Ngữ văn lớp 8

Văn bản:

BÀN LUẬN VỀ PHÉP HỌC
(LUẬN HỌC PHÁP)
La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp

Giáo viên dạy: Lương Thu Thủy
Trường THCS Trưng Vương – Quận Hoàn Kiếm

MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
- Hiểu được nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật: bàn luận về vấn đề có ý nghĩa xã hội lớn
lao (việc học) và cách lập luận chặt chẽ của văn bản.
- Bước đầu nắm được đặc điểm chính của thể tấu.
- Hiểu được quan điểm tiến bộ khi bàn về mục đích và tác dụng của việc học chân chính.
2. Kĩ năng
- Đọc hiểu văn bản theo thể tấu.
- Học tập cách lập luận của tác giả và biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định.
3. Thái độ:
- Ý thức vai trò của việc học.
- Có phương pháp học tập đúng đắn.
- Trân trọng những người hiền tài, vì dân, vì nước.

I. Đọc- Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Thiếp (1723 – 1804), tự là Khải Xuyên,
hiệu là Lạp Phong cư sĩ, La Sơn Phu Tử, quê ở
Hà Tĩnh.
- Là người thông minh, học rộng hiểu sâu.
- Được người đời kính trọng, vua Quang Trung
trọng dụng.

I. Đọc- Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
a. Thể loại: Tấu
- Thể văn nghị luận cổ.
- Thể loại văn thư của bề tôi trình lên vua chúa để trình bày
sự việc, những ý kiến , đề nghị của mình.
-

Tấu có thể viết bằng văn xuôi hay văn vần, văn biền ngẫu.

I. Đọc- Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
a. Thể loại
b. Đọc, tìm hiểu chú thích: SGK
c. Xuất xứ:
Bàn luận về phép học là phần trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi
vua Quang Trung vào tháng 8/1971, khi ông vào Phú Xuân hội kiến
với nhà vua.

Bài tấu
(của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung)

QUÂN ĐỨC
(Đức của vua)

DÂN TÂM
(Lòng dân)

HỌC PHÁP
(Phép học)

I. Đọc- Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:

d. Bố cục: 4 phần

“ Ngọc không mài…học điều ấy.”
🡪Mục đích chân chính của việc học.
“ Nước Việt ta… điều tệ hại ấy.”

Bàn luận
về phép học

🡪Phê phán quan niệm học lệch lạc, sai lầm.

“ Cúi xin từ nay ... chớ bỏ qua.”
🡪 Quan điểm và phương pháp học tập
đúng đắn.
( Phần còn lại )
🡪 Tác dụng của việc học chân chính.

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
1. Luận điểm 1: Mục đích chân chính của việc học.
- “Ngọc không mài không thành đồ vật ,người không học
không biết rõ đạo.”
=> Dùng châm ngôn; hình ảnh so sánh cụ thể.
=> Khái niệm “học” trở nên dễ hiểu.
- “Đạo là lẽ đối xử hằng ngày giữa mọi người. Kẻ đi học là học điều ấy”.
→ Cách giải thích ngắn gọn, rõ ràng.

=> Mục đích chân chính của việc học là học làm người có đạo đức .

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
1. Luận điểm 1: Mục đích chân chính của việc học.
2. Luận điểm 2: Phê phán quan niệm học lệch lạc, sai trái.

Nước Việt ta, từ khi lập quốc đến giờ, nền chính học đã bị thất truyền.
Người ta đua nhau lối học hình thức hòng cầu danh lợi, không còn biết
đến tam cương, ngũ thường. Chúa tầm thường, thần nịnh hót. Nước
mất, nhà tan đều do những điều tệ hại ấy.

2. Luận điểm 2: Phê phán lối học lệch lạc, sai trái.
Phê phán lối học hình thức hòng cầu danh lợi , học không biết đến
tam cương (quan hệ vua - tôi; cha - con; chồng - vợ), ngũ thường (năm
đức tính của con người là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín).

