Ca dao - Dân ca
Những câu hát về tình cảm gia đình
BÀI
a. Tác giả:
b.Tác phẩm:
* Ca dao, dân ca: Chỉ các thể loại trữ tình dân gian kết hợp giữa lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con người.
+Ca dao
+Dân ca:
c. Từ khó (sgk)
-I. Hướng dẫn Hs đọc – tìm hiểu chú thích.
? Theo em, khi đọc ca dao, dân ca nói chung cần đọc với giọng như thế nào ?
 Giọng du dương ngọt ngào của lời ru, sắc thái biểu cảm, sâu lắng, thiết tha…
- Gv đọc 1 bài. Gọi HS đọc
? Em hiểu ca dao, dân ca là gì?
- GV: Lưu ý về đặc điểm, về thể văn, người sáng tác, cách thức lưu truyền; nhấn mạnh thêm về nghệ thuật của ca dao, dân ca
- Gọi HS giải thích lại 1 số từ khó SGK.
I. D?C - CH� TH�CH
1. D?c
2. Chỳ thớch
Ca dao
Là lời thơ của dân ca và các bài thơ dân gian mang phong cách thơ dân gian ( th? ca dao ).


Dân ca
Là những sáng tác dõn gian kết hợp lời và nhạc điệu.

B�i ca dao Tr?ng com
Tr?ng com khộo v? nờn vụng
M?t b?y con sớt l?i sụng di tỡm
Thuong ai con m?t lim dim
M?t b?y con nh?n di tỡm giang to .

Bài dân ca Trống cơm
Tình bằng có cái trống cơm khen ai khéo vỗ ấy mấy vông nên vông. Một bầy tang tình con sít, ấy mấy lội, lội sông, ấy mấy đi tìm. Em nhớ thương ai, đôi con mắt ấy mấy lim dim. Một bầy tang tình con nhện ới a, ấy mấy giăng tơ, giăng tơ ấy mấy đi tìm em nhớ thương ai. Duyên nợ khách tang bồng.
Minh họa
Một số làn điệu dân ca các vùng miền :
- Hát quan họ Bắc Ninh
- Hát ghẹo Phú Thọ
- Hát giặm Nghệ Tĩnh
- Hát bài chòi Quảng Nam
- Hỏt x?m
- Ca trự
- Ca Huế ( cỏc di?u lớ )
- Hò Huế
- Dân ca Nam Bộ ( cỏc di?u lớ )
- Hát ru .
Bài 1 :
Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi !

II/ Đọc – hiểu văn bản :
Bài 4 :
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà tình thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận, hai thân vui vầy.
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Tìm hiểu khái quát
- Bài 1: Là lời mẹ ru con, nói với con
- Bài 4: Lời của ông bà, cha mẹ với con cháu, hoặc của anh em ruột thịt tâm sự với nhau.
=> Hình thức diễn đạt: Làn điệu tâm tình nhắn nhủ, các hình ảnh quen thuộc, gần gũi.
-* Hướng dẫn hs tìm hiểu khái quát văn bản.
- GV yêu cầu HS trao đổi nhanh theo nhóm bàn: 3’ các câu hỏi sau:
? Trong chủ đề chung, mỗi bài lại có nội dung tình cảm riêng. Em hãy nêu những nội dung đó ?
? Có gì giống nhau trong hình thức diễn đạt của 2 bài trên ?
Bài 1 :
Công cha như núi ngất trời
Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông
Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lõng con ơi !
2. Tỡm hi?u chi ti?t
a. B�i 1:
* Hướng dẫn Hs tìm hiểu chi tiết văn bản .
GV: Sử dụng kĩ thuật động não cho HS tìm hiểu bài ca dao 1:
+ Bài 1 là lời của ai nói với ai, về việc gì ? Lời ca “Cù lao chín chữ” có ý nghĩa khái quát điều gì?
+ Nhận xét về nghệ thuật trong bài ca dao? Tác dụng?
2. Tìm hiểu chi tiết
a. Bài 1:
Chi tiết
 NT So sánh, Giọng du dương ngọt ngào , sâu lắng, thiết tha,câu cảm thán=> Lời mẹ ru,nói với con về công lao của cha mẹ với con cái; con cái phải biết ơn , có hiếu...
 khẳng định công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái, khuyên con cái biết ơn , có hiếu với cha mẹ.
+Công cha NHƯ núi ngất trời; nghĩa mẹ NHƯ nước ở ngoài biển Đông
+Câu cảm thán: Núi cao...ơi! -> những hình ảnh của sự vật cao rộng vĩnh cửu của thiên nhiên – nhìn thấy bằng mắt => nói tới công lao cha mẹ - không thể nhìn thấy – trừu tượng.


