Nếu một ngày nào đó phải rời xa gia đình, xa
quê hương, em sẽ nhớ nhất điều gì? Vì sao?

Thử hình dung, nghĩ về
người bà của mình và cho
biết:

Hình ảnh, âm thanh
hay hương vị nào
hiện lên trong em
đầu tiên? Hãy chia
sẻ những cảm nhận
của em.

Bài 6: Chân dung cuộc sống

Văn
bản

BẾ
P LỬ
A - Bằng Việt
-

I.
Đọc – Tìm
hiể
u chung

1. Đọc – chú thích
a. Đọc
Đọc to, rõ ràng, giọng tình cảm,
chậm rãi, tha thiết, xúc động.

BẾ
P LỬ
A
Một bếp lửa chờn vờn sươngNhóm
sớm bếp lửa nghĩ thương bà
Bà vẫn giữ thói quen dậy
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
khó nhọc
sớm
Cháu thương bà biết mấy nắng
Tu hú
mưa.
ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng
Kêu chi hoài trên những cánhđượm
Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi
đồng
khói
xa?
Nhóm niềm yêu thương,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
khoai sắn ngọt bùi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựaNăm
gầy giặc đốt làng cháy tàn Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắtcháy
cháurụi
chung vui
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn
Hàng
cay!xóm bốn bên trở về lầm
Nhóm dậy cả những tâm tình
lụi
tuổi nhỏ…
Tám năm ròng cháu cùng bàĐỡ
nhóm
đần bà dựng lại túp lều Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp
lửa
tranh
lửa!
Tu hú kêu trên những cánh đồng
Vẫn vững
xa lòng, bà dặn cháu
Khi tu hú kêu, bà con nhớ không
đinh ninh
bà
Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn
Bà hay kể chuyện những ngày
“BốởởHuế
chiến khi, bố còn việc khói trăm tàu,
Tiếng tu hú sao mà tha thiếtbố,
thế!
Có lửa trăm nhà, niềm vui
Mẹ cùng cha công tác bận không
Mày có
vềviết thư chớ kể này kể
trăm ngả,
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu
nọ,
nghe
Nhưng vẫn chẳng lúc nào

1. Đọc – chú thích
b. Chú thích
- Đinh ninh: nhắc đi
nhắc lại cho người
khác nắm chắc, nhớ
chắc (nghĩa trong
văn bản)

- Chiến khu: vùng căn
cứ của lực lượng cách
mạng hay lực lượng
kháng chiến.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Sinh năm 1941, quê ở Hà Nội

Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong thời
kì kháng chiến chống đế quốc Mỹ.

Thơ ông trong trẻo, mượt mà, xúc cảm tinh
tế, giàu suy tư.

2. Tìm hiểu chung
b. Tác phẩm
- Thể loại
Thơ 8 chữ kết hợp với 7 chữ và 9 chữ
- Xuất xứ
in trọng tập “Hương cây – Bếp lửa”, Bằng Việt – Lưu
Quang Vũ, NXB Văn học, Hà Nội, 1968, tr71-73
- Hoàn cảnh sáng tác
năm 1963, khi tác giả đang là sinh viên học tập ở nước ngoài.
- PTBĐ chính
Biểu cảm.

“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa”
năm 1963, lúc đang học năm
thứ 2 đại học Tổng hợp Quốc
Gia Kiew (Ukraina). Mùa đông
nước Nga rất lạnh, phải đốt lò
để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng
nhớ đến “bếp lửa” quê nhà,
nhớ bà tôi, nhớ người nhóm
bếp. Xa bà, xa gia đình khi đã
trưởng thành tức là có độ lùi xa
để nhớ và suy ngẫm những giá
trị tinh thần nên bài thơ viết rất
nhanh. Viết “Bếp lửa” tôi chỉ
muốn giãi bày tâm trạng thật
của lòng mình.”