⇒ Hậu quả : + chúa tầm thường
+ thần nịnh hót
* Nghệ thuật:
+ phép liệt kê.
+ lí lẽ kết hợp với thực tiễn.

-> nước mất, nhà tan

3. Luận điểm 3: Quan điểm và phương pháp học đúng đắn
a. Quan điểm
Cúi xin từ nay ban chiếu thư cho thầy trò trường học của phủ,
huyện, các trường tư, con cháu các nhà văn võ, thuộc lại ở các trấn
cựu triều, đều tùy đâu tiện đấy mà đi học.
Phép dạy, nhất định theo Chu Tử.

- Phạm vi: phát triển việc học rộng khắp tại các phủ huyện, xã, thôn.
- Đối tượng : mọi người ai cũng được học.
- Phép dạy (nội dung): theo Chu Tử.

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
b. Phương pháp học đúng đắn
“Lúc đầu học tiểu học để bồi lấy gốc. Tuần tự tiến lên
học đến tứ thư, ngũ kinh, chư sử. Học rộng rồi tóm
lược cho gọn, theo điều học mà làm .”
( Tứ thư: bốn quyển sách tiêu biểu của Nho giáo.
- Ngũ kinh: năm bộ sách kinh điển của Nho giáo: Kinh
Dịch, Kinh Thư, Kinh thi, Kinh Lễ, Kinh Xuân Thu.
- Chư sử: các cuốn sách sử có tiếng đời xưa.)

- Học tuần tự từ thấp đến cao.
- Học rộng, nghĩ sâu, tóm lược điều cốt yếu nhất.
- Theo điều học mà làm.

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
3. Luận điểm 3: Quan điểm và phương pháp học đúng đắn
* Phạm vi: phát triển việc học rộng khắp tại các phủ huyện, xã, thôn.
* Đối tượng : mọi người ai cũng được học.
* Phép dạy (nội dung học): theo Chu Tử.
* Phương pháp học: - Học từ thấp đến cao.
- Học rộng, nghĩ sâu, tóm lược điều cốt yếu nhất..
- Theo điều học mà làm.
=> Đúng đắn, toàn diện, tiến bộ, nhân văn.

“Học phải đi đôi với hành
Học mà không hành thì học vô ích.
Hành mà không học thì hành không trôi chảy.”
- Hồ Chí Minh -

II. Đọc- Tìm hiểu chi tiết
4. Luận điểm 4: Tác dụng của việc học chân chính:

Họa may kẻ nhân tài mới lập được công, nhà nước
nhờ thế mà vững yên. Đó mới thực là cái đạo ngày
nay có quan hệ tới lòng người. Xin chớ bỏ qua.
Đạo học thành thì người tốt nhiều; người tốt nhiều
thì triều đình ngay ngắn mà thiên hạ thịnh trị.

(?) Việc học chân chính có tác dụng như thế nào?
Đạo học thành
Người tốt nhiều; nhân tài được lập công.
Triều đình ngay ngắn.
Thiên hạ thịnh trị.
* Nghệ thuật:
Lập luận theo kiểu móc xích: kết quả trước là tiền đề, là cơ sở cho
kết quả tiếp theo.
-> Lập luận chặt chẽ, sức thuyết phục lớn.

* Phần kết
“Đó là mấy điều, thành thật xin dâng. Chẳng quản lời nói
vu vơ, cúi mong Hoàng thượng soi xét.
Kẻ hèn thần cung kính tấu trình”.
- Lời thỉnh cầu chân thành (thành thật xin dâng).
- Thái độ khiêm nhường, cung kính của một bề tôi (kẻ hèn thần
cung kính tấu trình).

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Trình tự lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục.
- So sánh cụ thể, dễ hiểu .
2. Nội dung
- Mục đích của việc học là để làm người có đạo đức, có tri thức, góp
phần làm hưng thịnh đất nước, chứ không phải để cầu danh lợi .
- Muốn học tốt phải có phương pháp: học từ thấp đến cao, học rộng
nhưng phải nắm cho gọn, đặc biệt, học phải đi đôi với hành.

