Khởi động
1

Đây là
địa danh nào?

Luỹ Thầy – Luỹ Đào Duy Từ (Quảng Bình)

Dưới chân luỹ Thầy sát
cửa sông Nhật Lệ (thuộc
tỉnh Quảng Bình) còn
một tấm bia khắc dòng
chữ: “Nơi đây đã từng
diễn ra các cuộc giao
tranh quyết liệt giữa hai
thế lực phong kiến Trịnh
– Nguyễn trong gần 50
năm của cuộc nội
chiến”

Đàng
Ngoài

Sông
Gianh

Đàng
Trong

Bài 6
Khởi nghĩa nông dân ở
Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

NỘI
DUNG

1. Bối cảnh lịch sử.

2. Diễn biến và kết quả.
3. Ý nghĩa lịch sử và tác động

6

Tiết 14,15 - Bài 6
KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở
ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII

Bài : KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
1. Bối cảnh lịch sử

Hoạt động nhóm 5 phút Hoàn thành PHT
Chính trị
Kinh tế
Xã hội

Hãy nêu 1 số
nét chính về bối
cảnh lịch sử dẫn
đến phong trào
nông dân Đàng
Ngoài.

Bài 7: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
1. Bối cảnh lịch sử
Chính trị

+ Chính quyền trung ương: chính quyền PK Đàng Ngoài rơi
vào khủng hoảng sâu sắc, Vua Lê không có thực quyền, phủ
Chúa giữ mọi quyền hành quanh năm tổ chức hội hè, yến tiệc…

+ Quan lại địa phương: Hoành hành đục khoét nhân dân.
Kinh tế
Xã hội

+ Ruộng đất của nhân dân bị quan lại, địa chủ lấn chiếm.
+ Tình trạng hạn hán, lũ lụt dấn đến mất mùa liên tiếp xả ra.
+ Thủ công nghiệp và thương nghiệp ngày càng sa sút, tiêu điều.
Cuộc sống của nhân dân khó khăn về mọi mặt.

=> Mâu thuẫn giữa nhân dân và chế độ PK Đàng Ngoài trở nên sâu sắc đã thúc
đẩy nông dân đứng lên nổi dậy đấu tranh chống lại chính quyền phong kiến.

Chính
quyền
phong
kiến
khủng
hoảng,
suy sụp

Kinh tế:
đình
đốn, sa
sút
nghiêm
trọng.

Đời
sống
nhân
dân cơ
cực:
chết
đói,
phiêu
tán…

Nông
dân vùng
lên chống
lại chính
quyền
phong
kiến.

Chúa Trịnh Sâm càng lúng sâu hơn vào “vũng bùn” ăn chơi hưởng lạc. Vào dịp Tết Trung thu “chúa phát
gấm làm hàng trăm, hàng ngàn cái đèn lồng tinh xảo tuyệt vời, mỗi cái giá đến mấy chục lạng vàng” (Thượng
kinh kí sự)
Quan lại xét xử “đục nước béo cò”, “để cho kẻ giảo hoạt lọt lưới pháp luật, kẻ điêu toa được múa mép, kẻ lí
? Nếu là người nông
ngay đành phải chịu thua” (Thông sức của Ngự sử đài năm 1719)
Năm 1710, chúa Trịnh Doanh tăng thuế ruộng tư, đánh thuế cả vào diện tích đất không sản xuất được như
dân
sống
ở
Đàng
Ngoài
“đồng chua nước mặn”, “đất sồi, rừng khô cằn”, “bãi cát trắng”.
Phan Huy Chú trong “Lịch triều hiến chương loại chí” đã
nhận kì
xét:này,
“...Mộtem
tấc đất,
thời
cókhông
ủngbỏ sót, không chỗ
nào là không đánh thuế, cái chính sách vét hết lợi hình như quá cay nghiệt”.
cuộc
khởi
Nạn đói khủng khiếp năm 1740 – 1741 ở Đàng Ngoài,hộ
“Dâncác
lưu vong
bồng
bế, dắtnghĩa
díu nhau di kiếm ăn đầy
đường… Dân phần nhiều sống nhờ rau cỏ, ăn cả chuột, rắn.của
Người
chết đóidân
ngổn không?
ngang, người sống sót không
nông
còn một phần mười. Làng nào có tiếng trù mật cũng chỉ còn năm, ba hộ mà thôi” (Khâm định việt sử thông
Vì sao?
giám cương mục)
Người dân phải ăn vỏ cây, rau cỏ, thây chết đói đầy đường, thôn xóm tiêu điều. Những người sống sót thì
phiêu tán khắp nơi.
Theo bản điều trần Ngô Thì Sĩ gửi chúa Trịnh thì 4 trấn đồng bằng (thuộc Bắc Bộ ngày nay) có 1076 xã,
dân đi phiêu tán hết.
Năm 1741, số làng phiêu tán gần hết lên đến 1730 làng, số làng phiêu tán vừa là 1961 làng, nghĩa là hơn
1/4 tổng số làng xã của Đàng Ngoài.

