Nếu một ngày nào đó phải rời xa gia đình, xa quê
hương, em sẽ nhớ nhất điều gì? Vì sao?

Thử hình dung, nghĩ về
người bà của mình và cho
biết:

Hình ảnh, âm thanh
hay hương vị nào
hiện lên trong em
đầu tiên? Hãy chia
sẻ những cảm nhận
của em.

Bài 6: Chân dung cuộc sống

Tiết 81+82 Văn bản

BẾ
P LỬ
A - Bằng Việt
-

I.
Đọc – Tìm
hiể
u chung

Đọc to, rõ ràng, giọng tình cảm,
chậm rãi, tha thiết, xúc động.

Chú thích
- Đinh ninh: nhắc đi
nhắc lại cho người
khác nắm chắc, nhớ
chắc (nghĩa trong
văn bản)

- Chiến khu: vùng căn
cứ của lực lượng cách
mạng hay lực lượng
kháng chiến.

1. Tác giả
Sinh năm 1941, quê ở Hà Nội

Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong thời
kì kháng chiến chống đế quốc Mỹ.

Thơ ông trong trẻo, mượt mà, xúc cảm tinh
tế, giàu suy tư.

2. Tác phẩm
- Xuất xứ
in trọng tập “Hương cây – Bếp lửa”, Bằng Việt – Lưu
Quang Vũ, NXB Văn học, Hà Nội, 1968, tr71-73
- Hoàn cảnh sáng tác
năm 1963, khi tác giả đang là sinh viên học tập ở nước ngoài.
- Thể loại
Thơ 8 chữ kết hợp với 7 chữ và 9 chữ
- PTBĐ chính
Biểu cảm.

“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm
1963, lúc đang học năm thứ 2 đại học
Tổng hợp Quốc Gia Kiew (Ukraina).
Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt
lò để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ
đến “bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi,
nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia
đình khi đã trưởng thành tức là có độ
lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá
trị tinh thần nên bài thơ viết rất
nhanh. Viết “Bếp lửa” tôi chỉ muốn
giãi bày tâm trạng thật của lòng
mình.”

H: Em hãy xác định bố cục của bài thơ?

- Bố cục

Phần 1 (khổ 1)
Hình ảnh bếp
lửa khơi nguồn
cảm xúc và hồi
ức của người
cháu

Phần 2
(khổ 2,3,4,5)
Hồi tưởng những
kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà và
hình ảnh bà gắn
liền với hình ảnh
bếp lửa.

Phần 3 (khổ 6)
Suy ngẫm về
cuộc đời bà và
hình ảnh bếp lửa

Phần 4
(khổ cuối)
Người cháu đã
trưởng thành và
đi xa nhưng vẫn
luôn nhớ về bà

II.
Tìm hiểu văn bản

1. Mạch cảm xúc của bài thơ

H: Bài thơ là lời của nhân vật nào, thể hiện cảm xúc gì? Cảm xúc đó được gợi lên
từ những điều gì?

Mạch cảm xúc

- Bài thơ là lời của người cháu nơi xa nhớ về những kỉ
niệm tuổi thơ với người bà.
- Cảm xúc được gợi lên từ hình ảnh bếp lử ấm áp,
thân thương:
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm”

Hồi tưởng

Hiện tại

Kỉ niệm

Suy ngẫm

2. Hình ảnh người bà và tình bà cháu

a. Hình ảnh người bà

- HSHĐCĐ (4') trả lời câu hỏi sau ( câu hỏi 3-SGK/25)
- H1: Tìm những về hình ảnh người bà?
- H2: Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
- H3: Qua đó em có cảm nhận gì về hình ảnh người bà và
tình bà cháu?

- “Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế”
- “Cháu ở cùng bà bà bảo cháu nghe”
- “Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học”…
“ Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa”
“ Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ”
“ Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm”

Qua lời kể, tả tác giả làm nổi bật bà là người
tảo tần, đảm đang, giàu đức hi sinh, yêu
thương và hết mực chăm sóc cháu, bà luôn
mạnh mẽ, vững tin, là chỗ dựa vững vàng cho
cháu
Hình ảnh bà cũng là vẻ đẹp của người phụ nữ
Việt Nam – tảo tần sớm hôm, chịu thương
chịu khó, giàu tình yêu thương và đức hi sinh.

b. Tình cảm người cháu dành cho bà

- HSHĐCN(3') trả lời câu hỏi sau ( câu hỏi 3-SGK/25)
- H1: Tìm những câu thơ nói về tình cảm của cháu dành cho bà?
- H2: Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
- H3: Qua đó em có cảm nhận gì về tình cảm của cháu dành cho
bà?

