Em hãy
xem video
sau và cho
biết video
đề cập đến
nhân vật
lịch sử
nào ? Nêu
hiểu biết
của em về
người ấy

1.Đọc
- Đọc to rõ ràng, truyền cảm, phù hợp với
mạch cảm xúc của bài thơ (có đoạn tha
thiết trầm lắng, có đoạn hòa hùng sôi nổi )
- Chú ý các cụm từ khó: Hai mươi năm lẻ,
Cựu giang sơn, nhật nhân tân, hựu nhật
tân,…

Dậy! Dậy! Dậy!
Bên án một tiếng gà vừa gáy
Chim trên cây liền ngỏ ý chào mừng
Xuân ơi xuân, xuân có biết hay chăng ?
Buồn cùng sông, thẹn cùng núi, tủi cùng trăng
Hai mươi năm lẻ đã từng chua với xót
Trời đất may còn thân sống sót
Tháng ngày khuây khoả lũ đầu xanh
Thưa các cô các cậu lại các anh
Trời đã mới người càng nên đổi mới
Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội

Ghé vai vào gánh vác cựu giang san
Đi cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan
Dây đoàn thể quyết ghe phen thành nghiệp lại
Ai hữu trí từ nay xin gắng gỏi
Cởi lốt xưa mà tu dưỡng lấy tinh thần
Chẳng thèm chơi, chẳng thèm mặc, chẳng thèm ăn
Đúc gan sắt để dời non lấp bể
Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ
Mới thế này là mới hỡi chư quân
Chữ rằng "nhật nhật tân, hựu nhật tân"

2. Tìm hiểu chung
a) Tác giả

Quê ở Nghệ An

Phan Bội Châu
( 1867 – 1940 )

Là nhà cách mạng lớn – người luôn sục sôi tinh
thần yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc
Di sản văn học phóng phú

Tác phẩm chính: Hải
ngoại huyết thư
(1906), Ngục trung
thư ( 1914), Trùng
Quang tâm sứ
( khoảng 1905 1914),…

2. Tìm hiểu chung
b) Tác phẩm

Hát nói
Thể loại

Biểu cảm

PTBĐ

Xuất xứ

Nằm
In trong
trongPhan
lời đáp
Bội tù
Châu
của
Phan
– TácBội
phẩm
Châu
chọn
khilọc,
học
sinh
TrầnQuốc
Hải học
Yến Và
giớiTrường
thiệu
dòng
và ởtuyển
Huế chọn,
tổ chức
NXB
chúc
thọ
giáo
chodục
ông,
Việt
ngày
Nam,
29
tháng
2009,
1 năm
tr64-65
1927

Hoàn cảnh sáng tác

Năm 1927,khi nước ta đang bị thực dân
Pháp đô hộ, nhiều phong trào đấu tranh giải
phóng dân tộc lần lượt thất bại

Tác giả đang bị thực dân Pháp bắt và giam lỏng ở Huế

Nêu bố cục của bài
thơ. Mạch cảm xúc của
bài thơ thể hiện như
thế nào qua bố cục?

Bố cục

Mạch cảm xúc

Phần 1:
Từ đầu đến
“lũ đầu xanh”

Nỗi niềm của nhà cách
mạng về “hai mươi
năm lẻ” đã qua cũng
như tình cảnh hiện tại

Cảm xúc trầm lắng với
nỗi buồn tủi cá nhân

Phần 2:
Phần còn lại

Lời nhắn nhủ tha thiết
và sự kì vọng lớn lao
của nhà cách mạng đối
với lớp người trẻ tuổi

Cảm xúc nồng nàn,
sôi nổi, tha thiết trong
lời nhắn nhủ với lớp
người trẻ tuôit

Phân tích tâm trạng
của tác giả thể hiện
trong bài thơ. Nhận
xét về đặc điểm của
lời thơ biểu đạt tâm
trạng đó.

a) Ở đoạn đầu ( Nỗi niềm tâm sự buổi đầu xuân)

- Mở đoạn là 3 tiếng lay gọi, thức tỉnh: “Dậy! Dậy !Dậy!”
 Tiếng gọi gấp gáp, giục giã ( Hãy thức tỉnh và bừng dậy! )
 Thức tỉnh lòng yêu nước (Không được chìm đắm trong vòng nô lệ nữa)
- Mùa xuân với tiếng gà gáy và tiếng chim hót “ngỏ ý chào mừng”
Không gian từng bừng, rộn ràng, mở rộng, niềm tin tưởng tương lai từng
bừng

Xuân ơi xuân, xuân có biết cho chăng?
Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng,
Hai mươi năm lẻ đã từng chua với xót.
 Nỗi niềm tâm sự cay đắng, uất hận của một chí sĩ ôm chí lớn mà không
thành: “thẹn, buồn, tủi, chua với xót”.
 Tấm lòng đau đớn, xót xa với vận mệnh của Tổ quốc.
 Tâm trạng buồn, cô độc, tủi hổ chỉ có thể giãi bày cùng đất
trời, sông núi (Thẹn cùng sông, buồn cùng núi, tủi cùng trăng).

