TRƯỜNG TH&THCS KÌ ĐỒNG
TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
MÔN NGỮ VĂN 7

BÀI 4 - NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng
Phạm Lê Hiên

Bài 4: NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
A/ TRI THỨC NGỮ VĂN

1. Đặc điểm của văn bản nghị luận văn học:
Mục đích:
Thuyết phục người đọc về một vấn đề văn học
Nội dung:

Thường tập trung phân tích vẻ đẹp về nội dung hoặc
sự độc đáo về hình thức của tác phẩm văn học

2. Giá trị nhận thức của văn học
- Tác phẩm văn học không chỉ mang lại cho con người hiểu
biết về thiên nhiên con người và cuộc sống xã hội mà còn
giúp người đọc hiểu chính mình.
- Văn học có giá trị nhận thức là muốn khẳng định tác
phẩm văn học mang lại hiểu biết cho người đọc.

B/ TÌM HIỂU VĂN BẢN:

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng

I/ TÌM HIỂU CHUNG
1/ Tác giả, Tác giả: Bùi Văn Hồng (1931 – 22/11/2012), quê Hà Tĩnh – người đã dành
tác phẩm:
cả đời mình cho văn học, đặc biệt là văn học thiếu nhi.
Ông gắn bó với NXB Kim Đồng trong suốt 30 năm, làm
công việc của một biên tập viên cho đến khi giữ chức
Tổng biên tập. Ông đã “đi hết con đường” của tình yêu
và lòng đam mê dành cho văn chương, nhưng tất cả
những điều còn lại chính là tình cảm thương mến, trân
mộ văn
củahọc
các đồng nghiệp, bạn văn và độc
Tác phẩm trọng,
Thể loại:ngưỡng
Nghị luận
PTBĐ:
giả
nhiều Nghị
thế hệ.
luận
Bố cục:
Phần 1: từ đầu...trẻ em  giới thiệu những nét đặc sắc của tác
phẩm ĐRPN
Phần 2: tiếp ...vô tận  nghệ thuật miêu tả cảnh trong ĐRPN
Phần 3: còn lại  nghệ thuật miêu tả con người trong ĐRPN

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng
II/ TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Vấn đề nghị luận trong văn bản:
Vấn đề nghị luận
Đặc sắc về nội dung
và hình thức nghệ
thuật của tác
phẩm Đất rừng
phương Nam.

Mục đích nghị luận
Cho người đọc thấy được vẻ
đẹp của khung cảnh và nghệ
thuật miêu tả con người trong
tác phẩm. Từ đó, người đọc có
được những hiểu biết về con
người, thiên nhiên Nam Bộ,
khơi gợi sự yêu thích đối với
nơi này.

Phương pháp nghị luận
Người viết đưa ra lí lẽ
và bằng chứng để làm
sáng tỏ vấn đề -> nhằm
thuyết phục người đọc,
người nghe

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng
2. Hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng
Tìm hệ thống ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong từng đoạn:

Cách lập luận của tác giả:

a) Những đặc sắc của Đất rừng phương Nam:
- Nhân vật: thuộc nhiều tầng lớp, nhiều ngành nghề.
- Kết cấu chương hồi kiểu truyền thống: không gian, thời
gian rạch ròi, nhân vật thiện ác, trắng đen tách bạch và bộc
lộ qua hành động, hình dáng, ngôn ngữ.

=> Tác giả cho người đọc cái
nhìn bao quát về những đặc sắc
của tác phẩm.

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng
2. Hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng
Tìm hệ thống ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong từng đoạn:
b) Nghệ thuật miêu tả loài vật, cảnh vật trong tác phẩm Đất rừng phương Nam.
+ Lí lẽ: "Trong Đất rừng phương Nam, ông chỉ sử dụng một phần rất nhỏ vốn sống
phong phú đó mà đã làm người đọc đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác".
+ Bằng chứng: "ba ba to bằng cái nia, kì đà lớn hơn chiếc xuồng tam bản, cá sấu
phải 12 trai tráng lực lưỡng mới khiêng nổi".

c) Đặc sắc về nghệ thuật miêu tả con người Nam bộ trong Đất rừng phương Nam:
Lí lẽ
Bằng chứng
Con người Nam bộ
được miêu tả với
những nét sắc sảo, lạ
lùng.
 

+ Những lời nói ngọt nhạt, cái túi tiền thâm đen, căng phồng, bóng mỡ của
dì Tư Béo.
+ Cái áo vắt vai và những câu đối thoại ngật ngưỡng, hài hước, dở tỉnh, dở
say của lão Ba Ngù.
+  Giống nhau:

Đều không có đất, quanh năm ở đợ làm thuê cho địa chủ.

Tác giả khắc họa kĩ
- Đều bị cướp công, cướp người yêu, cướp vợ.
lưỡng nhất hai nhân
- Đều đánh trả và bị tù.
vật: ông Hai bán rắn + Khác nhau:
  Ông Hai: Trốn tù, đón vợ rồi bỏ Võ Tòng:
và chú Võ Tòng
- Gây án tự đến nhà việc nộp mình. Mãn tù
vào rừng U Minh.
- Kiếm sống bằng đủ thứ nghề:
câu rắn, lấy mật, săn cá sấu,...
- Gương mặt khoáng đạt, dễ mến.
Làn da mặt như người trẻ, chỉ ở
đôi khóe mắt và trên vầng trán
cao là có xếp mấy đường nhăn

trở về, con chết, vợ làm vợ nhỏ của địa chủ.
- Làm nghề săn bẫy thú.
- Hai hố mắt sâu hoắm, một cặp tròng mắt
trắng dã, long qua, long lại, sắc như dao. Mái
tóc hung hung như bờm ngựa phủ dài xuống
gáy…. năm cái sẹo dài sả xuống từ thái
dương vắt đến cổ, như đầu móng cọp cào...