- “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
- “Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”
- “Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó
nhọc;…

Qua lời kể, tả, hồi ức của
người cháu. Tình cảm người
cháu dành cho bà là tình yêu
thương, sự biết ơn, kính yêu,
nỗi niềm mong nhớ về người
bà. Tình cảm thắm thiết, sâu
nặng.

3. Hình ảnh “bếp lửa”

- HSHĐCĐ( 5') trả lời câu hỏi 4(SGK/26)
- H.Hình ảnh bếp lửa được lặp lại mấy lần trong bài thơ?
Việc lặp lại như vậy có tác dụng gì?

- Được lặp lại trực tiếp 7 lần trong bài thơ.
- Xuất hiện gián tiếp qua hình ảnh khói, hành
động nhóm lửa và hình ảnh ngọn lửa (mùi
khói, khói hun nhèm mắt cháu, cháu cùng bà
nhóm lửa, một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng)

- Hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh bà và
những kỉ niệm tuổi thơ của người cháu.
- Bếp lửa là tình yêu thương ấm áp của bà dành cho
cháu.
- Hằng ngày, bà nhóm bếp lửa cũng là nhóm lên tình
yêu, niềm vui, niềm hi vọng trong hoàn cảnh chiến
tranh khốc liệt. Bà chính là người thắp lửa, chắt chiu
gìn giữ ngọn lửa ấm áp của sự sống, của niềm tin
cho các thế hệ sau.
Phép tu từ lặp từ hình ảnh “ bếp lửa” . Bếp lửa vừa mang ý nghĩa thực vừa mang ý nghĩa tượng trưng.

Với người cháu, bếp lửa quen thuộc, gắn bó suốt tám năm ròng của tuổi
thơ nhưng lại mang ý nghĩa về sự kì diệu, thiêng liêng: “Ôi kì lạ và thiêng
liêng – bếp lửa!”

4. Bức chân dung cuộc sống hiện lên trong bài thơ

- HSHĐN(4') trả lời câu hỏi 5(SGK/26)
- H.Bài thơ đã “vẽ” nên bức “chân dung cuộc sống” nào? Điều
gì trong bức chân dung ấy gây ấn tượng sâu sắc nhất với em? Vì
sao?

Bức chân dung người bà tần tảo, nhẫn nại, giàu yêu thương;
Chân dung người cháu đã trưởng thành, đi xa nhưng vẫn
luôn nhớ về bà, yêu thương và biết ơn bà;
Chân dung về kỉ niệm tuổi thơ với cuộc sống thiếu thốn,
gian khổ nhọc nhằn;
Chân dung về tình cảm bà cháu ấm nồng, sâu sắc.
…

III.
Tổ
ng
kế
t

1. Nghệ thuật

2. Nội dung

- Kết hợp giữa biểu cảm với tự sự,
miêu tả và bình luận.
- Hình ảnh sáng tạo bếp lửa
- Thể thơ 8 chữ kết hợp với 7 chữ
và 9.
- Giọng điệu tâm tình, thiết tha, tự
nhiên, chân thành.

Bài thơ là những hồi tưởng và
suy ngẫm của người cháu đã
trưởng thành, nhớ lại những kỉ
niệm đầy xúc động về người bà
và tình cảm bà cháu. Qua đó,
bộc lộ những tình cảm sâu nặng
đối với gia đình, quê hương, đất
nước.

DORAEMON
VÀ CHIẾC
BÁNH RÁN

Những con chuột đáng ghét
đang tìm cách ăn vụng bánh rán
của chú mèo máy Doraemon.
Các em hãy ngăn cản chúng
bằng cách trả lời các câu hỏi
nhé.

Hai câu thơ “Năm ấy là năm đói mòn đói
mỏi/ Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy” nhắc
tới sự kiện lịch sử nào? 

