NGỮ VĂN 9

BÀI THƠ TIỂU ĐỘI
XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
Tác Giả
Cuộc đời

1
a

Phạm Tiến Duật (1941 - 2007) quê ở huyện
Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ.
Ông tốt nghiệp Trường Đại học Sư phạm Hà
Nội năm 1964, nhưng sau đó không tiếp tục
với nghề giáo mà quyết định lên đường
nhập ngũ.
Ông là gương mặt tiêu biểu cho thế hệ nhà
thơ trẻ thời chống Mĩ.

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
Tác Giả

1

Phong cách sáng tác

b

Thơ ông thường viết về thế hệ trẻ trong
kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ
trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.

1970
Vầng Trăng
Quầng Lửa

NHỮNG CÁC PHẨM
CHÍNH

1981
Ở hai đầu núi
1994
Thơ một chặng
đường

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
Tác Phẩm

2

Bài thơ sáng tác năm 1969, in trong tập thơ “Vầng
trăng quầng lửa”. Bài thơ đạt giải nhất cuộc thi thơ
của báo Văn nghệ năm 1969

“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” sáng tác khi cuộc
kháng chiến chống Mĩ của dân tộc bước vào thời kì
quyết liệt. Tuyến đường Trường Sơn là tuyến đường
huyết mạch để cho những chiếc xe vận tải tiến vào
miền Nam.

Đường Trường Sơn – Hồ
Chí Minh xưa, nay là một
kết hợp tuyệt vời lịch sử
chói lọi của cuộc đấu tranh
giữ nước, giải phóng dân
tộc và xây dựng đất nước,
kéo những bản làng xa xôi
gần lại với đồng bằng và
phục vụ thiết thực công
cuộc phát triển kinh tế, ổn
định đời sống vùng sâu,
vùng xa.

Nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn tại
địa bàn tỉnh Quảng Trị làm nơi
tưởng niệm, tôn vinh những người
con thân yêu của tổ quốc đã anh
dũng hy sinh xương máu của mình
trên các nẻo đường Trường Sơn vì
sự nghiệp giải phóng dân tộc.

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
3. Đọc – Thể loại – Bố cục
ĐỌC

a

Phạm Tiến Duật
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Tôi phải thêm “ Bài thơ về…”,
để báo trước cho mọi người biết
rằng là tôi viết thơ, chứ không
phải một khúc văn xuôi. Bài thơ
về tiểu đội xe không kính là
cách đưa chất liệu văn xuôi vào
thơ, những câu thơ “đặc” văn
xuôi được kết hợp lại trong một
cảm hứng chung.
(Phạm Tiến Duật)

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
3. Đọc – Thể loại – Bố cục
ĐỌC
THỂ LOẠI
PTBĐ

a
b
c

THƠ TỰ DO
BIỂU CẢM

I. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
3. Đọc – Thể loại – Bố cục
BỐ CỤC

d

- Đoạn 1 (Khổ 1+2): Tư thế thế ung dung hiên ngang của người lính lái xe không kính
- Đoạn 2 (Khổ 3+4): Tinh thần dũng cảm bất chấp khó khăn gian khổ và tinh thần lạc quan,
sôi nổi của người lính
-

Đoạn 3 (Khổ 5+6): Tinh thần đồng chí đồng đội thắm thiết của người lính lái xe

- Đoạn 4 (Khổ 7): Lòng yêu nước và ý chí chiến đấu vì miền Nam

* Nhan đề bài thơ
“Xe không kính''

Khác lạ, độc đáo
Là hình ảnh xuyên suốt toàn bài
Sự gắn bó, am hiểu hiện thực đời sống chiến tranh.

“Bài thơ”:

Chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.

 Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, mà còn nói về hiện
thực khốc liệt của chiến tranh, đó là chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam

II. TÌM HIỂU NỘI DUNG

1. Tư thế thế ung dung hiên ngang của người lính lái xe không kính
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi

Xe : Không kính

Bom giật
Bom rung

=> Bằng giọng điệu thản nhiên, nhịp thơ tăng tiến, đã

phản ảnh hiện thực khốc liệt của chiến trường thời
chống Mỹ

Đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh thực sự ghi vào
lịch sử dân tộc ta như một con đường huyền thoại,
một kỳ tích của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu
nước, một “kỳ tích của thế kỷ XX
Từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ huy động hơn
730.000 lượt máy bay, đánh phá hơn 150.000 trận,
ném xuống đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom
đạn ( gấp 20 lần quả bom nguyên tử mà Mỹ ném
xuống Hiroshima năm 1945 )

Hình ảnh những chiếc xe vận chuyển đường Trường Sơn

II. TÌM HIỂU NỘI DUNG

1. Tư thế thế ung dung hiên ngang của người lính lái xe không kính
Tư Thế

a

Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Tư thế ung dung nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng: tầm nhìn mở
rộng-> Cảm giác sảng khoái, tinh thần lạc quan của người
chiến sĩ lái xe tiếp tục nhiệm vụ chi viện trên tuyến đường
Trường Sơn
-> Tư thế chủ động, tinh thần lạc quan coi thường mọi khó
khăn, gian khổ của các chiến sĩ lái xe

Cảm giác người lính

b

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.

