnh chÊt hãa häc cña axit cacbonic.
- BiÕt ®­ược tÝnh tan, tÝnh chÊt hãa häc vµ øng dông
cña muèi cacbonat.
- BiÕt ®­ược chu tr×nh cña cacbon trong tù nhiªn.

TiÕt 37
Bµi 29

Axit cacbonic
vµ muèi cacbonat

I - Axit cacbonic (H2CO3)
1. Tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ tÝnh chÊt vËt lÝ
(?) KhÝ CO2 cã hßa tan trong n­íc kh«ng? NÕu cã th× tØ
lÖ thÓ tÝch b»ng bao nhiªu?
Tr¶ lêi: - KhÝ CO2 tan ®­ược trong n­ước t¹o
thµnh
dung dÞch H2CO3.
- TØ lÖ thÓ tÝch: VCO : VH O = 9 : 100
2

2

TiÕt 37
Bµi 29

Axit cacbonic
vµ muèi cacbonat

I - Axit cacbonic (H2CO3)
1. Tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ tÝnh chÊt vËt lÝ
N­íc tù nhiªn vµ n­ước m­a cã hßa tan khÝ cacbonic:
1000 cm3 n­ước hßa tan ®­îc 90 cm3 khÝ CO2. Mét phÇn khÝ
CO2 t¸c dông víi n­ước t¹o thµnh dung dÞch axit cacbonic,
phÇn lín vÉn tån t¹i ë d¹ng ph©n tö CO 2 trong khÝ quyÓn.
Khi ®un nãng, khÝ CO2 bay ra khái dung dÞch. Trong n­ước
m­a còng cã axit cacbonic do n­ước hßa tan khÝ CO2 cã trong
khÝ quyÓn.

I. AXIT CACBONIC (H2CO3)
2. Tính chất hóa học

H2CO3 là một axit yếu :
Dung dịch H2CO3 làm
quỳ
tím
chuyển
H2thành
CO3 là màu
một đỏ
axitnhạt.
không
bền: H2CO3 tạo thành
trong các phản ứng hóa
học bị phân hủy ngay
thành CO2 và H2O.

H2CO3

H2O + CO2

2. TÝnh chÊt hãa häc
H2CO3 lµ mét axit yÕu: dung dÞch H2CO3 lµm quú
tÝm chuyÓn thµnh mµu ®á nh¹t
H2CO3 lµ mét axit kh«ng bÒn: H2CO3 t¹o thµnh
trong c¸c ph¶n øng hãa häc bÞ ph©n hñy ngay thµnh
CO2 vµ H2O.

II - Muèi cacbonat
1. Ph©n lo¹i
(?) Em h·y nªu l¹i kh¸i niÖm muèi vµ ph©n lo¹i muèi?
Tr¶ lêi: - Kh¸i niÖm: Ph©n tö muèi gåm cã mét
hay nhiÒu nguyªn tö kim lo¹i liªn kÕt víi mét hay
nhiÒu gèc axit.
- Ph©n lo¹i: cã hai lo¹i muèi
+ Muèi trung hßa
+ Muèi axit

II - Muèi cacbonat
1. Ph©n lo¹i

Muèi cacbonat
Cacbonat trung hßa
Cacbonat axit
(Muèi cacbonat kh«ng (Gäi lµ muèi hi®rocacbonat,
cßn nguyªn tè H trong cã nguyªn tè H trong thµnh
thµnh phÇn gèc axit)
phÇn gèc axit)
VD:CaCO3, Na2CO3, VD: Ca(HCO3)2, NaHCO3,
MgCO3, …
KHCO3, …

II - Muèi cacbonat
1. Ph©n lo¹i

Muèi cacbonat
Cacbonat trung hßa
Cacbonat axit
(Muèi cacbonat kh«ng (Gäi lµ muèi hi®rocacbonat,
cßn nguyªn tè H trong cã nguyªn tè H trong thµnh
thµnh phÇn gèc axit)
phÇn gèc axit)
VD:CaCO3, Na2CO3, VD: Ca(HCO3)2, NaHCO3,
MgCO3, …
KHCO3, …

II. MUỐI CACBONAT
2. Tính chất

Quan sát bảng tính tan rồi kết luận về tính tan của
muối cacbonat?