II.
Khám phá văn
bản

1. Mạch cảm xúc và bố cục của bài thơ

Trình bày sản
phẩm

a. Mạch cảm xúc

- Bài thơ là lời của người cháu nơi xa nhớ về những kỉ
niệm tuổi thơ với người bà.
- Cảm xúc được gợi lên từ hình ảnh bếp lử ấm áp,
thân thương:
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm”

a. Mạch cảm xúc

Hồi tưởng

Hiện tại

Kỉ niệm

Suy ngẫm

b. Bố cục

Phần 1 (khổ 1)
Hình ảnh bếp
lửa khơi nguồn
cảm xúc và hồi
ức của người
cháu

Phần 2
(khổ 2,3,4,5)
Hồi tưởng những
kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà và
hình ảnh bà gắn
liền với hình ảnh
bếp lửa.

Phần 3 (khổ 6)
Suy ngẫm về
cuộc đời bà và
hình ảnh bếp lửa

Phần 4
(khổ cuối)
Người cháu đã
trưởng thành và
đi xa nhưng vẫn
luôn nhớ về bà

2. Hình ảnh người bà và tình bà cháu

Hoạt động
nhóm
- Chia lớp thành 4 nhóm
- Nhóm 1,3 tìm hiểu về hình ảnh người
bà
- Nhóm 2, 4 tìm hiểu về tình cảm người
cháu dành cho bà

a. Hình ảnh người bà

- “Bà hay kể chuyện những ngày ở
Huế”
- “Cháu ở cùng bà bà bảo cháu nghe”
- “Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu
học”…

a. Hình ảnh người bà

- Tảo tần, đảm đang, giàu đức hi sinh
- Yêu thương và hết mực chăm sóc cháu
- Mạnh mẽ, vững tin, là chỗ dựa vững
vàng cho cháu
 Hình ảnh bà cũng là vẻ đẹp của người
phụ nữ Việt Nam – tảo tần sớm hôm,
chịu thương chịu khó, giàu tình yêu
thương và đức hi sinh.

b. Tình cảm người cháu dành cho bà

- “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
- “Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay”
- “Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó
nhọc;…
 Tình yêu thương, sự biết ơn, kính yêu, nỗi
niềm mong nhớ.

3. Hình ảnh “bếp lửa”

- Được lặp lại trực tiếp 7 lần trong bài thơ.
- Xuất hiện gián tiếp qua hình ảnh khói, hành
động nhóm lửa và hình ảnh ngọn lửa (mùi
khói, khói hun nhèm mắt cháu, cháu cùng bà
nhóm lửa, một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng)

- Hình ảnh bếp lửa gắn liền với hình ảnh bà và
những kỉ niệm tuổi thơ của người cháu.
- Bếp lửa là tình yêu thương ấm áp của bà dành cho
cháu.
- Hằng ngày, bà nhóm bếp lửa cũng là nhóm lên tình
yêu, niềm vui, niềm hi vọng trong hoàn cảnh chiến
tranh khốc liệt. Bà chính là người thắp lửa, chắt chiu
gìn giữ ngọn lửa ấm áp của sự sống, của niềm tin
cho các thế hệ sau.
 Vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng.
 Với người cháu, bếp lửa quen thuộc, gắn bó suốt tám năm ròng của
tuổi thơ nhưng lại mang ý nghĩa về sự kì diệu, thiêng liêng: “Ôi kì lạ và
thiêng liêng – bếp lửa!”

4. Bức chân dung cuộc sống hiện lên trong bài thơ

Bức chân dung người bà tần tảo, nhẫn nại, giàu yêu thương;
Chân dung người cháu đã trưởng thành, đi xa nhưng vẫn
luôn nhớ về bà, yêu thương và biết ơn bà;
Chân dung về kỉ niệm tuổi thơ với cuộc sống thiếu thốn,
gian khổ nhọc nhằn;
Chân dung về tình cảm bà cháu ấm nồng, sâu sắc.
…

III.
Tổ
ng
kế
t

1. Nghệ thuật
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa
biểu cảm với tự sự, miêu tả và
bình luận.
- Hình ảnh sáng tạo bếp lửa
Thể thơ 8 chữ kết hợp với 7 chữ
và 9 chữ phù hợp với việc diễn tả
dòng cảm xúc và suy ngẫm về bà.
- Giọng điệu tâm tình, thiết tha,
tự nhiên, chân thành.