Cảm giác người lính

b

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Điệp ngữ “nhìn; thấy” diễn tả một cách chính xác
tốc độ của những chiếc xe đang lao nhanh ra chiến
trường -> Người lính vẫn không sợ hãi mà hiêng
ngang đối mặt mọi khó khăn

Cảm giác người lính

b

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Nhân hóa “ gió vào xoa ” , “ con đường chạy ”, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “ mắt đắng”
-> Tả thực cảm nhận của người lính với thế giới bên ngoài
“Thấy con đường chạy thẳng vào tim” : tốc độ trên chiếc xe đang lao vun vút ra mặt trận
-> Con đường ấy còn là con đường giải phóng miền Nam.
⇒ Chiến tranh tuy khốc liệt nhưng người lính vẫn cảm nhận bằng một tâm hồn trẻ trung
đầy lãng mạn

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
-> Cuộc chiến đấu hiểm nguy nhưng tâm hồn người chiến sĩ
vẫn luôn lãng mạn mới có thể quan sát để thấy “sao trời, cánh
chim”...
-> Tâm hồn hân hoan, phơi phới yêu đời nên mới cảm nhận
“... như sa, như ùa vào buồng lái”.
=> Động từ “thấy” nhấn mạnh sự xuất hiện bất ngờ, mau lẹ
“đột ngột” của cánh chim đêm

Câu hỏi: Qua hai khổ thơ đầu, em có cảm nhận gì về hình ảnh những người lính
lái xe, viết một đoạn văn ngắn từ 3 đến 5 câu, trình bày ý kiến em

“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

2. Tinh thần dũng cảm ,lạc quan vượt
qua gian khổ của người lính
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa…

Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.

2. Tinh thần dũng cảm bất chấp khó
khăn gian khổ và tinh thần lạc quan,
sôi nổi của người lính
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa…
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.

-Bụi phun, mưa tuôn -> thời tiết khắc
nghiệt
“ừ thì”-> điệp từ coi mọi khó khăn là
chuyện nhỏ
Thái độ bất chấp khó khăn , gian khổ,
nguy hiểm ->hình ảnh người lính lái xe
hiện lên vừa đáng yêu vừa đáng nể.

2. Tinh thần dũng cảm bất chấp khó
khăn gian khổ và tinh thần lạc quan,
sôi nổi của người lính
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa…
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.

Þ Những câu thơ đã lột tả hết nét
riêng, độc đáo của người lính
Þ Sức mạnh của tuổi trẻ trong
những tháng ngày chiến đấu
thật đáng ngưỡng mộ.

3. Tinh thần đồng chí đồng đội thắm thiết của người lính lái xe
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Ðã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Những chiếc xe từ trong bom rơi
Ðã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Tình đồng đội thắm thiết, thiêng liêng là sợi dây
vô hình nối kết mọi người trong hoàn cảnh hiểm
nguy, kề cận cái chết:
+ Tiểu đội xe là “Những chiếc xe từ trong bom
rơi” gặp nhau.
+ Tình đồng đội: những cái bắt tay qua “cửa
kính vỡ rồi”, là dựng bếp lửa giữa trời, cùng ăn
cùng ca hát, cùng mắc võng ngủ trong rừng.

=> Từ trong khó khăn, người lính từ mọi miền xa lạ
trở thành “gia đình” của nhau.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
- Điệp từ “lại đi” khẳng định đoàn xe sẽ không ngừng tiến
tới đi tiếp con đường gian khổ phía trước.

Bếp Hoàng Cầm là một loại bếp dã chiến, có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh
bị máy bay phát hiện từ trên cao, cũng như ở gần. Bếp mang tên người chế tạo ra nó.
Sau này trong Kháng chiến chống Mỹ, do sự hoạt động ráo riết của Không quân Mỹ bếp Hoàng Cầm được áp
dụng đại trà và bắt buộc trong các đơn vị Quân đội Nhân dân Việt Nam và Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam
khi hành quân tác chiến trên các chiến trường.

4. Lòng yêu nước và ý chí chiến đấu vì miền Nam
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,

Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Những cái không: không kính, không đèn, không mui > những gian khổ không
thể ngăn được ý chí quyết tâm chiến đấu của người lính
->Liệt kê kết , điệp ngữ “không” -> hình ảnh chiếc xe mỗi lúc một biến dạng nhiều hơn, khó khăn
gian khổ chất chồng. Hiện thực chiến tranh khốc liệt

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
“Vì miền Nam phía trước” : Không gì ngăn cản
được tinh thần chiến đấu của người lính
Hình ảnh ẩn dụ “trời xanh thêm” và hoán dụ
“trong xe có một trái tim”: tình yêu thương dành
cho miền Nam, cho Tổ quốc, là niềm tin và chiến
thắng, vào tự do.

III. TỔNG KẾT
1. Nội Dung
-

Bài thơ của Phạm Tiến Duật khắc họa một hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không
kính. Qua đó, tác giả khắc họa nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn
trong thời chống Mĩ, với tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó
khăn nguy hiểm và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam.

2. Nghệ Thuật
-

Tác giả đã đưa vào bài thơ chất liệu hiện thực sinh động của cuộc sống ở chiến trường,
ngôn ngữ và giọng điệu giàu tính khẩu ngữ, tự nhiên, khỏe khoắn.

* GHI NHỚ : SGK