2. TÝnh chÊt
a) TÝnh tan
- §a sè muèi cacbonat kh«ng tan trong n­ước, trõ
mét sè muèi cacbonat cña kim lo¹i kiÒm nh­:
Na2CO3, K2CO3, …
- HÇu hÕt muèi hi®rocacbonat tan trong n­ước, nh­:
Ca(HCO3)2, Mg(HCO3)2, …

b) TÝnh chÊt hãa häc
• T¸c dông víi axit
ThÝ nghiÖm: sgk

Dông cô vµ hãa chÊt lµm thÝ nghiÖm

b) TÝnh chÊt hãa häc
• T¸c dông víi axit
ThÝ nghiÖm: sgk

C¸ch tiÕn hµnh
- LÊy 2-3 ml dung dÞch NaHCO3 vµ 2-3 ml dung dÞch
Na2CO3
- Nhá tõ tõ, lÇn l­ît, riªng biÖt tõng dung dÞch võa lÊy
vµo hai èng nghiÖm (1) vµ (2) ®ùng s½n dung dÞch
HCl
- Quan s¸t hiÖn t­îng.

phiÕu häc tËp sè 1

Quan s¸t thÝ nghiÖm vµ hoµn thµnh b¶ng sau:
Tªn
HiÖn t­îng NhËn xÐt
thÝ nghiÖm
Dung dÞch
NaHCO3
vµ Na2CO3
t¸c dông
víi dung
dÞch HCl

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

§¸p ¸n

phiÕu häc tËp sè 1
Tªn
thÝ nghiÖm
Dung dÞch
NaHCO3 vµ
Na2CO3 t¸c
dông víi
dung dÞch
HCl

HiÖn t­ NhËn xÐt
ượng
Cã bät
khÝ
tho¸t ra
ë c¶ hai
èng
nghiÖm

Do cã
ph¶n
øng hãa
häc x¶y
ra ë c¶
hai èng
nghiÖm
sinh ra
khÝ CO2

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

NaHCO3(dd) + HCl(dd)

NaCl(dd) + H2O(l) + CO2(k)

Na2CO3(dd) +2HCl(dd)

2NaCl(dd) +H2O(l) +CO2(k)

b) TÝnh chÊt hãa häc
• T¸c dông víi axit
ThÝ nghiÖm: sgk
NhËn xÐt: Muèi cacbonat t¸c dông víi axit m¹nh h¬n
axit cacbonic t¹o thµnh muèi míi vµ gi¶i phãng khÝ
CO2.

• T¸c dông víi dung dÞch baz¬
ThÝ nghiÖm: sgk

Dông cô vµ hãa chÊt lµm thÝ nghiÖm

• T¸c dông víi dung dÞch baz¬
ThÝ nghiÖm: sgk

C¸ch tiÕn hµnh
- LÊy 3-5 ml dung dÞch Ca(OH)2 cho vµo èng nghiÖm
- LÊy 2-3 ml dung dÞch K2CO3 nhá tõ tõ vµo èng
nghiÖm ®ùng dung dÞch Ca(OH)2
- Quan s¸t hiÖn t­îng

phiÕu häc tËp sè 2

Quan s¸t thÝ nghiÖm vµ hoµn thµnh b¶ng sau:
Tªn
HiÖn t­îng NhËn xÐt
thÝ nghiÖm
Dung dÞch
K2CO3 t¸c
dông víi
dung dÞch
Ca(OH)2

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

§¸p ¸n

phiÕu häc tËp sè 2
Tªn
thÝ
nghiÖm

HiÖn t­ NhËn xÐt
îng

Cã
Dung dÞch vÈn
K2CO3 t¸c ®ôc
dông víi hoÆc
dung dÞch kÕt tña
Ca(OH)2 tr¾ng
xuÊt
hiÖn

Do cã
ph¶n øng
hãa häc
x¶y ra vµ
t¹o ra
CaCO3
kh«ng
tan, mµu
tr¾ng

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

K2CO3(dd) +Ca(OH)2 (dd)

