Một số vụ tai nạn trong phòng thí
nghiệm

HS bị bỏng khi thực hành

HS bị bỏng khi thực hành thí

thí nghiệm ở trường THCS

nghiệm ở trường THPT Phan

Lê Văn Tám – Tuy Hòa – Phú

Đình Phùng – Hà Nội (2017)

BÀI 2
CÁC QUI TẮC AN TOÀN
TRONG PHÒNG THỰC HÀNH
VẬT LÍ
VẬT LÝ 10 - KNTT

Hãy kể tên một
số thiết bị thí
nghiệm mà em
biết?

Thiết bị thí
nghiệm điện

Thiết bị thí nghiệm quang

Đèn cồn, ống nghiệm

PHIẾU HỌC TẬP 1
Máy biến áp

1

2

Chức năng của hai
Bộ chuyển đổi
thiết bị là gì? Giống, điện áp dùng điện
khác nhau như thế
áp bao nhiêu?
nào?

Thiết bị biến đổi điện

3
Điện áp đầu ra
là bao nhiêu?

áp

4

Những nguy
cơ nào gây
mất an toàn,
hỏng thiết bị?

PHIẾU HỌC TẬP 1
chỉ biến đổi điện áp
xoay chiều
Máy biến áp

1
dùng với điện áp
một chiều và xoay
chiều

Thiết bị biến đổi điện

PHIẾU HỌC TẬP 1
Điện áp đầu vào
(input): 220V

2,
3
Điện áp đầu ra:
110V
(output)

Thiết bị biến đổi điện áp

PHIẾU HỌC TẬP 1

Những nguy cơ gây mất an toàn

- Để thiết bị gần nước, các hóa chất độc hại, tiếp xúc ánh nắng mặt trời, các
vật thể gây cháy, nổ.
 

4

PHIẾU HỌC TẬP 1

Những nguy cơ gây mất an toàn

Sử dụng dây cắm vào thiết bị lỏng lẻo, không chắc chắn => có thể xảy
ra hiện tượng phóng tia lửa điện và gây chập điện.
 

4

PHIẾU HỌC TẬP 1

Những nguy cơ gây mất an toàn

Sử dụng quá công suất của thiết bị => làm tổn hao điện năng, giảm
tuổi thọ của thiết bị.
 

4

PHIẾU HỌC TẬP 1

Những nguy cơ gây mất an toàn

Khi sử dụng máy biến áp phải đặt nút điều chỉnh điện áp ở mức thấp
nhất rồi tăng dần lên..  

4

PHIẾU HỌC TẬP 2
Quan sát thiết bị thí nghiệm về
nhiệt học ở hình 2.2 và cho biết:
đặc điểm của các dụng cụ thí
nghiệm trong khi tiến hành thí
nghiệm để đảm bảo an toàn cần
chú ý đến điều gì?

PHIẾU HỌC TẬP 2
Nhiệt kế: dùng để đo nhiệt độ
của nước, hoạt động dựa trên
cơ sở dãn nở vì nhiệt của các
chất như: thủy ngân, rượu, ...
được làm bằng thủy tinh dễ vỡ

Khi tiến hành thí nghiệm cần cẩn thận,
không để làm rơi, vỡ do thủy ngân
trong nhiệt kế là một chất rất độc hại.

PHIẾU HỌC TẬP 2

Bình thủy tinh chịu nhiệt: có
thể chịu được nhiệt độ rất cao

Không dùng tay cầm trực tiếp
vào bình.

PHIẾU HỌC TẬP 2
Đèn cồn: dùng để đun sôi nước. Được thiết kế
gồm:
+ 1 bầu đựng cồn bằng thủy tinh
+ 1 sợi bấc thường được dệt bằng sợi bông
+ 1 chiếc chụp đèn bằng thủy tinh hoặc kim loại.

+ Không nên kéo sợi bấc quá dài
+ Không trực tiếp thổi tắt ngọn lửa đèn cồn vì sẽ
làm ngọn lửa cháy dữ dội hơn. Cách tốt nhất để
tắt đèn là đậy nắp đèn cồn lại.

PHIẾU HỌC TẬP 3
Quan sát thiết bị thí
nghiệm quang hình
(Hình 2.3) và cho biết:
đặc điểm của các dụng
cụ thí nghiệm khi sử
dụng và bảo quản thiết
bị cần chú ý đến điều
gì?

