-
-
BÀI DẠY THAO GIẢNG CHÀO MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO
VIỆT NAM 20/11
TRƯỜNG THCS LÝ TỰ TRỌNG
Năm học 2019 – 2020



“Mặt trời xuống biển như hòn lửa.
Sóng đã cài then đêm sập cửa.
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.”

KIỂM TRA BÀI CŨ
Trong chưuơng trình ngữ văn THCS em đã đuược học bài thơ nào có hai hình ảnh trên ? Của tác giả nào ? Nội dung của bài thơ ?
Tiếng gà trưa- Xuân Quỳnh
Viết về tình cảm bà, cháu
Em hãy đọc những câu thơ có hai hình ảnh trên ?
Trên đưuờng hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tay bà khum soi trứng
Giành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
Cục… cục tác cục ta

Tiết: 59+ 60:
BẾP LỬA
I. Ti?p xỳc van b?n:
1. Đọc:

Bếp lửa
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh:
“ Bố ở chiến khu bố còn việc bố
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên”

Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng….

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!

Giờ cháu đã đi xa có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?
( Bằng Việt)
I. Ti?p xỳc van b?n:
a. Tác giả:
Bằng Việt tên thật là Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941, Quê Hà Tây .
Thuộc lớp nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ.
- Bằng Việt ( 1941)- Hà Tây.(H� N?i )
- Thuộc lớp nhà thơ trưuởng thành trong kháng chiến chống Mỹ.
- Trải qua nhiều công việc : làm báo, đi chiến trưuờng, biên tập, dịch thơ - truyện. Giữ các chức vụ quan trọng: Tổng thư kí hội văn học Hà Nội, uỷ viên BCH hội nhà văn Việt Nam, hiện là chủ tịch hội Liên hiệp văn học Hà Nội.
b. Tác phẩm:
Bài thơ được sáng tác năm 1963, khi tác giả là sinh viên ngành luật ở Liên Xô.
In trong tập "Hưuơng cây- Bếp lửa " (1968 )
" Tôi viết bài thơ Bếp lửa năm 1963, lúc đang học nam thứ 2 Dại học tổng hợp Quốc gia Kiev( Ukrai na). Mùa đông nưuớc Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi suưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến " Bếp lửa" quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ ngưuời nhóm bếp. Xa bà, xa gia đinh khi đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm nh?ng giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết "Bếp lửa, tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng minh"
Bà nội tôi là một phụ nữ nông dân chân chất, bình dị. Với tôi, bà là hiện thân của sự cần cù, nhẫn nại và đức hy sinh
I. Ti?p xỳc van b?n:
Đọc:
Chú thích:
Bố cục:
Phần 1: Từ đầu ...nắng mưa
Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc nhớ bà.
Phần 2: Tiếp ...dai dẳng
Dòng hồi tưởng kỉ niệm thời thơ ấu bên bà.
Phần 3: Tiếp ...bếp lửa
Suy ngẫm về cuộc đời bà
Phần 4: còn lại
Niềm thương nhớ bà.

II.Tìm hiểu văn bản
1. Bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng về bà.
+ Bếp lửa – hình ảnh quen thuộc ở làng quê.
Điệp ngữ: Một bếp lửa-> gần gũi,bình dị.
-Từ láy: - “chờn vờn” miêu tả hình ảnh ngọn lửa mới nhóm như mờ ảo trong màn sương sớm . Đồng thời còn gợi cái mờ mờ của ký ức tuổi thơ theo thời gian.
- “ấp iu” gợi nhớ đến bàn tay kiên nhẫn,nâng niu, khéo léo và tấm lòng chi chút của bà.
Thành ngữ, cách nói ẩn dụ: sự vất vả của cuộc đời bà.
=>Bếp lửa gần gũi thân thương đã in sâu trong tâm trí cháu.nghĩ đến Bếp lửa cháu nhớ bà,thương bà





Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.