Bài 6: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
2. Diễn biến và kết quả
Dựa vào lược đồ,
thông tin và bảng
tóm tắt hãy:
Nêu những nét chính
về diễn biến, kết quả
của một số cuộc khởi
nghĩa lớn nông dân
tiêu biểu ở Đàng
Ngoài thế kỉ XVIII?

Bài 6: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
2. Diễn biến và kết quả.
Cuộc KN tiêu biểu/ Diễn biến chính
Em có nhận
thời gian diễn ra
xét về địa bàn
Nguyễn Hữu
Địa bàn hoạt động chính là ở Đồ Sơn, Vân Đồn…=> sau
đó động
đánh và
lên
hoạt
Cầu
Kinh Bắc, uy hiếp Thăng Long, rồi mở rộng xuống Namkết
Sơn,
quảThanh
của
(1741 - 1751)
Hóa, Nghệ An.Cuộc khởi nghĩa được đông đảo nhân dân ủng hộ. Đến
phong trào
1751 chúa Trịnh đem quân đàn áp => cuộc KN thất bại.
nông dân
Hoàng Công
Diễn ra trên 1 khu vực rộng lớn từ Sơn Nam -> Tây Bắc.
ÔngNgoài?
có công
Đàng
Chất
bảo vệ vùng biên giới và giúp dân ổn định cuộc sống. Sau khi ông mất,
( 1739 - 1769)
con trai ông tiếp tục cuộc khởi nghĩa đến năm 1769 thì bị dập tắt.
Nguyễn Danh
Phương
(1740 - 1751)

- Khởi nghĩa diến ra từ Tam Đảo ( Vĩnh Phúc) đến Sơn Tây, Tuyên
Quang. Đến năm 1751 quân Trịnh ồ ạt đem quân đàn áp, ông bị bắt,
cuộc khởi nghĩa thất bại.

=> Nhận xét: - Phạm vi hoạt động rộng: Khắp trấn đồng bằng và vùng Thanh –
Nghệ.
- Kết quả: Đều thất bại

- Anh em Nguyễn Tuyển, Nguyễn Cừ
nổi dậy ở Ninh Xá (Chí Linh- Hải
Dương). Nghĩa quân giương cao lá cờ
"Ninh dân“ tiến quân đánh các làng
Thích Lý, My Thữ- quê hương họ
ngoại chúa Trịnh- thu hết tiền của,
thóc gạo, vải vóc đem phân phát hết
cho dân nghèo.

- Ở vùng Sơn Nam, Vũ Đình Dung tấn
công Chân Định, đánh bại quân triều
đình giết nhiều quân tướng. Nghĩa
quân chiến đấu rất anh dũng "gặp
quan quân là vác dao xông vào
chém”.

Nguyễn Danh Phương là 1 trí thức nho học, bất bình với triều đình thối nát, đã tập hợp nghĩa quân làm căn cứ ở Tam Đảo
(Vĩnh Phúc). Trong gần 10 năm, hầu hết vùng Sơn Tây, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên... đều thuộc phạm vi kiểm soát
của nghĩa quân. Thanh thế của ông lừng lẫy 1 vùng, trở thành "địch quốc của triều đình". Năm 1751, Trịnh Doanh tập trung
lực lượng tấn công căn cứ, ông bị bắt ở Lập Thạch (Vĩnh Phúc)

Nguyễn Dương Hưng là 1 nhà sư, đã tập hợp nghĩa
quân (vài ngàn người) nổi dậy ở Sơn Tây, lấy núi Tam
Đảo làm căn cứ. Hoạt động của nghĩa quân gây cho
triều đình nhiều phen hoảng hốt. Khi quân đội triều
đình tấn công, khởi nghĩa bị dập tắt

Lê Duy Mật là con vua Lê Dụ Tông. Năm 1738, ông
cùng người thân cận tổ chức đảo chính nhằm lật đổ
chúa Trịnh khôi phục lại quyền hành cho nhà Lê
nhưng bị thất bại, ông chạy vào Thanh Hoá kêu gọi
nhân dân nổi dậy. Hoạt động của nghĩa quân gây cho
triều đình nhiều thiệt hại và lo lắng. Năm 1752, trước
sự tấn công của quân triều đình, ông đã rút quân vào
Trình Quang (tây Nghệ An) để xây dựng căn cứ. Năm
1770, triều đình tấn công Trình Quang, Lê Duy Mật
cùng vợ con tự thiêu chết

Nguyễn Hữu Cầu đem thủ hạ về giữ
núi Đồ Sơn và đất Vân Đồn. Năm 1743,
quận He giết được Trịnh Bảng, tự xưng
làm Đông Đạo Thống Quốc Bảo Dân
Đại tướng Quân, thanh thế lừng lẫy.
 Sau đó bị bao vây ở núi Đồ Sơn, Hữu
Cầu phá vây ra, về đánh lấy thành Kinh
Bắc. Trấn phủ thành phải bỏ ấn tín mà
chạy; ở Thăng Long được tin ấy triều
đình rất lo lắng. Sau ông mở rộng hoạt
động xuống Sơn Nam, vào Thanh Hoá,
Nghệ An. Năm 1751, khởi nghĩa bị dập
tắt.