A: Nạn đói năm
1945

B: Ngày tổng khởi
nghĩa năm 1945

C: Ngày kết thúc
cuộc kháng chiến
chống Pháp

D: Ngày giải phóng
miền Nam thống
nhất đất nước

Trong dòng hồi tưởng của nhân vật
trữ tình, hình ảnh người bà gắn với
hình ảnh nào?
A: Người cháu

B: Tiếng chim
tu hú

C: Bếp lửa

D: Cuộc chiến
tranh

Hình ảnh bếp lửa được lặp lại
bao nhiêu lần trong bài thơ?
A: 7 lần

B: 8 lần

C: 9 lần

D: 10 lần

 Nội dung chính của bài thơ
là gì?
A:  Miêu tả vẻ đẹp của hình
ảnh bếp lửa mỗi buổi sớm
mai
C: Nói về tình cảm yêu
thương của người bà dành
cho con và cháu

B: Nói về tình cảm sâu nặng,
thiêng liêng của người cháu
đối với người bà
D: Nói về tình cảm nhớ thương
của người con dành cho cha mẹ
đang chiến đấu ở xa

Nhân vật trữ tình trong bài
thơ Bếp lửa là ai?
A: Người bà

C: Người mẹ

B: Người bố

D: Người cháu

Tuổi thơ người cháu bên bà
được tái hiện như thế nào?
A: Một tuổi thơ nhiều
gian khổ, thiếu thốn,
nhọc nhằn nhưng ấm áp
tình yêu thương của bà
C: Một tuổi thơ trong
chiến tranh biến động
dữ dội

B: Một tuổi thơ nhiều
niềm vui sướng, hạnh
phúc
D: Cả A, B, C đều đúng

Ý nghĩa của ba câu thơ sau
“Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm”

A. Nói lên nỗi nhớ của tác
giả về người bà
C. Nói lên thói quen nhóm
lửa lúc sáng sớm của
người bà

B. Nói lên sự tần tảo, đức hi
sinh của người bà

D. Cả A, B, C đều sai

Lựa chọn thực hiện 1 trong 2 nhiệm
vụ sau:
1. Bài thơ “Bếp lửa” là lời của người
cháu kể về bà, về những tình cảm tha
thiết yêu thương bà dành cho cháu
trong tuổi thơ. Hãy thử lí giải vì sao
tác giả lại đặt nhan đề đó cho bài thơ
của mình?
2. Viết đoạn văn (5-7 câu) thể hiện
cảm nhận của em về nhân vật người
bà trong bài thơ “Bếp lửa”.

Sưu tầm những bài thơ, bài hát viết
về hình ảnh người bà

Ngoại yêu

Tóc giờ ngoại trắng như mây,
Những ngày con bé ngây thơ, Làn da mồi nám tháng ngày
long đong,
Ngoại ru câu hát ầu ơ ngọt
Thương con ngoại đã lưng
ngào,
còng,
Dừa xanh gió mát rì rào,
Tuổi thơ bên ngoại đời nào con Bao nhiêu khắc khổ trên dòng
đời qua.
quên.
Hôm nay lặn lội đường xa,
Lời ru con lớn khôn lên,
Dắt con từng bước từ bên nôi Con về thăm ngoại thiết tha nỗi
niềm,
này,
Ngược dòng ký ức đi tìm,
Con xa quê ngoại bao ngày,
Bôn ba khắp nẻo đó đây cuộc Tìm trong năm tháng bóng hình
ngoại
xưa.
đời.
- Tạ Thăng Hùng -

Hướng dẫn học bài:
a. Bài cũ:
+ Học thuộc lòng bài thơ
+ Viết đoạn văn (5-7 câu) thể hiện cảm nhận của em về nhân vật người bà trong
bài thơ “Bếp lửa”.
+ Sưu tầm những bài thơ, bài hát viết về hình ảnh người bà
b. Bài mới:
- Đọc và chuẩn bị bài Viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện.
- Đọc và phân tích bài viết tham khảo, rút ra dàn ý của kiểu bài.
- Thực hành lập dàn ý cho đề bài: Cảm nhận của em về truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa
Pa” của Nguyễn Thành Long.