Trong kí ức của cháu,hình ảnh nào hiện về đầu tiên? Hình ảnh đó có ý nghĩa ntn ở làng quê?
Chỉ ra biện pháp nghệ thuật và tác dụng của nó trong 2 câu thơ đầu?
Hình ảnh bếp lửa đã tác động gì đến cháu?
Bài tập nhanh:
Trong dòng hồi tưởng về bà có câu : “Một bếp lửa ấp iu nồng đượm”, từ “ấp iu” gợi đến hình ảnh bàn tay người bà như thế nào ?
a.Kiên nhẫn, khéo léo.
b.Vụng về thô nhám.
c.Cần cù chăm chỉ.
d.Mảnh mai yếu đuối
a
Hình ảnh “ Biết mấy nắng mưa” hay ở chỗ nào?
“ Biết mấy nắng mưa” là một cách nói ẩn dụ gợi ra phần nào cuộc đời vất vả, lo toan của bà.

Từ hình ảnh bếp lửa, liên tưởng tự nhiên đến người nhóm lửa- đến nỗi nhớ, tình thương với bà của đứa cháu đang ở xa.
II.Tìm hiểu văn bản:
1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc.
2. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.



“Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”!
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy”
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
II.Tìm hiểu văn bản
1. Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc.
2. Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* Kỉ niệm năm 4 tuổi
Đói mòn, đói mỏi: hình ảnh tả thực, miêu tả rõ nét nhất về nạn đói.
Mùi khói: khói hun nhèm mắt, sống mũi còn cay.
->Tuổi thơ có nhiều nhọc nhằn thiếu thốn, vất vả, gian nan, đói khổ nhưng hạnh phúc vì có bà và có bàn tay bà chăm sóc.




Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Em hãy cho biết trong hồi tưởng của người cháu những kỷ niệm nào về tình bà cháu đã được gợi lại?
Kỉ niệm khi cháu lên 4 tuổi có gì đáng chú ý?
Những hình ảnh đó gợi lại tuổi thơ như thế nào gủa tác giả?
“Năm Ất Dậu tháng ba còn nhớ mãi 
Giống Lạc Hồng cực trải lắm đau thương! 
Những thây ma thất thểu đầy đường, 
Rồi ngã gục không đứng lên vì…đói!” 
II. Tìm hiểu văn bản:
2.Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* 4 tuổi
* Kỉ niệm 8 năm ròng ở cùng bà
+ Cùng bà nhóm lửa
+Bà kể chuyện cháu nghe.
+Bà bảo cháu làm,chăm cháu học
=> Gợi lên hình ảnh người bà đầy nhọc nhằn với những tâm sự sâu kín.Tiếng tu hú gọi bầy tha thiết cũng như lòng bà mong nhớ con.
HĐ cặp đôi: Trong 8 năm đó cháu đã có những kỉ niệm gì cùng bà?Qua những kỉ niệm đó gợi hình ảnh bà ntn?
=> Bà yêu thương, đùm bọc che chở dạy dỗ và là chỗ dựa tinh thần cho cháu.
âm thanh nào luôn vang vọng trong hồi ức của tác giả? Ân thanh đó có ý nghĩa gì?
-Âm thanh tiếng chim tu hú
→ Tiếng kêu giục giã khắc khoải, da diết, gợi hoài niệm nhớ mong khao khát.
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Hãy tìm những câu thơ có liên quan đến hình ảnh này?
II. Tìm hiểu văn bản
2.Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* 4 tuổi
*Kỉ niệm 8 năm ròng ở cùng bà.
*Kỉ niệm những năm chiến tranh
Cụm từ ‘cháy tàn cháy rụi” gợi hình ảnh xóm làng ntn?
Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi…..
Vẫn vững lòng bà dặn cháu đinh ninh…..
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”
-Giặc đốt làng
-> bà cháu cũng là nạn nhân của chiến tranh
-Hình ành bà
->Bà vẫn vững lòng trước mọi tai hoạ thử thách, để các con yên tâm công tác
HĐ nhóm bàn:Trong hoàn cảnh ấy bà đã nói gì với cháu? Lời nói đó của bà có ý nghĩa gì?
Qua đó cho thấy bà là người ntn?
->Bà là người hết lòng vì con cháu,hết lòng vì đất nước,là hậu phương vững chắc
II. Tìm hiểu văn bản
2.Những hồi tưởng về bà và tình bà cháu.
* 4 tuổi
*Kỉ niệm 8 năm ròng ở cùng bà.
*Kỉ niệm những năm chiến tranh
-Giặc đốt làng
-> bà cháu cũng là nạn nhân của chiến tranh
-Hình ành bà
->Bà vẫn vững lòng trước mọi tai hoạ thử thách, để các con yên tâm công tác
Hình ảnh ngọn lửa ở đây có ý nghĩa ntn?
-Hình ảnh ngọn lửa
->Đó là ngọn lửa của sự sống,của tình thương,của niềm tin ở trong bà
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng
II. Tìm hiểu văn bản
3. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa
a.Suy ngẫn về bà
Từ việc hồi tưởng lại những kỉ niệm tình bà cháu người cháu đã có suy ngẫm gì về người bài?
Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mẫy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm.
->Cuộc đời bà quanh năm vất vả,giàu đức hi sinh.
HĐ nhóm bàn: Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?ý nghĩa của từ “nhóm”?
-Điệp từ “nhóm”
Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa – ngọn lửa của sự sống niềm tin cho các thế hệ nối tiếp. Ngọn lửa mang ý nghĩa biểu tượng.
Từ hình ảnh bếp lửa của bà nhà thơ đã thốt lên “Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!” Em hiểu như thế nào về điều kỳ lạ và thiêng liêng này?
II. Tìm hiểu văn bản
3. Những suy ngẫm về bà và hình ảnh bếp lửa.
*Suy ngẫn về bếp lửa
- “Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa”
+ Kỳ lạ: Vì không gì có thể dập tắt được bếp lửa. Bếp lửa vẫn cháy lên trong mọi cảnh ngộ.
+ Thiêng liêng: Bếp lửa là nơi ấp ủ và sáng mãi tình bà cháu. Và nhóm bếp lửa nghĩa là nhóm:
Ấp iu, nồng đượm.
Niềm yêu thương.
Nồi xôi gạo.
Tâm tình tuổi nhỏ.
→ Nhóm niềm vui, sự sống và niềm yêu thương.
II. Đọc-hiểu văn bản
4. Niềm thương nhớ của cháu
Theo em ở khổ thơ cuối tác giả đã sử dụng thủ pháp nghệ thuật gì?
- Điệp từ: “Trăm”
- Câu hỏi tu từ: “Sáng mai này bà nhóm bếp lên chưa?”
Hãy cho biết ý nghĩa của các thủ pháp nghệ thuật đó?
→ Khẳng định thế giới rộng lớn, với những điều mới mẻ.
→ Không thể nào quên được bếp lửa, tình cảm của bà.
Khổ thơ cuối mang ý nghĩa triết lý thầm kín gì?
Những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình trình dài rộng của cuộc đời. Tình yêu thương và lòng biết ơn chính là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương và đó cũng là sự khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu đất nước.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Em hãy khái quát lại giá trị nghệ thuật và giá trị nội dung của tác giả?
Bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận.
Sáng tạo hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh người bà.
2. Nội dung
Bài thơ Bếp lửa gợi lại những kỷ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu. Đồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà và cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước.
BÀI TẬP CỦNG CỐ
Hãy đọc những câu hỏi sau và khoanh tròn vào đáp án đúng
Câu 1: Trong dòng hồi tưởng của nhân vật người cháu hình ảnh của người bà gắn liền với hình ảnh nào?
Người cháu B. Tiếng chim tu hú
C. Bếp lửa D. Cuộc chiến tranh
Câu 2: Nhận định nào nói đúng nhất ý nghĩa của hình ảnh bếp lửa?
Hiện diện như tình cảm ấm áp của người bà dành cho người cháu.
Là chỗ dựa tinh thần của người cháu trong những năm tháng tuổi thơ.
Là sự cưu mang, đùm bọc, chi chút của bà dành cho cháu.
Cả A, B, C đều đúng.
Học thuộc bài thơ “Bếp lửa”.
Nắm được:
+ Hình ảnh người bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa.
+ Tình cảm yêu thương, chăm sóc chi chút của bà dành cho cháu.
+ Ý nghĩa triết lý của bài thơ.
- Soạn bài: HDĐT – Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm.
Hướng dẫn tự học và chuẩn bị bài