Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trong kháng chiến chống Pháp

Đó là anh bộ đội xuất thân từ nông dân, mang
vẻ đẹp chân chất, mộc mạc.
Họ có lí tưởng cao đẹp, sẵn sàng bỏ lại những
gì quý giá, thân thiết của cuộc sống nơi làng
quê để ra đi vì nghĩa lớn.

Vẻ đẹp bình dị
mà cao cả

Họ phải trải qua những gian lao, thiếu thốn đến
tột cùng nhưng ở họ vẫn sáng ngời lên tinh
thần lạc quan cách mạng.
Đẹp nhất ở họ là tình đồng chí, đồng đội sâu
sắc, thắm thiết.

Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai

Tiết 16-18:

Ph¹m TiÕn DuËt

Hướng dẫn đọc
Giọng vui tươi, khoẻ khoắn, ngang
tàng, thể hiện tinh thần lạc quan, dũng
cảm của những người lính

Anh nuôi Hoàng Cầm

Bếp Hoàng Cầm

Chiến sĩ nấu ăn bên
bếp Hoàng Cầm

Là loại bếp dã chiến có công dụng làm tan loãng khói bếp
tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên
cao, mang tên đồng chí Hoàng Cầm (1916-1996), quê ở thị
trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, nguyên là
Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8 Sư đoàn 308,
sáng tạo ra từ chiến dịch Hoà Bình năm 1951.

- Phạm Tiến Duật là nhà thơ trưởng
thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ
cứu nước.
- Thơ ông thường tập trung viết về thế hệ
trẻ trong cuộc k/c chống Mĩ.
- Phong cách thơ: sôi nổi, trẻ trung, hồn
hiên, tinh nghịch mà sâu sắc.

- Sáng tác năm 1969, thời kì ác
liệt nhất của cuộc k/c chống Mĩ.
- Thể thơ: tự do
- PTBĐ chính: Biểu cảm
 

HS: HĐCN 2' – Báo cáo, chia sẻ
H: Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ? Có ý kiến cho
rằng thêm cụm từ “Bài thơ về” vào nhan đề là thừa. Em có
đồng ý với ý kiến đó không ? Vì sao ?
- Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng như có chỗ thừa,
nhưng chính nhan đề ấy lại thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc
đáo của nó:
+ Xe không kính: là hiện thực đời sống chiến tranh.
+ Bài thơ: chất thơ toát lên từ hiện thực khốc liệt ấy.
-> Nhà thơ không chỉ muốn nói đến hiện thực khốc liệt của
chiến tranh mà chủ yếu là nói về chất thơ của hiện thực ấy,
chất thơ của tuổi trẻ hiên ngang, dũng cảm, sôi nổi, trẻ trung,

- Lạ và độc đáo
+ Xe không kính: là hiện thực đời sống chiến
tranh.
+ Bài thơ: chất thơ toát lên từ hiện thực khốc
liệt ấy.
-> Thể hiện cách nhìn, cách khai thác chất thơ
từ hiện thực khốc liệt.

Tôi phải thêm cụm từ “Bài thơ về…”, để báo trước cho
mọi người biết rằng là tôi viết thơ, chứ không phải một khúc
văn xuôi. Bài thơ về tiểu đội xe không kính là cách đưa chất
liệu văn xuôi vào thơ, những câu thơ “đặc” văn xuôi được
kết hợp lại trong một cảm hứng chung. (Phạm Tiến Duật)

HS: HĐCĐ 5' – Báo cáo, chia sẻ
1. Tìm những câu thơ lí giải nguyên nhân và miêu tả
hình ảnh những chiếc xe không kính?
2. Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nhận
xét về giọng thơ, lời thơ? Tác dụng?
3. Qua hình ảnh những chiếc xe không kính, tác giả
muốn phản ánh điều gì?

- Nguyên nhân:
Không có kính không phải vì xe ko có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
-> NT tả thực, điệp ngữ, động từ mạnh, giọng điệu thản
nhiên pha chút ngang tàng, hóm hỉnh, lời thơ gần với văn
xuôi... đã giải thích rất thực nguyên nhân của những chiếc
xe không kính: do bom đạn chiến tranh tàn phá.
- Hình ảnh chiếc xe:
Không có kính rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước
-> NT tả thực, điệp ngữ, liệt kê tăng cấp ... làm nổi bật
hình ảnh những chiếc xe mình đầy thương tích, bị biến
dạng bởi bom đạn Trường Sơn.

2. Hình ảnh những chiếc xe không kính
- Nguyên nhân:
Không có kính không phải vì xe ko có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
-> NT điệp ngữ, động từ mạnh, giọng điệu thản nhiên pha chút ngang
tàng, hóm hỉnh, lời thơ gần với văn xuôi đã giải thích rất thực nguyên
nhân của những chiếc xe không kính: do bom đạn chiến tranh tàn phá.
- Hình ảnh chiếc xe:
Không có kính rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước
-> NT tả thực, điệp ngữ, liệt kê tăng cấp làm nổi bật hình ảnh những
chiếc xe mình đầy thương tích, bị biến dạng bởi bom đạn Trường Sơn.
=> Hình ảnh những chiếc xe không kính phản ánh hiện thực vô cùng
ác liệt của cuộc chiến tranh trên tuyến đường TS những năm chống
Mĩ.

Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường
không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy… Một vài
cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất.
( Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê)

Nhật ký Đặng
Thùy Trâm là tập nhật
ký của nữ bác sĩ, liệt sĩ
Đặng Thuỳ Trâm được
viết tay từ năm 1968
đến 1970. Cuốn sách
đã khiến bạn đọc bật
khóc trước những dòng
ghi chép chân thực của
cô về nỗi đau do đế
quốc Mỹ gây ra, ở đó
luôn hiện hữu nhiều
tấm gương sáng về
lòng yêu nước và tinh
thần dũng cảm.

a. Tư thế
- Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”
-Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim,
Như sa, như ùa vào buồng lái

+ NT tả thực, từ láy, đảo ngữ, điệp từ,
nhân hoá, so sánh
-> Đã làm nổi bật tư thế bình tĩnh, chủ
động, ung dung, hiên ngang, trong bom
đạn vẫn ngẩng cao đầu, hoà mình cùng
thiên nhiên, vũ trụ của những chiến sĩ
lái xe.

b. Tinh thần, thái độ
- Không có kính ừ thì có bụi
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
- Không có kính ừ thì ướt áo
Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời
Thưa cần thay lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.
+ NT điệp ngữ, điệp cấu trúc câu, so
sánh, lời thơ gần với khẩu ngữ, giọng
điệu thản nhiên, ngang tàng, thách
thức
-> Cho thấy thái độ bình thản, bất chấp
khó khăn, coi thường hiểm nguy, gian
khổ, tinh thần lạc quan, dũng cảm, nét
hồn nhiên, sôi nổi, yêu đời, đậm chất
lính của những chiến sĩ lái xe.

c. Tình đồng chí, đồng đội
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội.
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

- NT tả thực
-> cho thấy tình đồng
chí, đồng đội gắn bó,
thân mật, sôi nổi, keo
sơn, yêu thương nhau
như trong một gia
đình.

d. Ý chí chiến đấu
Không có kính rồi xe không có đèn
Không có mui xe, thùng xe có xước
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim

+ NT: đối lập, hoán dụ, giọng điệu khẳng định.
-> Đã làm nổi bật lý tưởng sống cao đẹp, lòng yêu nước
nồng nàn, quyết tâm cao độ, ý chí chiến đấu vì miền
Nam thân yêu của những chiến sĩ lái xe.

Bµi th¬ vÒ tiÓu ®éi xe
kh«ng kÝnh

Hình ¶nh những
chiÕc xe kh«ng kÝnh

Tư­thÕ
ung
dung,
hiªn
ngang

Hình ¶nh ng­ưêi
chiÕn sÜ l¸i xe

Tinh
thÇn
dòng
c¶m,
l¹c quan

Tình
c¶m
®ång ®éi
yªu
thư­¬ng
s«i næi

ý chÝ
quyÕt
t©m
vì
miÒn Nam

Bµi th¬ vÒ tiÓu ®éi xe kh«ng kÝnh

NghÖ thuËt

- Lựa chọn chi tiết độc đáo,
hình ảnh đậm chất hiện
thực
- Giọng điệu ngang tàng,
tự nhiên, khỏe khoắn.
- Ngôn ngữ tự nhiên, gần
với khẩu ngữ.
- BPTT: Đảo ngữ, điệp từ,
nhân hóa, hoán dụ…

Néi dung

- Bài thơ đã khắc hoạ một hình ảnh
độc đáo: những chiếc xe không kính.
- Qua đó làm nổi bật hình ảnh những
người lính lái xe ở Trường Sơn trong
thời chống Mỹ, với tư thế ung dung,
hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng
cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm,
tình đồng chí đồng đội gắn bó và ý
chí chiến đấu giải phóng miền Nam.

Bài tập 1
So sánh hình ảnh người lính ở
“Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
với người lính trong bài thơ “Đồng
chí”
- Giống nhau:
Nét đẹp chung của anh bộ đội cụ
Hồ: lí tưởng cao đẹp, lòng yêu nước
nồng nàn; tinh thần lạc quan, dũng
cảm, vượt mọi khó khăn, gian khổ; tình
đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó.

- Khác nhau:
+ "Đồng chí": Những người lính xuất thân
từ nông dân mang vẻ đẹp giản dị, chân
thành, chất phác.
+ "Bài thơ về tiểu đội xe không kính":
Những người chiến sĩ xuất thân từ tầng lớp
trí thức mang vẻ đẹp trẻ trung, hóm hỉnh,
hồn nhiên, yêu đời.
-> Sự trưởng thành trong nhận thức và
tình cảm của người lính từ kháng chiến
chống Pháp đến kháng chiến chống Mĩ.

Bài tập số 2
Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ thời
chống Mĩ
- Tư thế ung dung, hiên ngang…
- Tinh thần lạc quan, dũng cảm…
- Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo
sơn…
- Ý chí chiến đấu vì miền Nam thân yêu…
-> Những người lính mang vẻ đẹp thời
đại Hồ Chí Minh.

Hướng dẫn học bài:

- Học thuộc lòng bài thơ, nhớ được
những nét chính về tác giả, tác
phẩm. Viết đoạn văn ngắn nêu cảm
nhận của em về hình ảnh những
chiến sĩ lái xe không kính.
- Chuẩn bị: Nghị luận về một bài
thơ, đoạn thơ (SGK tập 2)