2. Nội dung
Bài thơ là những hồi tưởng và
suy ngẫm của người cháu đã
trưởng thành, nhớ lại những kỉ
niệm đầy xúc động về người bà
và tình cảm bà cháu. Qua đó,
bộc lộ những tình cảm sâu nặng
đối với gia đình, quê hương, đất
nước.

DORAEMON
VÀ CHIẾC
BÁNH RÁN

Những con chuột đáng ghét
đang tìm cách ăn vụng bánh rán
của chú mèo máy Doraemon.
Các em hãy ngăn cản chúng
bằng cách trả lời các câu hỏi
nhé.

Hai câu thơ “Năm ấy là năm đói mòn đói
mỏi/ Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy” nhắc
tới sự kiện lịch sử nào? 

A: Nạn đói năm
1945

B: Ngày tổng khởi
nghĩa năm 1945

C: Ngày kết thúc
cuộc kháng chiến
chống Pháp

D: Ngày giải phóng
miền Nam thống
nhất đất nước

Trong dòng hồi tưởng của nhân vật
trữ tình, hình ảnh người bà gắn với
hình ảnh nào?
A: Người cháu

B: Tiếng chim
tu hú

C: Bếp lửa

D: Cuộc chiến
tranh

Hình ảnh bếp lửa được lặp lại
bao nhiêu lần trong bài thơ?
A: 7 lần

B: 8 lần

C: 9 lần

D: 10 lần

 Nội dung chính của bài thơ
là gì?
A:  Miêu tả vẻ đẹp của hình
ảnh bếp lửa mỗi buổi sớm
mai
C: Nói về tình cảm yêu
thương của người bà dành
cho con và cháu

B: Nói về tình cảm sâu nặng,
thiêng liêng của người cháu
đối với người bà
D: Nói về tình cảm nhớ thương
của người con dành cho cha mẹ
đang chiến đấu ở xa

Nhân vật trữ tình trong bài
thơ Bếp lửa là ai?
A: Người bà

C: Người mẹ

B: Người bố

D: Người cháu

Tuổi thơ người cháu bên bà
được tái hiện như thế nào?
A: Một tuổi thơ nhiều
gian khổ, thiếu thốn,
nhọc nhằn nhưng ấm áp
tình yêu thương của bà
C: Một tuổi thơ trong
chiến tranh biến động
dữ dội

B: Một tuổi thơ nhiều
niềm vui sướng, hạnh
phúc
D: Cả A, B, C đều đúng

Ý nghĩa của ba câu thơ sau
Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu, nồng đượm

A. Nói lên nỗi nhớ của tác
giả về người bà
C. Nói lên thói quen nhóm
lửa lúc sáng sớm của
người bà

B. Nói lên sự tần tảo, đức hi
sinh của người bà

D. Cả A, B, C đều sai

Lựa chọn thực hiện 1 trong 2 nhiệm
vụ sau:
1. Bài thơ “Bếp lửa” là lời của người
cháu kể về bà, về những tình cảm tha
thiết yêu thương bà dành cho cháu
trong tuổi thơ. Hãy thử lí giải vì sao
tác giả lại đặt nhan đề đó cho bài thơ
của mình?
2. Viết đoạn văn (5-7 câu) thể hiện
cảm nhận của em về nhân vật người
bà trong bài thơ “Bếp lửa”.

Sưu tầm những bài thơ, bài hát viết
về hình ảnh người bà

Ngoại yêu

Tóc giờ ngoại trắng như mây,
Những ngày con bé ngây thơ, Làn da mồi nám tháng ngày
long đong,
Ngoại ru câu hát ầu ơ ngọt
Thương con ngoại đã lưng
ngào,
còng,
Dừa xanh gió mát rì rào,
Tuổi thơ bên ngoại đời nào con Bao nhiêu khắc khổ trên dòng
đời qua.
quên.
Hôm nay lặn lội đường xa,
Lời ru con lớn khôn lên,
Dắt con từng bước từ bên nôi Con về thăm ngoại thiết tha nỗi
niềm,
này,
Ngược dòng ký ức đi tìm,
Con xa quê ngoại bao ngày,
Bôn ba khắp nẻo đó đây cuộc Tìm trong năm tháng bóng hình
ngoại
xưa.
đời.
- Tạ Thăng Hùng -