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng
Tác giả đã phân tích nghệ thuật miêu tả nhân vật đặc sắc trong tiểu thuyết:
Có sự kết hợp giữa chuyện thực và chuyện ảo; có sự trộn lẫn giữa cổ điển phương
Tây và cổ điển phương Đông. Từ đó, tính cách của nhân vật được làm rõ và qua đó cũng
là để khẳng định tài năng của nhà văn Đoàn Giỏi khi xây dựng nhân vật.
Qua hệ thống ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong => thái độ của tác
giả:
 Tác giả
đưa ra những nhận định đúng đắn, giúp người đọc hiểu hơn về vẻ đẹp
của Đất rừng phương Nam. Để làm sáng tỏ lí lẽ của mình, tác giả nêu rõ những dẫn
chứng được trích từ trong tiểu thuyết của Đoàn Giỏi => Chắc hẳn tác giả phải rất yêu
thích, hiểu rõ về tác phẩm mới có thể đưa ra những nhận định xác đáng và dẫn chứng
rõ ràng, thuyết phục đến như vậy.

Văn bản 1: Thiên nhiên và con người
trong truyện Đất rừng phương Nam - Bùi Hồng

3. Giá trị nhận thức: (Thảo luận cặp đôi)
a)a)
Văn
bảnbản
nghịnghị
luậnluận
này giúp
Văn
này em
giúp em hiểu thêm được nội dung
hiểu
gì về đoạn
và thêm
mục được
đích điều
của cuộc
gặp gỡ, đối thoại giữa ông Hai và chú
trích
ông
cô độc
giữa
VõNgười
Tòng đàn
trong
đoạn
trích
Người đàn ông cô độc giữa rừng.
rừng (trích truyện Đất rừng

b) Văn bản đã cho em hiểu thêm về đặc điểm thiên nhiên và

phương Nam) đã học ở Bài 1?

tính cách con người Nam Bộ vùng châu thổ Cửu Long Giang.

b) Văn bản đã giúp em hiểu văn
Từ góp
đó khơi
học
phầngợi
mởtrong
rộnglòng
kiếnngười đọc tình cảm yêu mến với
thức
về đất
connày.
người và thế giới
mảnh
xung quanh như thế nào?

* TỔNG KẾT:
1. Nghệ thuật:

- Lí lẽ xác đáng, thuyết phục.
- Dẫn chứng cụ thể, rõ ràng.
- Ngôn ngữ giản dị, giàu cảm xúc.
2. Nội dung: Văn bản phân tích cụ thể các giá trị về nội dung và nghệ thuật trong tác
phẩm Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi.
3. Những lưu ý khi đọc hiều văn bản nghị luận văn học
- Xác định vấn đề nghị luận
- Hiểu mục đích của văn bản viết để làm gì?
- Chỉ rõ hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản
- Hệ thống ý kiến, lí lẽ, bằng chứng phục vụ cho mục đích của văn bản như thế nào?
- Liên hệ và rút ra bài học nhận thức sau khi học văn bản nghị luận để thấy được văn
bản đã giúp em hiểu thêm về văn bản được phân tích và chính văn bản nghị luận này.

III/ LUYỆN TẬP:

90 GIÂY

1. Đoạn trích trên viết về vấn đề gì?
A. Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm “ Đất rừng phương Nam”
B. Kể chuyện về vùng đất phương Nam
C. Miêu tả về vùng đất phương Nam
D. Giới thiệu về nhà văn Đoàn Giỏi
2. Vì sao văn bản “Thiên nhiên và con người trong truyện "Đất rừng phương
Nam" là văn bản nghị luận?
A. Vì văn bản tập trung miêu tả vùng đất phương Nam
B. Vì tác giả kể về cái hay cái đẹp của văn bản “ Người đàn ông cô độc giữa rừng”
C. Vì tác giả giúp người đọc hiểu người đàn ông cô độc là ai
D. Vì tác giả phân tích cái hay về nghệ thuật và nội dung của tác phẩm “ Đất rừng
phương Nam”

3. Theo em mục đích chính của người viết đoạn trích trên là gì”?
A. Ca ngợi Võ Tòng
B. Ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên vùng đất phương Nam
C. Nêu lên cách xây dựng nhân vật của tác giả Đoàn Giỏi
D. Chỉ ra cái hay của tác phẩm “ Đất rừng phương Nam”
4. Người viết đã bày tỏ cảm xúc về tác phẩm qua câu văn nào?
A. Nhân vật trong Đất rừng phương Nam có nhiều tầng lớp, nhiều ngành nghề
như một xã hội thu nhỏ
B. Đoàn Giỏi đã từng viết một loạt sách về các con vật trên rừng dưới biển…
C. Người đọc không chỉ ngạc nhiên mà còn thấm đẫm cảm xúc bởi Đoàn
Giỏi là một nhà thơ, một thi sĩ của đất rừng phương Nam.
D. Cả ba ý trên đều đúng
IV/ VẬN DỤNG:

? Em hãy trình bày suy nghĩ của
em về vẻ đẹp bài thơ Mẹ - Đỗ Trung
Lai.

VỀ NHÀ

- Về học kĩ nội dung của bài học
- Đọc, chuẩn bị trước bài “Vẻ đẹp của bài thơ Tiếng gà trưa”