PHIẾU HỌC TẬP 3
Đèn chiếu
sáng

có kính tụ quang để tạo chùm tia song song, vỏ bằng nhôm hợp
kim, có khe cài bản chắn sáng, có các vít điều chỉnh đèn. => Tránh
rơi, vỡ; để nơi khô thoáng, tránh nơi ẩm thấp, gần chất gây cháy nổ.

Thấu kính:

bằng thủy tinh, được lắp trong khung nhựa, gắn trên trụ nhôm =>
Mỏng, dễ vỡ cần để trên cao, cất gọn gàng khi sử dụng xong.

Màn ảnh:

có màu trắng mờ, gắn trên trụ nhôm => Để nơi khô thoáng, tránh bụi
bẩn.

Gương
phẳng

bằng thủy tinh, dễ vỡ, sắc, nhọn => Khi sử dụng cần cẩn thẩn, tránh
để rơi, vỡ.

I

AN TOÀN KHI SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM

Quan sát kĩ các kí hiệu và nhãn
thông số trên thiết bị để sử dụng
đúng chức năng, yêu cầu kĩ thuật

Thiết bị
điện

Dễ mốc, xước, nứt vỡ và dính
bụi bẩn

Nhiệt và
thủy tinh

Các thiết bị đun nóng có thể gây
cháy nổ và nứt vỡ

Thiết
bị
quang

PHIẾU HỌC TẬP 4

Em hãy quan sát một số
hình ảnh về thao tác sử
dụng các thiết bị thí
nghiệm trong hình 2.4
và dự đoán xem có
những nguy cơ nào có
thể gây nguy hiểm trong
phòng thực hành vật lí?

Kể thêm những thao tác sử dụng
thiết bị thí nghiệm khác có thể gây
nguy hiểm trong phòng thực hành.

PHIẾU HỌC TẬP 4

Tay chạm vào
phần kim loại
dẫn điện ở phích
điện  bị giật

PHIẾU HỌC TẬP 4
Rút phích điện:
cầm vào phần dây
điện,
cách
xa
phích điện  có
thể làm dây điện
bị đứt

PHIẾU HỌC TẬP 4

Dây điện bị sờn:
cầm tay trần vào dây
điện mà không có đồ
bảo hộ  rất dễ bị
giật điện

PHIẾU HỌC TẬP 4

Chiếu tia laser: mắt
nhìn trực tiếp vào tia
laser gây nguy hiểm
cho mắt

PHIẾU HỌC TẬP 4

Đun nước trên đèn
cồn: để lửa to, kẹp
cốc thủy tinh quá
gần với đèn cồn 
hư hỏng thiết bị thí
nghiệm.

PHIẾU HỌC TẬP 4
Một số thao tác sử dụng thiết bị thí nghiệm khác có thể
gây nguy hiểm trong phòng thực hành là:
- Để chất dễ cháy gần thí nghiệm mạch điện
- Không đeo găng tay bảo hộ khi làm thí nghiệm với nhiệt
độ cao
- Thổi trực tiếp để tắt ngọn lửa đèn cồn
- Để hóa chất lộn xộn, làm dính vào quần áo
- Để nước, các dung dịch dễ cháy gần các thiết bị điện,
….

II

NGUY CƠ MẤT AN TOÀN TRONG SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ
NGHIỆM VẬT LÍ

1. Nguy cơ gây nguy hiểm cho người sử dụng

Việc thực hiện sai thao tác sử dụng các thiết bị có thể dẫn đến nguy
hiểm cho người sử dụng. Vì vậy khi tiến hành thí nghiệm cần tuân
thủ nghiêm ngặt các qui định trong phòng thực hành và hướng dẫn
của giáo viên

PHIẾU HỌC TẬP 5

Giới hạn đo của ampe kế là bao nhiêu?
Nếu sử dụng ampe kế để đo dòng điện
vượt quá giới hạn đo thì có thể gây ra
nguy cơ gì?

PHIẾU HỌC TẬP 5

- Giới hạn đo của ampe kế là 3A.
- Nếu sử dụng ampe kế để đo dòng điện
vượt quá giới hạn đo thì có thể làm cho
ampe kế bị hư hỏng

2. Nguy cơ hỏng thiết bị đo điện

Khi sử dụng các thiết bị đo,
cần chọn đúng thang đo,
không nhầm lẫn khi thao
tác để đảm bảo an toàn cho
thiết bị đo

PHIẾU HỌC TẬP 6

Điều chỉnh vị trí của kim đo, chọn
thang đo và cắm vị trí của các dây
đo trên đồng hồ đa năng (Hình 2.6)
để đo hiệu điện thế, cường độ dòng
điện và điện trở như thế nào?