– Đặc điểm lời thơ biểu đạt tâm trạng:
 Giọng thơ chân thành, trầm lắng.
 Sử dụng nhiều từ ngữ trực tiếp miêu tả thân phận và nỗi niềm.
 Câu hỏi tu từ như lời độc thoại nội tâm;...

b) Ở đoạn cuối ( Lời
chúc Tết thanh niên
cũng như lời nhắn nhủ )

– Sự thay đổi đột ngột của tâm trạng: từ buồn sang vui, từ xót xa sang
phấn chấn, từ cô độc, đơn lẻ sang ấm áp, rộn ràng với các cô các chị,
các anh, chư quân.
– Niềm vui, hi vọng vào thế hệ trẻ, vào vận hội mới của đất nước.
– Đặc điểm lời thơ biểu đạt tâm trạng:
• Sử dụng những cụm động từ có ngữ khí mạnh: mở mắt, xốc vác, đi
cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan, liên hiệp lại, xếp bút nghiên, tu
dưỡng tinh thần, dựng gan óc, đánh tan sắt lửa, xối máu nóng, rửa
vết nhơ, ...
• Lời thơ mang sắc thái của lời hịch đầy tâm huyết, mạnh mẽ, phấn
chấn, có sức lay động nhận thức, tình cảm của người đọc, người nghe

Bài thơ thể hiện sự kì vọng gì
của tác giả với thế hệ trẻ lúc
bấy giờ?

* Lời chúc Tết cũng là lời kêu gọi thanh niên:
 Thanh niên phải đổi mới với tầm nhìn mới:
Đời đã mới, người càng nên đổi mới
Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội.
 Khéo léo, kiên trì, dũng cảm, khó khăn không lùi bước:
Đi cho êm, đứng cho vững, trụ cho gan,
Dây thành bại quyết ghe phen liên hiệp lại.
 Tập hợp lực lượng, đoàn kết dân tộc để cứu nước:
Xúm vai vào xốc vác cựu giang sơn.

* Lời chúc Tết cũng là lời kêu gọi thanh niên:
– Từ bỏ con đường khoa cử lạc hậu, không đam mê hưởng lạc, quyết
tâm tu dưỡng để cứu nước, giải phóng dân tộc:
Xếp bút nghiên mà tu dưỡng lấy tinh thần,
Đừng ham chơi, đừng ham mặc, đừng ham ăn.
– Phải hi sinh xương máu, đem tài năng để chiến đấu cho độc lập, tự do
của Tổ quốc:
Dựng gan óc lên đánh tan sắt lửa,
Xối máu nóng rửa vết nhơ nô lệ!
– Phải đổi mới không ngừng:
Nhật nhật tân, hựu nhật tân.

 Bài thơ thể hiện niềm
tin và kì vọng thế hệ trẻ những người vốn có sức
mạnh và nhiệt huyết – sẽ
xếp bỏ những ham muốn
riêng tư bé mọn, sẵn sàng
ghé vai gánh vác nhiệm
vụ lớn lao là đưa non
sông thoát khỏi vòng nô lệ

Hiện nay đất nước đã hòa bình, độc
lập, thống nhất, không giống bối cảnh
xã hội khi Phan Bội Châu viết bài thơ.
Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là
xây dựng đất nước hùng cường và bảo
vệ chủ quyền quốc gia. Tuổi trẻ chính
là lực lượng nòng cốt, quyết định sự
thành bại của sự nghiệp thiêng liêng
ấy. Xét như vậy, lời kêu gọi của nhà
cách mạng Phan Bội Châu ở bài thơ
này vẫn có ý nghĩa thúc giục, động
viên những người trẻ tuổi tham gia vào
sự nghiệp chung của đất nước.

1. Nghệ thuật
- Lời thơ mạnh mẽ, phấn chấn, có
sức lay động nhận thức, tình cảm
của người đọc, người nghe.
- Giọng thơ chân thành, trầm
lắng, sử dụng nhiều từ ngữ trực
tiếp miêu tả thân phận và nỗi
niềm; câu hỏi tu từ như lời độc
thoại nội tâm;...

2. Nội dung
Bài thơ thể hiện niềm tin và kì
vọng lớn của tác giả đối với thế
hệ trẻ - những người vốn có
sức mạnh và nhiệt huyết. Nhà
thơ mong mỏi thế hệ trẻ từ bỏ
lối sống tầm thường, sẵn sàng
ghé vai gánh vác nhiệm vụ lớn
lao là đưa non sông thoát khỏi
vòng nô lệ.