Chủ đề:
Ca dao – dân ca
CHỦ ĐỀ:
Ca dao, dân ca
(4 tiết)
Những câu hát than thân
Khái niệm ca dao, dân ca
Những câu hát về tình cảm gia đình
Những câu hát châm biếm
Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
I. Khái niệm ca dao, dân ca
- Dân ca: Những sáng tác dân gian kết hợp lời và nhạc, tức là những câu hát dân gian trong diễn xướng.
- Ca dao: lời thơ của dân ca và những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ của dân ca.
II. Những câu hát về tình cảm gia đình
Công cha như núi ngất trời,
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông.
Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
 Là lời của người mẹ khi ru con, nói với con. 
 Ca ngợi công lao trời biển của cha mẹ đối với con cái và bổn phận trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ.
Công cha, nghĩa mẹ được thể hiện ở chín chữ cù lao. 
Sinh (đẻ)
Cúc (nâng đỡ)
Phủ ( vuốt ve)
Súc ( cho bú, cho ăn)
Trưởng (nuôi cho lớn)
Dục (dạy dỗ)
Cố ( trông nom)
Phục (theo dõi để uốn nắn) 
Phúc ( che chở)
Nghệ thuật:
+ Hình ảnh so sánh đặc sắc.
+ Từ láy: mênh mông. 
+ Điệp từ: núi, biển.
+ Thể thơ lục bát, giọng điệu thành kính, ngọt ngào của lời hát ru.
- Nội dung:
Tấm lòng yêu kính, biết ơn của con đối với công lao trời biển của cha mẹ. Nhắn nhủ con luôn ghi lòng tạc dạ và giữ trọn đạo hiếu đối với bậc sinh thành.
Ơn cha nặng lắm ai ơi
Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang
Những bài ca dao có nội dung tương tự
Công cha như núi Thái Sơn
…….
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
Nuôi con mẹ héo vóc hình
Cạn bầu sữa ngọt mà tình không vơi.
Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
III. Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát,
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông
Thân em như chẽn lúa đòng đòng
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
- Hai câu đầu:
 Diễn tả sự rộng lớn, trù phú, đầy sức sống của cánh đồng.
- Hai câu sau
+ Câu thơ dài, sử dụng từ ngữ địa phương
+ BPNT: điệp từ, đảo ngữ, đối xứng, từ láy
+ BPNT: So sánh thân em - chẽn lúa đòng đòng.
+ Hình ảnh đẹp ngọn nắng hồng ban mai.
 Cho thấy hình ảnh cô gái trẻ trung, phơi phới, tràn đầy sức sống.      
Đây là lời của chàng trai ngợi ca vẻ đẹp của quê hương đất nước và cô gái (cách bày tỏ tình cảm kín đáo, tế nhị).
IV. Những câu hát than thân
Thương thay thân phận con tằm,
Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ.
Thương thay lũ kiến li ti,
Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi.
Thương thay hạc lánh đường mây,
Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi.
Thương thay con cuốc giữa trời,
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.
- Điệp từ “thương thay”: Nhấn mạnh, tô đậm nỗi thương xót xa cho số phận, cuộc đời cay đắng của người dân thường; kết nối và mở ra những nỗi thương khác nhau:
+ Làm lụng vất vả chẳng được bao nhiêu -> bị bòn rút sức lao động.
+ Làm lụng vất vả chẳng đủ sống -> nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược.
+ Cuộc đời phiêu bạt lận đận kéo dài vô vọng.
+ Thân phận thấp cổ bé họng, nỗi đau oan trái không được lẽ công bằng soi tỏ.
V. Những câu hát châm biếm
Cái cò lặn lội bờ ao
Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng?
Chú tôi hay tửu hay tăm,
Hay nước chè đặc, hay nằm ngủ trưa.
Ngày thì ước những ngày mưa,
Đêm thì ước những đêm thừa trống canh.
Các hình ảnh ẩn dụ  thể hiện nỗi khổ nhiều bề của người lao động trong xã hội cũ.
Hay
Chú tôi
tửu
tăm
nước chè đặc
nằm ngủ trưa
Ước
những ngày mưa
đêm thừa trống canh
- Chủ thể trữ tình: Giới thiệu chân dung “chú tôi” để cầu hôn cho “chú tôi”.
- Nghệ thuật: Điệp ngữ, nói ngược để để làm toát tiếng cười giễu cợt, châm biếm nhân vật. Là người đàn ông vô tích sự, lười biếng, nghiện ngập, thích ăn chơi hưởng thụ.
 Dân gian đã đặt nhân vật chú tôi bên cạnh hình ảnh cô yếm đào như một phép tương phản, ngầm ý mỉa mai, giễu cợt, phê phán những con người lười nhác nhưng lại đòi cao sang và khẳng định, đề cao giá trị của người lao động.
Tạm biệt các em!