KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1. Thế nào là thành phần biệt lập? Em đã học những
thành phần biệt lập nào? Nêu khái niệm từng thành phần biệt
lập đã học và cho ví dụ minh hoạ.
- Thành phần biệt lập là những bộ phận không tham gia vào
việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
- Các thành phần biệt lập đã học: Thành phần tình thái và
thành phần cảm thán.
+ Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của
người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
+ Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của
người nói (vui, buồn, mừng, giận,…)

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 2 : Câu văn nào sau đây có sử dụng thành phần biệt lập
tình thái ?

A

Trời ơi, chỉ còn năm phút .

B

Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

C

Có lẽ văn nghệ rất kị “trí thức hóa nữa”.

D

Ôi những cánh đồng quê chảy máu.

Câu 3:Câu nào sau đây có sử dụng thành phần
biệt lập cảm thán ?

A

Tôi không rõ, hình như họ là hai mẹ con.

B

Chao ôi, bông hoa đẹp quá.

C

Có lẽ ngày mai mình sẽ đi píc-níc.

D

Bạn An là học sinh giỏi.

Câu 4 : Trong các từ ngữ sau đây, từ ngữ nào có độ
tin cậy cao nhất ?

A

Chắc là

B

Chắc

C

Hình như

D

Chắc chắn

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)
I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
1.Ví dụ: (SGK/31)
a) - Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát
thế không?
b) - Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn mau miệng
trả lời:
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.
(Kim Lân, Làng)
Những
từnào
trênđược
có tham
gia
- Này:những
dùng để
? Trong
từgọi
ngữ in đậm trên đây,
từ ngữ
dùng để
gọi,
từ ngữ
nàodùng
đượcđểdùng
- Thưa
ông:
đáp để đáp? diễn đạt nghĩa sự việc của

câu hay không?
Kh«ng tham gia diÔn ®¹t nghÜa sù viÖc cña c©u
(TP biệt lập).

Tiết 106 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)
I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
1.Ví dụ: (SGK/31)

- Này
T¹o lËp quan hÖ giao tiÕp (më ®Çu cuéc tho¹i)
- Thưa ông
Duy trì quan hệ giao tiếp (duy trì cuộc thoại)
2. Kết luận

Thành phần gọi – đáp được dùng để tạo lập hoặc để
duy trì quan hệ giao tiếp.

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)
I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
Bài tập 1 ( SGK/T 32)
- Này: dùng để gọi
- Vâng: dùng để đáp
* Quan hệ giữa người gọi và
người đáp là quan hệ trên –
dưới và quan hệ thân mật 

BT1. Tìm thành phần gọi – đáp trong

đoạn trích sau và cho biết từ nào được
dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp.
Quan hệ giữa người gọi và người đáp là
quan hệ gì? (trên – dưới hay ngang hàng,
thân hay sơ)?

– Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì
trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ
vào thúc sưu, không có, họ lại đánh
trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế,
nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy
tháng cho hoàn hồn.
– Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ.
Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà
cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn
suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
 
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Tiết 106 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)
I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
Bài tập 1 ( SGK/T 32)
- Này: dùng để gọi
- Vâng: dùng để đáp
* Quan hệ giữa người gọi và
người đáp là quan hệ trên –
dưới và quan hệ thân mật 

BT2. Tìm thành phần gọi – đáp
trong câu ca dao sau và cho biết lời
- Thành phần gọi - đáp: Bầu ơi.
- Đây là lời gọi hướng tới mọi người gọi – đáp đó hướng đến ai.
 
Bầu ơi thương lấy bí cùng,
nói chung. 
Bài tập 2 ( SGK/T32)

=> Câu ca dao khuyên những người Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.
trong một nước nên vì quyền lợi
chung mà đoàn kết với nhau. 

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
1. Ví dụ ( SGK)

Đọc những câu sau đây và trả lời câu hỏi.
a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là
đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.
(Nguyễn Quang Sáng,  Chiếc lược ngà)

b) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn
lắm.
(Nam Cao, Lão Hạc)

II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
1. Ví dụ ( SGK)

a. Lóc ®i, ®øa con g¸i ®Çu lßng cña anh - vµ còng lµ ®øa con duy nhÊt
cña anh, chư­a ®Çy mét tuæi.
(NguyÔn Quang S¸ng, ChiÕc l­îc ngµ)
a. Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh chưa đầy một tuổi.
Nghĩa sự việc của câu không thay đổi vì nó không phải là một bộ phận thuộc
cấu trúc cú pháp của câu

b. L·o kh«ng hiÓu t«i, t«i nghÜ vậy, vµ t«i cµng buån l¾m.
(Nam Cao, L·o H¹c)
b. Lão không hiểu tôi và tôi càng buồn lắm.
Nghĩa sự việc của câu không thay đổi vì nó không phải là một bộ phận thuộc
cấu trúc cú pháp của câu.

