THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

MỞ RỘNG THÀNH
PHẦN CHÍNH CỦA
CÂU BẰNG CỤM TỪ

YÊU CẦU CẦN ĐẠT

01

Củng cố kiến thức về mở rộng thành phần chính của câu bằng cụm từ.

02

Hiểu và xác định được tác dụng của việc mở rộng thành phần chính của câu
bằng cụm từ.

03

Tạo lập được câu văn, đoạn văn có mở rộng thành phần chính của câu bằng
cụm từ.

KHỞIĐỘNG
ĐỘNG
KHỞKHK

Ở lớp 6, các con đã học bài mở
rộng thành phần chính của câu
bằng cụm từ: Cụm danh từ, Cụm
động từ, Cụm tính từ. Hãy lấy ví
dụ minh họa về các cụm từ đó và
phân tích cụ thể.

Ví dụ: Cụm từ "Tất cả những em học sinh
yêu quý này", phân tích cụ thể như sau:
Phần phụ Phần trung Phần phụ
trước
tâm
sau
Tất cả
em học sinh yêu quý này
những
=> Mô hình cấu tạo chung của một cụm
từ đầy đủ sẽ gồm ba phần: Một là phần
phụ trước; hai là phần trung tâm, và ba
là phần phụ sau. 

1. ÔN LẠI KIẾN THỨC

Cụm
danh
từ

Mô hình cấu tạo chung của cụm danh
từ: Tương tự như cụm từ nói chung, cụm
danh từ gồm phần phụ trước, phần trung
tâm là danh từ và phần phụ sau.
Trong đó: 
• Phần phụ ở trước bổ sung cho danh từ
về số lượng của sự vật
•Các phần phụ sau nói lên đặc điểm của
sự vật, hoặc xác định vị trí của sự vật ấy
trong không gian, thời gian.

Ví dụ. Với cụm danh từ "Một túp lều nát trên bờ
biển", ta có:

Phần phụ
trước

Phần trung
tâm

Một

túp lều

Phần phụ
sau
nát trên bờ
biển

Cụm
động
từ

Mô hình cấu tạo chung của cụm động
từ: Cụm đồng từ cũng được cấu tạo từ
ba phần chính là phần phụ trước,
phần trung tâm là động từ và phần
phụ sau.
•Các yếu tố phụ trước bổ sung ý nghĩa
về mặt thời gian, phủ định, sự tiếp
diễn tương tự, ...
•Các yếu tố phụ sau bổ sung ý nghĩa
cho động từ trung tâm về thời gian,
đối tượng, Ví
tính
chất,
nguyên
dụ. Với
cụm hướng,
động từ "Chưa
tìm được ngay câu
trả lời", ta có:
nhân, ...
Phần phụ
trước

Phần trung
tâm

Chưa

tìm

Phần phụ
sau
được ngay câu
trả lời

Cụm
tính
từ

Mô hình cấu tạo chung của cụm tính
từ: Dạng đầy đủ của một cụm tính từ cũng gồm ba
phần là phần phụ trước, phần trung tâm là tính
từ và phần phụ sau.
Trong đó:
• Các yếu tố ở trước bổ sung quan hệ thời
gian, sự tiếp diễn, mức độ của đặc điểm,
tính chất,... cho phần trung tâm.
• Các yếu tố ở phần sau biểu thị vị trí, sự so
sánh,
phạm vi, mức độ, ...Vícho
trung
dụ.tính
Với từ
cụm
tínhtâm.
từ "Đang trẻ như một
thanh niên", ta có:
Phần phụ
trước

Phần trung
tâm

Phần phụ sau

Đang

trẻ

như một thanh
niên

 

02 LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Chủ ngữ trong các câu a,b,c là một cụm từ. Hãy thử rút gọn các

cụm từ này và nhận xét về sự thay đổi nghĩa của câu sau khi
chủ ngữ được rút gọn.

a. Một tiếng lá rơi lúc này cũng có thể khiến người ta giật
mình.
=> Có=>
thể rút
ngữ thành
tĩnh.
Nếu rútTiếng
gọn như
câu sẽ
mất đi ý nghĩa
Cógọn
thểthành
rút phần
gọn chủ
thành
phầnPhút
chủyên
ngữ
thành
lávậy,
rơi,...
Nếu
miêu tả, hạn định (của rừng ban mai)

rút gọn thành lá rơi, câu sẽ không còn ý nghĩa chỉ sự phiếm định
(một) và thời gian (lúc này).

b. Phút yên tĩnh của rừng ban mai dần dần biến đi.
=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành Phút yên tĩnh. Nếu
rút gọn như vậy, câu sẽ mất đi ý nghĩa miêu tả, hạn định (của
rừng ban mai)

c. Mấy con gầm ghì sắc lông màu xanh
đang tranh nhau với bầy vẹt mỏ đỏ, giành mổ
những quả chín trên cày bồ đề.

