Ca dao, dân ca
Tiết 1
Tiết 2
Những câu hát than thân, những câu hát châm biếm.
Khái niệm ca dao, dân ca
Những câu hát về tình cảm gia đình, về tình yêu quê hương, đất nước.
Em hãy kể tên một số bài ca dao, dân ca nói về tình cảm gia đình.
Em hãy kể tên một số bài ca dao, dân ca nói về tình yêu quê hương, đất nước, con người.
CA DAO, DÂN CA

NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH, VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
1. Khái niệm ca dao, dân ca
Dựa vào phần chú thích * trong SGK – tr35, em hãy cho biết ca dao, dân ca là gì?
- Dân ca: Những sáng tác dân gian kết hợp lời và nhạc, tức là những câu hát dân gian trong diễn xướng.
- Ca dao: Lời thơ của dân ca, những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ của dân ca.
Bài dân ca: Trống cơm
Tình bằng có cái trống cơm
Khen ai khéo vỗ ô mấy bông mà nên bông
Ô mấy bông mà nên bông
(Ô mấy bông mà nên bông... Ô mấy bông mà nên bông)
Một bầy tang tình con xít
Một bầy tang tình con xít
Ô mấy lội (lội) lội (lội) lội lội... sông
Ô mấy đi tìm... Em nhớ thương ai?
Đôi con mắt... Ô mấy lim dim(Ha ha ha)
Đôi con mắt ...Ô mấy lim dim(Hi hi hi)
Ô...(Áh...)
Ô mấy giăng tơ
Giăng tơ ô mấy đi tìm em nhớ thương ai?
Duyên nợ cách tang bồng
Duyên nợ cách tang bồng
Bài ca dao: Trống cơm
Trống cơm khéo vỗ nên vông,
Một bầy con nhít lội sông đi tìm,
Thương ai con mắt lim dim,
Một bầy con nhện đi tìm giăng tơ.
Thương ai duyên nợ tang bồng.
2. Từ khó: SGK/35-38
Cù lao chín chữ  
Sinh (đẻ)
Cúc (nâng đỡ)
Phủ ( vuốt ve)
Súc ( cho bú, cho ăn)
Trưởng (nuôi cho lớn)
Dục (dạy dỗ)
Cố ( trông nom)
Phục (theo dõi để uốn nắn) 
Phúc ( che chở)
Lúa đòng đòng
Lúa sắp trổ bông
Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao
- Lời của bài ca dao là lời của ai nói với ai ?
- Nói trong hoàn cảnh nào ?
- Dấu hiệu từ ngữ nào cho biết điều đó ?
- Nội dung bài ca dao nói về tư tưởng, tình cảm gì ?
Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao
 Là lời của người mẹ khi ru con, nói với con. 
 Ca ngợi công lao trời biển của cha mẹ đối với con cái và bổn phận trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ.
Công cha, nghĩa mẹ được thể hiện ở chín chữ cù lao. 
Sinh (đẻ)
Cúc (nâng đỡ)
Phủ ( vuốt ve)
Súc ( cho bú, cho ăn)
Trưởng (nuôi cho lớn)
Dục (dạy dỗ)
Cố ( trông nom)
Phục (theo dõi để uốn nắn) 
Phúc ( che chở)
Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
Bài ca dao
Nghệ thuật:
+ Hình ảnh so sánh đặc sắc.
+ Từ láy: mênh mông. 
+ Điệp từ: núi, biển.
+ Thể thơ lục bát, giọng điệu ngọt ngào của điệu hát ru.
+ Khuyên dạy con cái ghi lòng tạc dạ công lao to lớn của cha mẹ.
Ơn cha nặng lắm ai ơi
Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang
Công lao cha mẹ không gì so sánh nổi
Những bài ca dao có nội dung tương tự
Công cha như núi Thái Sơn
…….
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Nuôi con mẹ héo vóc hình
Cạn bầu sữa ngọt mà tình không vơi.
Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
Con cái phải có nghĩa vụ biết ơn và kính yêu cha mẹ.
Bài ca dao
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông
Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai
Thảo luận theo câu hỏi
Hai dòng thơ đầu
Sử dụng từ ngữ như thế nào?
Sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Hai dòng thơ sau
Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó ?
Sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Khái quát
Thể hiện nội dung tình cảm gì?
Bài ca là lời của ai nói với ai?
Hai câu đầu
Bài ca dao
Tác dụng: Diễn tả sự rộng lớn, trù phú, đầy sức sống của cánh đồng trong buổi bình minh.
Hai câu sau
- Lời của chàng trai thấy cánh đồng mênh mông bát ngát và cô gái mảnh mai, trẻ trung , đầy sức sống  Chàng trai ngợi ca vẻ đẹp của quê hương đất nước và cô gái  Bày tỏ tình cảm.
- Lời của cô gái đứng trước cánh đồng lúa rộng mênh mông bát ngát mà nghĩ về thân phận mình như “chẽn lúa đòng đòng, phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai”. Thiên nhiên thì bao la, còn con người thì nhỏ bé  thoáng chút lo âu.
Câu thơ dài, sử dụng từ ngữ địa phương
BPNT: điệp từ, đảo ngữ. đối xứng, từ láy
BPNT: So sánh: “Thân em như chẽn lúa đòng đòng”
Tác dụng: Cho thấy hình ảnh cô gái trẻ trung, phơi phới, tràn đầy sức sống.      
Bài ca dao ca ngợi vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên rộng lớn, trù phú cùng với vẻ đẹp và sức sống của con người lao động
Nghệ thuật
- Sử dụng kết cấu lời hỏi đáp, lời chào mời, lời nhắn gửi…, thường gợi nhiều hơn tả.
- Có giọng điệu tha thiết, tự hào.
- Cấu tứ đa dạng, độc đáo.
- Thể thơ lục bát và lục bát biến thể..
Nội dung
Ca dao bồi đắp thêm tình cảm cao đẹp của con người đối với quê hương, đất nước.