II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
1. Ví dụ ( SGK)

b. L·o kh«ng hiÓu t«i, t«i nghÜ vËy, vµ t«i cµng buån l¾m.
TPPC (Cụm C-V)

(Nam Cao, L·o H¹c)

“tôi nghĩ vậy” chỉ diễn ra trong suy nghĩ, tâm trí của tác giả. Nó có ý giải thích thêm
rằng điều “Lão không hiểu tôi” chưa hẳn đã đúng nhưng đó là lí do khiến “tôi
càng buồn lắm”.

Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính
của câu.

II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
1. Ví dụ ( SGK)
a. Lóc ®i, ®øa con g¸i ®Çu lßng cña anh - vµ còng lµ ®øa con duy nhÊt
TPPC
cña anh, chư­a ®Çy mét tuæi.
(NguyÔn Quang S¸ng, ChiÕc l­ưîc ngµ)
H: Cụm từ “và cũng là đứa con duy nhất của anh” được thêm
vào để chú thích cho cụm từ nào?
b. L·o kh«ng hiÓu t«i, t«i nghÜ vËy, vµ t«i cµng buån l¾m.
TPPC (Cụm C-V)

(Nam Cao, L·o H¹c)

“tôi nghĩ vậy” chỉ diễn ra trong suy nghĩ, tâm trí của tác giả. Nó có ý giải thích
thêm
rằng chủ
điều vị
“Lão
hẳn
đã đúng,
H: Cụm
“tôikhông
nghĩ hiểu
vậy”tôi”
chúchưa
thích
điều
gì ? nhưng đó là lí do
khiến “tôi càng buồn lắm”.
Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính
của câu.

Tiết 103: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tt)
- TPPC thường

đặt giữa hai dấu
gạch ngang, hai
dấu phẩy, hai dấu
ngoặc đơn, hoặc
giữa một dấu
gạch ngang và
một dấu phẩy, sau
dấu hai chấm,…

a. Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và
cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa
đầy một tuổi.
b. Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi
càng buồn lắm.
c. Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
Cũng vào du kích
d. Truyện viết về một thị trấn nhỏ ở Lào

Cai luôn chìm trong sương mù: Sa pa.

Tiết 106 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
1. Ví dụ ( SGK)
2. Kết luận ( SGK)

- Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một
số chi tiết cho nội dung chính của câu.
- Thành phần phụ chú thường được đặt giữa: hai
dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc
giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy. Nhiều khi
thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm. 

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

I. THÀNH PHẦN GỌI - ĐÁP
II. THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
III. LUYỆN TẬP

Bài 3/SGK trang 33. 
Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và
cho biết chúng bổ sung điều gì?
 a) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ
đứng yên đó thôi.
 
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

->kể cả anh (giải thích cho cụm từ mọi người).

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

III. LUYỆN TẬP
Bài 3/SGK trang 33. 
Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết
chúng bổ sung điều gì?

 
b) Giáo
dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà
bình, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khóa của
cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là
những người mẹ – gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi
vì cái thế giới mà chúng ta để lại cho các thế hệ mai sau sẽ tùy
thuộc vào những trẻ em mà chúng ta để lại cho thế giới ấy.
(Phê-đê-ri-cô May-o, Giáo dục – chìa khóa của tương lai)

-> Thành phần phụ chú: các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt
là những người mẹ (giải thích thêm cho những người nắm giữ chìa
khóa của cánh cửa này).

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

III. LUYỆN TẬP
Bài 3/SGK trang 33. 
Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết
chúng bổ sung điều gì?
 c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm
châu” thì chúng ta sẽ phải lấp đầy hành trang bằng những điểm
mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý
nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ – những người chủ thực
sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với
những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất.
 
(Vũ Khoan, Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới)
-> Thành phần phụ chú: những người chủ thực sự của đất nước
trong thế kỉ tới (giải thích cho cụm từ lớp trẻ)

Tiết 105 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)

III. LUYỆN TẬP
Bài 3/SGK trang 33. 
Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết
chúng bổ sung điều gì?

 

d)  Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
     Cũng vào du kích
     Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích
     Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi).
(Giang Nam, Quê hương)

- Thành phần phụ chú:
+ có ai ngờ (thể hiện sự ngạc nhiên);
+ thương thương quá đi thôi (thể hiện tình cảm trìu mến).