=> Có thể rút gọn thành phần chủ ngữ thành
Mấy con gầm ghì. Nếu rút gọn như vậy, câu
sẽ không còn ý nghĩa chỉ đặc điểm của sự vật
(sắc lông màu xanh)

Bài tập 2: Vị ngữ trong các câu a,b,c là một cụm từ. Hãy thử
rút gọn các cụm từ này và nhận xét về sự thay đổi
nghĩa của câu sau khi vị ngữ được rút gọn.

a. Con Luốc chạy tung tăng sục sạo trong các bụi cây.
=> Có=>
thể rút
thànhchạy
Phút yên
tĩnh.các
Nếu bụi
rút gọn
nhưKhi
vậy,rút
câugọn,
sẽ mất đi ý nghĩa
Cógọn
thểthành
rút phần
gọn chủ
VN ngữ
thành
trong
cây.
miêu tả, hạn định (của rừng ban mai)

vị ngữ sẽ không nêu được thông tin về sự di chuyển và tìm kiếm
không ngừng từ chỗ nọ đến chỗ kia với những động tác biểu thị sự
vui thích của con Luốc
b. Rừng cây im lặng quá.
=> Có thể rút gọn vị ngữ thành im lặng. Khi rút gọn, vị ngữ sẽ
không nêu được thông tin về mức độ của trạng thái im lặng (quá).

c. Ở xứ Tây Âu, tổ ong lại lợp, bện
bằng rơm đủ kiểu, hình thù khác
nhau...

=> Có thể rút gọn vị ngữ thành lại lợp, bện
bằng rơm. Khi rút gọn, vị ngữ sẽ không nêu
được thông tin về đặc điểm kiểu dáng của
tổ ong (đủ kiểu, hình thù khác nhau).

Bài tập 3: Chỉ ra tác dụng của việc sử dụng các câu
mở rộng thành phần vị ngữ bằng cụm từ có
trong đoạn văn.
- Nhờ việc sử dụng các câu mở rộng thành phần vị ngữ, nhà văn Đoàn
Giỏi đã miêu tả được vẻ đẹp của buổi trưa trong rừng U Minh, vẻ đẹp
=> Cócủa
thể rút
gọnrừng
thànhđược
phần chủ
ngữnhận
thành bằng
Phút yên
tĩnh. Nếu
rútquan:
gọn nhưtiếng
vậy, câu
sẽ mất
đi ý nghĩa
khu
cảm
nhiều
giác
chim
hót
miêu tả,
(của rừng
ban
mai) ngất hoa tràm trong nắng, mấy con kì nhông
líuhạn
lo,định
hương
thơm
ngây
nằm phơi lưng trên gốc cầy và các màu sắc sinh động, luôn biến đổi
trên lưng kì nhông.
- Nhờ sử dụng các câu văn với thành phần vị ngữ được mở rộng, đoạn
văn trở nên sinh động, giàu chất thơ, giàu sức gợi hình, gợi cảm hơn.

Bài tập 4: Các câu trong BT 4 có thành phần chính là
một từ. Hãy mở rộng thành phần chính của
câu thành cụm từ.

Ví dụ:
a. Gió thổi.

a. Gió thổi.
=> Gió mùa đông bắc đã thổi về lạnh buốt.
b. Không khí trong lành.
=> Không khí buổi sớm rất trong lành.
c. Ong bay.
=> Ong trong rừng bay rào rào;...

3. VẬN DỤNG
Viết đoạn văn (5 – 7 câu) chủ đề
tự chọn. Trong đoạn văn có mở
rộng thành phần chính bằng
cụm từ. Gạch chân và chú thích
rõ.

GỢI Ý
- Dung lượng: 5 - 7 câu
- Bố cục: 3 phần (MĐ, TĐ, KĐ)
- Nội dung: tự chọn
- Yêu cầu về tiếng Việt: có mở rộng thành
phần chính bằng cụm từ.

DẶN DÒ
Hoàn thành các bài tập vào vở
Chuẩn bị bài tiếp theo