(?) Em hiểu gì về Nguyễn Thiếp – tác giả của những
lời tấu trình này ?
Là người thiên tư sáng suốt, học rộng, hiểu sâu, yêu
nước, quan tâm đến vận mệnh đất nước, trọng chữ,
trọng tài.
Tư tưởng của Nguyễn Thiếp là nền tảng cho những
quan điểm học đúng đắn ngày nay.

§iÓm tiến bộ
Tư tưởng của Nguyễn Thiếp là nền
tảng cho những quan điểm học
đúng đắn ngày nay: học để làm
người , học đi đôi với hành…

Điểm cần bổ sung
Môc ®Ých häc kh«ng chØ
lµ rÌn luyÖn ®¹o ®øc mµ cßn
phát triển n¨ng lùc trÝ tuÖ,
rèn luyện kĩ năng sống… ®Ó
con ngư­êi trở nên toàn diện,
cã thể đóng góp, x©y dùng
đất nước.

MỞ RỘNG
Bốn mục tiêu giáo dục của UNESCO:
- Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự
khẳng định mình.
- Học để làm người.
- Học gắn với hành.
- Dạy học lấy người học làm trung tâm.

Chế độ vững mạnh, quốc gia hưng thịnh

IV. LUYỆN TẬP

* Bài tập 1:
Trình bày sơ đồ lập luận của văn bản “Bàn luận về phép học”.

SƠ ĐỒ TRÌNH TỰ LẬP LUẬN CỦA VĂN BẢN:
MỤC ĐÍCH CHÂN CHÍNH
CỦA VIỆC HỌC .

PHÊ PHÁN LỐI HỌC LỆCH
LẠC, SAI TRÁI .

QUAN ĐIỂM,
PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP
ĐÚNG ĐẮN

TÁC DỤNG CỦA VIỆC HỌC
CHÂN CHÍNH.

* Bài tập 2:
Dựa vào hiểu biết của mình, em hãy so sánh điểm giống và
khác nhau của thể tấu với thể cáo, hịch, chiếu.

So sánh: Chiếu, Hịch, Cáo, Tấu
Thể loại
Giống

Khác

Tấu

Hịch, Cáo, Chiếu

Đều là văn nghị luận trung đại, thường
được viết theo lối văn biền ngẫu.
Là một loại văn thư
của bề tôi , thần dân
gửi lên vua, chúa.

Là các thể văn do
vua, chúa hay thủ lĩnh
ban truyền xuống
thần dân/ quân sĩ.

IV. LUYỆN TẬP

• Bài tập 3:
Viết một đoạn văn khoảng 2/3 trang giấy làm rõ quan điểm:
Học phải đi đôi với hành.

GỢI Ý
* Giải thích thế nào là học đi đôi với hành
Thế nào là học? Thế nào là hành? => Học đi đôi với hành là gì?
* Tại sao học phải đi đôi với hành
- Nếu hành mà không học thì sao? -> Dẫn chứng
- Nếu học mà không hành thì sao? -> Dẫn chứng
- Học đi đôi với hành mang lại hiệu quả, tác dụng như thế nào? -> Lí lẽ+ Dẫn chứng
* Làm thế nào để học đi đôi với hành có hiệu quả: đưa ra nhưng giải pháp, hành động
cụ thể.
* Bàn luận mở rộng: phê phán lối học đối phó, học chay, học vẹt…
* Liên hệ bản thân.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
1. Học bài cũ:
- Hoàn thành đoạn văn ở bài tập 2.
- Nắm được trình tự lập luận trong văn bản.
- Nhớ được các phương pháp học mà tác giả nêu ra, liên hệ với
thời đại ngày nay.
2. Chuẩn bị bài mới: Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm.

CẢM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE !
CHÀO TẠM BIỆT VÀ HẸN GẶP LẠI !