Tạo lập, duy trì
quan hệ giao
tiếp

Thể hiện cách
nhìn của người
nói đối với sự
việc được nói
đến trong câu

Bổ sung một số
chi tiết cho nội
dung chính của
câu

Bộc lộ tâm
lý của người
nói

T L Ậ P
Ư
Ừ Ờ N G N H Ư
Ơ C N G À
N D U Ậ T
G L Ẽ S A P A
M
I Đ Á P
N H H Ữ U
H Ụ C H Ú
H T H Á I
A N H
À
C Ả M T H Á N
N G U Y Ễ N D U ÝY
Câu
văn
“Chúng
tôi,
mọi
người
–phút
kể
cả!”
anh,
đều
tưởng
Thành
phần
được
dùng
để
bổ
sung
một
số
chi
Điền
từ
còn
thiếu
vào
câu
kiều
sau
đây
:
Câu
văn
“
Với
lòng
mong
nhớ
của
anh,
chắc
anh
nghĩ
rằng,
Điền
từ
còn
thiếu
vào
chỗ
trống
của
câu
thơ
sau
:
Câu
văn
“Trời
ơi,
chỉ
còn
năm
,
trích
Trong
Bài
các
thơ
từ
:
“Đồng
“dường
chí
như,
“
của
chắc
tác
chắn,
giả
nào
chắc
?
là”
từ
Thành
Các
phần
thành
được
phần
dùng
tình
thái,
lập
cảm
duyđội
gọi
trì xe
quan
đáp,
phụ
hệ
Câu
“Ồ,
sao
mà
độ thơ
ấyđểvui
thế.”
,hoặc
câu
này
chứa
thành
Tác
giả
của
bài
“tạo
Bài
thơ
vềthán,
tiểu
con
bé
sẽ
đứng
yên
đó
thôi.”
,
trích
trong
văn
bản
tiết
cho
nội
dung
chính
của
câu
được
gọi
thành
con
anh
sẽ
chạy
xôcậy
vào
anh
,?sẽ
ôm
chặt
anh”.
Đầu
lòng
ảlòng
tố
Quê
hương
……
mặn
chua
trong
văn
bản
nào
?nước
Bàigiao
thơ
“Ánh
trăng”
làhai
của
tác
giả
nào
?phần
nào
có
độ
tin
thấp
nhất
tiếp
được
gọi
là
thành
phần
gì đồng
phần
chú
biệt
được
lập
gọi
nào
chung
?ai
là
thành
gì lấy
?là cổ
không
kính”
là
? nga
?chứa
Câunào
nàyLàng
phần
lập
nào
?
phần
gì ?tôithành
Thúy
Kiều
lànghèo
chị …….
làbiệt
Thúy
đất
cày
lênVân
sỏi đá.
B I

Ệ
D
C H I Ế C L Ự
P H Ạ M T I Ế
L Ặ N
E
G Ọ
C H Í
P
T Ì N

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13

Tiết 106 - CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP (tiếp theo)
III. LUYỆN TẬP

Bài 5/SGK trang 33. 
Viết một đoạn văn ngắn trình bày suy nghĩ của em về việc
thanh niên chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, trong đó có
câu chứa thành phần phụ chú.

 Chúng ta- những người chủ thực sự của tương lai - phải xác

định được mình sẽ làm gì trong cuộc hành trình khi bước vào
thế kỉ tới để xứng đáng với truyền thống của ông cha, để đưa
đất nước tiến lên sánh vai với các cường quốc năm châu, thanh
niên chúng ta phải biết được nhiệm vụ của mình từ khi đang
ngồi trên ghế nhà trường. Mỗi thanh niên phải cố gắng học, tu
dưỡng đạo đức, phẩm chất của mình để trở thành những con
người toàn diện: có đức, có tài. Đất nước đang chờ đợi, tin
tưởng và giao trọng trách cho thanh niên chúng ta.

•DẶN DÒ:
1/ Bài vừa học :
- Nắm vững hai thành phần biệt lập vừa học.
- Tập nhận diện 4 thành phần biệt lập đã học qua các
văn bản SGK,…
2/ Chuẩn bị bài: NL về một vấn đề tư tưởng đạo lí.
- Đọc VB: Tri thức là sức mạnh, thời gian là vàng.
- Tìm hiểu hệ thống câu hỏi.
- Đọc trước phần ghi nhớ.
- Phải có SGK trước mặt.