Hoàng Công Chất tập hợp dân khỏi
nghĩa ở Sơn Nam. Chúa Trịnh nhiều
lần đem quân đánh không nổi phải rút
về. Năm 1745, quân khởi nghĩa tập
kích bắt và giết chết trấn thủ Sơn Nam.
Sau ông xây dựng căn cứ ở Điện Biên.
Tại đây, ông đã có công bảo vệ vùng
biên giới và giúp dân ổn định cuộc
sống, được nhân dân Tây Bắc tôn là
Chúa Mường Thanh:
“Dưới xuôi có vua
Trên này có chúa…
…Chúa thật lòng yêu dân
Chúa xây dựng bản Mường
Mọi người đều yên ổn”

Thành Bản Phủ - Nơi thời Hoàng Công Chất

Bài 6: KHỞI NGHĨA NÔNG DÂN Ở ĐÀNG NGOÀI THẾ KỈ XVIII
3. Ý nghĩa lịch sử và tác động
- Ý nghĩa, tác động:
+ Thể hiện ý chí đấu tranh chống áp bức, bất công
+ Buộc chúa Trịnh phải thực hiện 1 số chính sách như khuyến
khích khai hoang, giảm nhẹ thuế khoá, tu sửa đê điều, đưa
nông dân lưu tán về quê làm ăn…
+ Giáng đòn mạnh mẽ và làm lung lay chính quyền Lê – Trịnh

Hãy nêu ý nghĩa,
tác động của
phong trào nông
dân ở Đàng
Ngoài đối với xã
hội Đại Việt thế
kỉ XVIII?

Luyện tập
Lập bảng thống tiêu biểu về 1 số cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào nông dân ở
Đàng Ngoài thế kỉ XVIII?
Khởi nghĩa

Thời gian diễn ra

Địa bàn hoạt động

Kết quả

Luyện tập

Lập bảng thống tiêu biểu về 1 số cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào nông dân ở
Đàng Ngoài thế kỉ XVIII?
Khởi nghĩa
Nguyễn Tuyển –
Nguyễn Cừ

Thời gian
diễn ra
1740-1741

Địa bàn hoạt động

Kết quả

Ninh Xá (Hải Dương)

Vũ Đình Dung
Nguyễn Hữu Cầu

1740
1741-1751

Sơn Nam
Đồ Sơn, Vân Đồn (Hải Phòng) ->
Kinh Bắc -> Sơn Nam -> Thanh Hóa,
Nghệ An

Hoàng Công Chất

1739-1769

Sơn Nam -> Tây Bắc

Nguyễn Danh
Phương

1740-1751

Tam Đảo (Vĩnh Phúc) -> Sơn Tây,
Tuyên Quang

Đều thất
bại

Buộc chúa Trịnh phải thực
hiện 1 số chính sách

LUYỆN TẬP

20

50

5

40

4

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu 1: Nội dung nào không phản ánh đúng
tình trạng Đàng Ngoài vào thế kỉ XVIII?
A.Vua Lê kiểm soát
mọi việc.

B. Phủ chúa quanh năm
hội hè, yến tiệc.

C. Quan lại, binh lính
đục khoét của nhân dân.

D. Ruộng đất của nông dân
bị lấn chiếm.
QUAY VỀ

2. Tình trạng công thương nghiệp ở Đàng Ngoài
thế kỉ XVIII như thế nào?
A. Vô cùng phát triển.

B. Sa sút, điêu tàn..

C. Diễn ra bình thường như
trước khi có chiến tranh.

D. Được nhà nước
đầu tư và phát triển.

QUAY VỀ

3. Nạn đói lớn nhất ở Đàng Ngoài

xảy ra vào năm nào?

A. 1740 - 1741.

B. 1742-1743.

C. 1741-1742.

D. 1743-1744.

QUAY VỀ

4. Đâu không phải là đặc điểm của phong trào khởi
nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài (thế kỉ XVIII)?
A.Diễn ra trong khoảng
thời gian dài.

B. Diễn ra liên tiếp.

C. Các cuộc khởi nghĩa kết hợp
chặt chẽ với nhau.

D. Địa bàn hoạt động rộng.
QUAY
VỀ

5. Tác động lớn nhất của các cuộc khởi nghĩa nông
dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII là gì?
A. Thể hiện tinh thần đấu tranh
bất khuất của người nông dân.

C. Đem lại ruộng đất cho nông dân.

B. Góp phần làm cho cơ đồ họ Trịnh
bị lung lay.
D. Giải quyết được nạn đói cho
dân nghèo.
QUAY
VỀ

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Chuẩn bị Bài 7: Phong trào Tây Sơn.
+ Tìm hiểu về nguyên nhân bùng nổ của phong
trào Tây Sơn.
+ Tìm hiểu về một số thắng lợi tiêu biểu của
phong trào Tây Sơn.
+ Tìm hiểu về Nguyễn Huệ - Quang Trung và vai
trò của ông trong phong trào Tây Sơn.
+ Sưu tầm tranh ảnh, tài liệu, có liên quan đến
bài học.

Thank you