CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

I/ THÀNH PHẦN TÌNH THÁI :

1/ Ví dụ :SGK/18
Đọc các câu sau đây (Trích từ truyện ngắn Chiếc lược ngà của
Nguyễn Quang sáng)
Cao
a/Chắc
a/ Với lòng mong nhớ của anh,chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô
Nhận định của người nói đối
vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
với sự việc, thể hiện độ tin cậy
b/Anhlẽquay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽThấp
b/Có
vì khổ tâm
đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.

Các từ in đậm trong những câu trên thể
hiện nhận định của người nói đối với sự việc
nêu ở trong câu như thế nào?

Nếu không có những từ ngữ in đậm nói trên thì nghĩa sự việc của
? câu chứa chúng có khác đi không ?vì sao?
a/ Với lòng mong nhớ của anh,
chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ
chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm
chặt lấy cổ anh.

a/ Với lòng mong nhớ của anh,
anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy
xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy
cổ anh.

b/Anh quay lại nhìn con vừa
khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ
vì khổ tâm đên nỗi không khóc
được, nên anh phải cười vậy
thôi.

b/Anh quay lại nhìn con vừa
khe khẽ lắc đầu vừa cười. Vì
khổ tâm đên nỗi không khóc
được, nên anh phải cười vậy
thôi.

-Ý nghĩa sự việc không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc ,chỉ thể
hiện cách nhìn, cách đánh giá sự việc của người nói.

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHẦN TÌNH THÁI :
1/ Ví dụ :SGK/18
a/Chắc

b/Có lẽ

Nhận định của
người nói đối
với sự việc, thể
hiện độ tin cậy

Cao

Thấp

* Các từ in đậm không tham gia diễn
đạt ý nghĩa sự việc.
2/Kết luận :Thành phần tình thái được
dùng để thể hiện cách nhìn của người nói
đối với sự việc được nói đến trong câu.

Từ phân tích trên em
hãy cho biết thành phần
tình thái được dùng để
làm gì ?

Thành phần tình thái được dùng rất nhiều trong thơ, văn:
VD: 1- “Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”
(Sang thu – Hữu Thỉnh)
2- “Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và có lẽ cả thế giới, có
một vị Chủ tịch nước lấy chiếc nhà sàn nhỏ bằng gỗ bên cạnh chiếc ao
làm “cung điện “ của mình.
( Phong cách Hồ Chí Minh – Lê Anh Trà)

Lưu ý :
Trong giao tiếp ngoài những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy
của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu như:
- Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn…(chỉ độ tin cậy cao)
- Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)
-Ta còn gặp:
-Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như : Theo
tôi, ý ông ấy, theo anh..
VD: Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?
-Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người
nghe như: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy…(đứng cuối câu)
VD: Mai đi lúc 7 giờ nhé!

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1 / Ví dụ : SGK/18 Đọc các câu sau đây,
chú ý các từ ngữ in đậm
a/Ồ, sao mà độ ấy vui thế .
Vui sướng
Dùng để(Kim
bộc Lân
lộ ,Làng)
tâm lí người nói
Tiếc
b/Trời ơi , chỉ còn có năm phút
! rẻ
(Nguyễn Thành Long ,Lặng lẽ SaPa)

2 / Kết luận :Thành phần cảm thán
được dùng để bộc lộ tâm lí của người
nói ( vui, buồn, mừng, giận,….)

Các từ in đậm
trong những
từ
câuNhờ
trên những
có
chỉ sựngữ
vậtnào
haytrong
mà
chúng
sư câu
việc
gìtích
Từ những
phân
trên em
ta hiểu
tạicảm
? được
hãy chokhông
biết
thành
phần
sao
người
thán được
dùng
để nói
làm gì?
Cáckêu
từ ồ hoặc kêu
ngữ in trời ơi?
đậm được
dùng để
làm gì?

Th¶o luËn
NhËn xÐt vÒ thµnh c¸c phÇn t×nh th¸i vµ c¶m th¸n trong c©u, cã ý
kiÕn cho r»ng: Hai thµnh phÇn nµy tuy kh¸c nhau vÒ c«ng dông
nhưng l¹i cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chung. Em cã ®ång ý víi ý kiÕn ®ã
kh«ng? V× sao?