PHIẾU HỌC TẬP 6
Điều chỉnh kim đo, thang đo trên đồng
hồ vạn năng bằng cách vận núm điều
chỉnh ở giữa đồng hồ về vị trí cần tìm,
vặn núm quay về bên phải để đo cường
độ dòng điện, vặn núm về bên trái để đo
hiệu điện thế.
Chú ý: DC là đo dòng một chiều, AC là
đo dòng xoay chiều.

PHIẾU HỌC TẬP 7
Em hãy quan sát một số hình ảnh về các thí nghiệm trong hình 2.7 và
dự đoán có những nguy cơ cháy nổ nào có thể xảy ra trong phòng thực
hành?

PHIẾU HỌC TẬP 7
Để các kẹp điện gần nhau:
có thể gây ra chập điện

PHIẾU HỌC TẬP 7

Để chất dễ cháy gần thí nghiệm
mạch điện: rất dễ làm các tia điện
bén vào gây cháy nổ

PHIẾU HỌC TẬP 7

Không đeo găng tay cao su khi
làm thí nghiệm với nhiệt độ cao:
có nguy cơ bị bỏng

3. Nguy cơ cháy nổ trong phòng thực hành

Khi tiến hành thí nghiệm với các thiết bị
điện và những hóa chất, chất dễ cháy nổ
trong phòng thực hành cần tuân thủ qui
tắc an toàn, nhất là những qui tắc an toàn
về phòng cháy chữa cháy và an toàn khi
sử dụng hóa chất dễ cháy, nổ

Thảo luận
nhóm

Chỉ ra những điểm không
an toàn khi làm việc trong
phòng thí nghiệm ở hình
vẽ bên?

Người phụ nữ
cầm dây điện
không đúng cách,
dễ dẫn đến bị
giật khi dây điện
hở

Người đàn ông
tay ướt cầm vào
dây điện cắm vào
ổ điện => dễ bị
điện giật

Trên
hiện
sắc
dao,
gây
tích

bàn xuất
các vật dụng
nhọn như
dĩa => dễ
nên thương

Người đàn
không đeo
bảo hộ

ông
kính

III AN TOÀN KHI SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM
Nêu các qui tắc
an toàn trong
phòng
thực
hành

III AN TOÀN KHI SỬ DỤNG THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM
- Đọc kĩ hướng dẫn sử dụng thiết bị và quan sát các chỉ dẫn, các kí hiệu trên các thiết bị thí nghiệm.
- Kiểm tra cẩn thận thiết bị, phương tiện, dụng cụ thí nghiệm trước khi sử dụng.
- Chỉ tiến hành thí nghiệm khi được sự cho phép của giáo viên hướng dẫn thí nghiệm.
- Tắt công tắc nguồn thiết bị điện trước khi cắm hoặc tháo thiết bị điện.
- Chỉ cắm phích/giắc cắm của thiết bị điện vào ổ cắm khi hiệu điện thế của nguồn điện tương ứng
với hiệu điện thế định mức của dụng cụ.
- Phải bố trí dây điện gọn gàng, không bị vướng khi qua lại
- Không tiếp xúc trực tiếp với các vật và các thiết bị thí nghiệm có nhiệt độ cao khi không có dụng
cụ bảo hộ.
- Không để nước cũng như các dung dịch dẫn điện, dung dịch dễ cháy gần thiết bị điện.
- Giữ khoảng cách an toàn khi tiến hành thí nghiệm nung nóng các vật, thí nghiệm có các vật bắn
ra, tia laser.
- Phải vệ sinh, sắp xếp gọn gàng, các thiết bị và dụng cụ thí nghiệm, bỏ chất thải thí nghiệm vào
đúng nơi quy định sau khi tiến hành thí nghiệm.

Thảo luận
nhóm

Nêu ý nghĩa của mỗi biển cảnh báo
và công dụng của mỗi trang thiết bị
bảo hộ trong phòng thí nghiệm?

ch
o
á
b
Cảnh

ạ
x
g
n
ó
ất ph

ất tự
h
c
,
g
ứn
n
ả
h
p
ất tự
h
c
hiệt
,
n
y
t
á
á
h
h
c
p
ễ
Chất d cháy, chất tự

p
Điện á

i
ờ
ư
g
tn
ế
h
c
ểm
i
h
y
u
g
n
o
a
c

Cảnh

ộc
đ
t
ấ
h
c
ơ
c
y
u
g
n
o
á
b