- Điệp ngữ, so sánh => khẳng định tình cảm anh em thân thương, mối quan hệ ruột thịt, sự gắn bó thiêng liêng- không thể chia cắt

 Đề cao tình cảm anh em ruột thịt, lời nhắn nhủ anh em phải thương yêu, đoàn kết
-Thảo luận cặp đôi chia sẻ 3- 4 phút câu hỏi:
+ Trong bài 4 tình cảm anh em thân thương được diễn tả như thế nào? Bài ca dao đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào? Tác dụng?
+ Bài ca dao đề cao tình cảm nào của con người? Nhắn nhủ điều gì về tình cảm anh em?
* Chi tiết: Anh em nào phải người xa ; Tình anh em được ví như tay chân - Là những bộ phận gắn liền trên cơ thể
b . B�i 4
III. Hướng dẫn Hs khái quát nghệ thuật, nội dung của văn bản.
* GV cho hs khái quát những kiến thức về nội dung, nghệ thuật của các văn bản : diễn tả những tình cảm cụ thể nào trong tình cảm gia đình? Từ tình cảm ấy, em cảm nhận được vẻ đẹp cao quý nào trong đời sống tinh thần của dân tộc ta ?( Tích hợp môn GDCD)
- Yêu cầu HS nêu những nét nghệ thuật nổi bật trong văn bản.
III. GHI NHỚ
1. Nghệ thuật
Thể thơ lục bát, âm điệu tâm tình nhắn nhủ, hình ảnh so sánh, điệp ngữ, …
2. Nội dung
Tình cảm con cái với cha mẹ, cháu đối với ông bà, tình anh em ruột thịt.
3. Ý nghĩa văn bản
Tình cảm đối với ông bà, cha mẹ, anh em & tình cảm của ông bà, cha mẹ đối với con cháu luôn là những tình cảm sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người.
IV. LUYỆN TẬP
Bài 2 ( sgk 36 )
-VD: Công cha nặng lắm ai ơi
Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang.
- Mỗi đêm mỗi thắp đèn trời
Cầu cho cha mẹ sống đời với con.
- Chiều chiều xách giỏ hái rau
Nhìn lên mả mẹ ruột đau như dần
- Đói lòng ăn hột chà là
Để cơm nuôi mẹ mẹ già yếu răng.
- Khôn ngoan đối đáp người ngoài
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.
- Nuôi con mẹ héo vóc hình
Cạn bầu sữa ngọt mà tình không vơi.
- Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẫu từ.
- Ngày nào em bé cỏn con
Bây giờ em đã lớn khôn thế này.
Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy
Nghĩ sao cho bỏ những ngày ước ao.
…


Tìm những bài ca dao có nội dung tương tự
- Anh em như thể chân tay
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
- Khôn ngoan đá đáp người ngoài
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.


Tìm những bài ca dao có nội dung tương tự
- Ch? em nhu chu?i nhi?u t�u
T?m l�nh che t?m rỏch, d?ng núi
nhau n?ng l?i.
.
3/ Một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu được dùng trong các bài ca dao :
- Sử dụng thể thơ lục bát ngọt ngào.
- Dùng phép so sánh, đối lập, điệp ngữ.
- Âm điệu tâm tình, nhắn nhủ.
- Cả hai bài đều là lời độc thoại.
Học thuộc các bài ca dao đã học.

2.Sưu tầm các bài ca dao cùng hệ thống.
3.Soạn bài Ca dao về quê hương đất nước
DẶN DÒ
- Học thuộc các bài ca dao đã học.
- Sưu tầm một số bài ca dao có nội dung tương tự.
- Soạn bài : Những câu hát về tình yêu quê hương , đất nước , con người
Xem và trả lời các câu hỏi SGK/ 39,40