Gîi ý: Muèn biÕt sù gièng vµ kh¸c nhau cña c¸c phÇn t×nh th¸i vµ
c¶m th¸n trong c©u, cÇn dùa vµo:
-C«ng dông cña tõng thµnh phÇn.
- ĐÆc ®iÓm cña c¸c thµnh phÇn ®ã: cã tham gia vµo cÊu tróc ng÷
ph¸p cña c©u kh«ng? Cã tham gia vµo viÖc diÔn ®¹t nghÜa sù viÖc
cña c©u kh«ng?

Sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a c¸c phÇn t×nh th¸i
vµ c¶m th¸n trong c©u :
* Kh¸c nhau:
- Thµnh phÇn t×nh th¸i ®­ược dïng ®Ó thÓ hiÖn c¸ch nh×n cña người
nãi ®èi víi sù viÖc ®­ược nãi ®Õn trong c©u.
- Thµnh phÇn c¶m th¸n ®­ược dïng ®Ó béc lé t©m lí cña người nãi
(vui, buån, mõng, giËn…)
*Gièng nhau:
- ĐÒu kh«ng tham gia vµo viÖc diÔn ®¹t nghÜa sù viÖc cña c©u.
- Đều không tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu.
Thµnh phÇn biÖt lËp.

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1 / Ví dụ :SGK/18
a/Ồ,
b/Trời ơi

Dùng để bộc lộ
tâm lí người nói

Vui sướng
Tiếc rẻ

2 / Kết luận :Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người
nói ( vui, buồn, mừng, giận,….)
* Lưu ý: Các thành phần tình thái, cảm thán là những bộ phận không
tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu nên được gọi là thành
phần biệt lập.

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 1: Tìm các thành phần tình thái ,cảm thán trong những câu
sau đây:
a/ Nhưng
Có lẽ - Thành
còn cáiphần
này nữa
tìnhmà
thái.
ông sợ , có lẽ còn ghê rợn hơn cả những
tiếng kia nhiều.
(Kim Lân , Làng )
b/Chao ôi,
ôi –bắt
Thành
phầncon
cảm
thánnhư
. anh ta là một cơ hội hãn hữu cho
gặp một
người
sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
( Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ SaPa )
c/ Trong
Hình như
Thành
thái còn
. đủ sức trăng trối lại điều gì, hình
giờ –phút
cuốiphần
cùngtình
,không
như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc
cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu .
(Nguyễn Quang Sáng , Chiếc lược ngà)
d/
Chả lão
nhẽbỗng
- Thành
phần
d/Ông
ngừng
lạitình
,ngờthái
ngợ. như lời mình không được đúng lắm.
Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được .
(Kim Lân , Làng )

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

III/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 2 :Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình tự tăng dần độ tin
cậy (hay độ chắc chắn)
(Chú ý :những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp ngang
nhau .)
chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ ,chắc hẳn , hình như, có vẻ như
chắc chắn
chắc hẳn
chắc là
có lẽ
dường như, hình như, có vẻ như

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau
trong câu sau đây, với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất
nhấttừ: nào
chắctrách
chắnnhiệm đó thấp
về độ tin cậy của sự việc do mình nóiCao
ra ,với
- Từsao
chịu
nhiệmlược ngà (Nguyễn Quang Sáng)lại chọn từ
nhất.Tại
táctrách
giả Chiếc
chắc?
Thấp nhất : hình như

Với lòng mong nhớ của
anh,

(1) chắc
anh nghĩ rằng, con anh sẽ
(2) hình như chạy xô vào lòng anh, sẽ
(3) chắc chắn ôm chặt lấy cổ anh.

• Gợi ý :Xét theo hai trường hợp:tại sao tác giả không dùng hình như
hay là chắc chắn ?

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

III/ LUYỆN TẬP:
Bài tập 3:
- Từ chịu trách nhiệm

Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như

- Chọn chắc vì :
+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy .
+Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi một
chút.

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

III/ LUYỆN TẬP:

Bài tập 4 : Viết một đoạn văn ngắn nói về
cảm xúc của em khi được thưởng thức một
tác phẩm văn nghệ (truyện ,thơ ,phim , ảnh
,tượng…) trong đoạn văn đó có câu chứa
thành phần tình thái hoặc cảm thán .

CỦNG CỐ

-Thành phần tình thái dùng để làm
gì?
-Thành phần cảm thán dùng để làm
gì?

HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI
-Học thuộc ghi nhớ, hoàn chỉnh các bài tập.
-Chuẩn bị bài :CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tt)