CaCO3(r) + 2KOH(dd)
(tr¾ng)

• T¸c dông víi dung dÞch baz¬
ThÝ nghiÖm: sgk
NhËn xÐt: Mét sè dung dÞch muèi cacbonat ph¶n øng
víi dung dÞch baz¬ t¹o thµnh muèi cacbonat kh«ng
tan vµ baz¬ míi.
Chó ý: Muèi hi®rocacbonat t¸c dông víi kiÒm t¹o
thµnh muèi trung hßa vµ n­ước. ThÝ dô:
NaHCO3(dd) + NaOH(dd)
Na2CO3(dd) + H2O(l)

• T¸c dông víi dung dÞch muèi
ThÝ nghiÖm: sgk

Dông cô vµ hãa chÊt lµm thÝ nghiÖm

• T¸c dông víi dung dÞch muèi
ThÝ nghiÖm: sgk

C¸ch tiÕn hµnh
- LÊy 3-5 ml dung dÞch CaCl2 cho vµo èng nghiÖm
- LÊy 2-3 ml dung dÞch Na2CO3 nhá tõ tõ vµo èng
nghiÖm ®ùng dung dÞch CaCl2
- Quan s¸t hiÖn t­îng

phiÕu häc tËp sè 3

Quan s¸t thÝ nghiÖm vµ hoµn thµnh b¶ng sau:
Tªn
thÝ nghiÖm
Dung dÞch
Na2CO3
t¸c dông
víi dung
dÞch CaCl2

HiÖn t­
ượng

NhËn xÐt

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

§¸p ¸n

phiÕu häc tËp sè 3
Tªn
thÝ
nghiÖm

HiÖn t­ NhËn xÐt
îng

Cã
Dung dÞch vÈn
®ôc
Na2CO3
t¸c dông hoÆc
víi dung kÕt tña
tr¾ng
dÞch
xuÊt
CaCl2
hiÖn

Do cã
ph¶n øng
hãa häc
x¶y ra vµ
t¹o ra
CaCO3
kh«ng
tan, mµu
tr¾ng

Ph­¬ng tr×nh hãa häc

Na2CO3(dd) + CaCl2 (dd)

CaCO3(r) + 2NaCl(dd)
(tr¾ng)

• T¸c dông víi dung dÞch muèi
ThÝ nghiÖm: sgk
NhËn xÐt: Dung dÞch muèi cacbonat cã thÓ t¸c dông
víi mét sè dung dÞch muèi kh¸c t¹o thµnh hai muèi
míi

• Muèi cacbonat bÞ nhiÖt ph©n hñy
(?) Em h·y viÕt ph­¬ng tr×nh hãa häc muèi CaCO3 bÞ
nhiÖt ph©n hñy?
Tr¶ lêi: CaCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy:
CaCO3 (r)

to

CaO (r)

+

CO2 (k)

Quan s¸t vµ viÕt ph­¬ng tr×nh hãa häc
muèi NaHCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy?

• Muèi cacbonat bÞ nhiÖt ph©n hñy
CaCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy:
CaCO3 (r)

to

CaO (r)

+

CO2 (k)

NaHCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy:
2NaHCO3(r)

to Na2CO3(r) + H2O (h) + CO2(k)

NhËn xÐt: NhiÒu muèi cacbonat (trõ muèi cacbonat
trung hßa cña kim lo¹i kiÒm) dÔ bÞ nhiÖt ph©n hñy,
gi¶i phãng khÝ cacbonic.

• Muèi cacbonat bÞ nhiÖt ph©n hñy
CaCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy:
CaCO3 (r)

to

CaO (r)

+

CO2 (k)

NaHCO3 bÞ nhiÖt ph©n hñy:
2NaHCO3(r)

to Na2CO3(r) + H2O (h) + CO2(k)

NhËn xÐt: NhiÒu muèi cacbonat (trõ muèi cacbonat
trung hßa cña kim lo¹i kiÒm) dÔ bÞ nhiÖt ph©n hñy,
gi¶i phãng khÝ cacbonic.

3. øng dông
CaCO3 lµ thµnh phÇn chÝnh cña ®¸ v«i, ®¸ phÊn, ®­îc
dïng lµm nguyªn liÖu s¶n xuÊt v«i, xi m¨ng;
Na2CO3 ®­îc dïng ®Ó nÊu xµ phßng, thñy tinh;
NaHCO3 ®­îc dïng lµm d­îc phÈm, hãa chÊt trong
b×nh cøu háa …

III - Chu tr×nh Cacbon trong tù nhiªn
Trong tù nhiªn lu«n cã sù chuyÓn hãa cacbon tõ
d¹ng nµy sang d¹ng kh¸c. Sù chuyÓn hãa nµy diÔn ra
th­êng xuyªn, liªn tôc vµ t¹o thµnh chu tr×nh khÐp kÝn
®­îc thÓ hiÖn trong h×nh 3.17 (sgk/90).

1. H2CO3 lµ axit yÕu, dÔ bÞ ph©n hñy thµnh CO2 vµ H2O.
2. Muèi cacbonat cã nh÷ng tÝnh chÊt hãa häc sau: t¸c dông
víi dung dÞch axit m¹nh, víi dung dÞch baz¬, dung dÞch
muèi; dÔ bÞ nhiÖt ph©n hñy gi¶i phãng khÝ CO 2 (trõ
Na2CO3, K2CO3…).
3. Mét sè muèi cacbonat ®­îc dïng lµm nguyªn liÖu s¶n
xuÊt v«i, xi m¨ng, xµ phßng, thuèc ch÷a bÖnh, b×nh cøu
háa, v.v…

Bµi 4 (sgk/91)
H·y cho biÕt trong c¸c cÆp chÊt sau ®©y, cÆp nµo cã
thÓ t¸c dông víi nhau?
a) H2SO4 vµ KHCO3 ;
d) CaCl2 vµ Na2CO3 ;
b) K2CO3 vµ NaCl ;
c) MgCO3 vµ HCl ;

e) Ba(OH)2 vµ K2CO3.

* C¸c cÆp chÊt cã thÓ t¸c dông víi nhau lµ: a,c,d,e. V×
s¶n phÈm cña ph¶n øng lµ chÊt khÝ hoÆc chÊt kh«ng
tan.
* Ph­¬ng tr×nh hãa häc:
a) H2SO4 + 2KHCO3
K2SO4 + 2CO2 + 2H2O
c) MgCO3 + 2HCl

MgCl2 + CO2 + H2O

d) CaCl2 + Na2CO3

CaCO3 + 2NaCl

e) Ba(OH)2 + K2CO3

BaCO3

+ 2KOH

* C¸c cÆp chÊt cã thÓ t¸c dông víi nhau lµ: a,c,d,e. V×
s¶n phÈm cña ph¶n øng lµ chÊt khÝ hoÆc chÊt kh«ng
tan.
* Ph­¬ng tr×nh hãa häc:
a) H2SO4 + 2KHCO3
K2SO4 + 2CO2 + 2H2O
c) MgCO3 + 2HCl

MgCl2 + CO2 + H2O

d) CaCl2 + Na2CO3

CaCO3 + 2NaCl

e) Ba(OH)2 + K2CO3

BaCO3

+ 2KOH

Bµi 5 (sgk/91)
* ViÕt ph­¬ng tr×nh hãa häc:
2NaHCO3 + H2SO4
Na2SO4 + 2H2O + 2CO2
* Theo bµi ra:
Sè mol cña dd H2SO4 lµ: n = m/M = 980/98 = 10 (mol)
mµ dd H2SO4 ph¶n øng hÕt
TÝnh theo sè mol H2SO4.
* Theo PTHH: nCO = 2nH SO = 2x10 = 20 (mol)
2

2

4

ThÓ tÝch khÝ CO2 t¹o thµnh (®ktc):V=20x22,4=448(l)

H×nh 3.18. Th¹ch nhò trong c¸c hang ®éng

Bµi 1, 2, 3, 5 (sgk/91)