Tiết 39. TLV
I/ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM

1/ Bài ca nhà tranh bị gió thu phá
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)
Đỗ Phủ.
Tháng tám, thu cao, gió thét già,
Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta.
Tranh bay sang sông rải khắp bờ,
M¶nh cao treo tót ngọn rừng xa,
Mảnh thấp quay lộn vào mương sa.

Trẻ con thôn nam khinh ta già không sức ,
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật,
Cắp tranh đi tuốt vào lũy tre
Môi khô miệng cháy gào chẳng được ,
Quay về , chống gậy lòng ấm ức !








Giây lát gió lặng, mây tối mực,
Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.
Mền vải lâu năm lạnh tùa sắt,
Con nằm xấu nết đạp lót nát
Đầu giường nhà dột chẳng chừa đâu
Dày hạt mưa, mưa, mưa chẳng dứt.
Từ trải cơn loạn ít ngủ nghê
Đêm dài ướt át sao cho trót?

Ước được nhà rộng muôn ngàn gian,
Che khắp thiên hạ kẻ sĩ nghèo đều hân hoan ,
Gió mưa chẳng núng, vững vàng như thạch bàn!
Than ôi ! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt,
Riêng lều ta nát , chịu chết rét cũng được!
Tiết 39:
CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM
Bài ca nhà tranh bị gió thu phá
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)
Đỗ Phủ.
Tháng tám, thu cao, gió thét già,
Cuộn mất ba lớp tranh nhà ta.
Tranh bay sang sông rải khắp bờ,
M¶nh cao treo tót ngọn rừng xa,
Mảnh thấp quay lộn vào mương sa.

Trẻ con thôn nam khinh ta già không sức ,
Nỡ nhè trước mặt xô cướp giật,
Cắp tranh đi tuốt vào lũy tre
Môi khô miệng cháy gào chẳng được ,
Quay về, chống gậy lòng ấm ức !

Giây lát gió lặng, mây tối mực,
Trời thu mịt mịt đêm đen đặc.
Man vải lâu năm lạnh tưa sắt,
Con nằm xấu nết đạp lót nát
Đầu giường nhà dột chẳng chừa đâu
Dày hạt mưa, mưa, mưa chẳng dứt.
Từ trải cơn loạn ít ngủ nghê
Đêm dài ướt át sao cho trót?

Ước được nhà rộng muôn ngàn gian,
Che khắp thiên hạ kẻ sĩ nghèo đều hân hoan ,
Gió mưa chẳng núng, vững vàng như thạch bàn!
Than ôi ! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng trước mắt,
Riêng lều ta nát, chịu chết rét cũng được!

Đoạn 1: Tù sù vµ miªu t¶
Tự sự ( Hai câu đầu)
- Miêu tả (Ba câu sau)
=> Có vai trò tạo ra bối cảnh chung cho bµi th¬
Đoạn 2: - Tự sự kết hợp với biểu cảm
Tự sự: Trẻ con cướp tranh và tác giả quát tháo
=> Biểu cảm: sự uất ức của tác giả
Đoạn 3: - Tự sự, miêu tả
và hai câu cuối biểu cảm
=> Cam phận
Đoạn 4: Trực tiếp biểu cảm.
=> Tình cảm cao thượng, vị tha vươn lên sáng ngời.
Vậy các yếu tố tự sự, miêu tả trong bài thơ đóng vai trò gì để tác giả thể hiện cảm xúc?
Các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài thơ, đã gợi ra đối tượng biểu cảm để tác giả gửi gắm cảm xúc.
2/ Đọc đoạn văn trích : “ Tuổi thơ im lặng” của Duy Khán.
[?] Em hãy chỉ ra các yếu tố tự sự, miêu tả và cảm nghĩ của tác giả trong đoạn văn?
- Miờu t?: t? b�n chõn c?a b?: Nh?ng ngún chõn khum khum, gan b�n chõn bao gi? cung xỏm x?t v� l? r?, bao gi? cung khuy?t m?t mi?ng, khụng d?y d?n nhu gan b�n chõn ngu?i khỏc, mu b�n chõn m?c tr?ng, bong ra t?ng bói, l?i cú n?t l?m t?m.
- T? s?: K? v? cu?c d?i c?a ngu?i cha di l�m an v?t v? b?ng dụi b�n chõn ?y: B? di chõn d?t......nú theo b? di xa l?m.
+ Dờm n�o b? cung ngõm nu?c núng...t�i n�o xoa búp kh?i.
Bi?u c?m: tỡnh thuong d?i v?i ngu?i cha: "B? oi!...dó th�nh b?nh".
 Yếu tố biểu cảm không thể bộc lộ được nếu không có đối tượng để người viết gửi gắm cảm xúc.
?. Nếu không có các yếu tố tự sự, miêu tả trong đoạn văn trích: “Tuổi thơ im lặng” của Duy Khán thì yếu tố biểu cảm có thể bộc lộ được hay không ? Vì sao?
* Muốn phát biểu suy nghĩ, cảm xúc đối với đời sống xung quanh, hãy dùng phương thức tự sự và miêu tả để gợi ra đối tượng biểu cảm và gửi gắm cảm xúc.
* Tự sự và miêu tả ở đây nhằm khêu gợi cảm xúc, do cảm xúc chi phối chứ không nhằm mục đích kể chuyện, miêu tả đầy đủ sự việc, phong cảnh.
Ghi nhớ: sgk/ 138
Tiết 39: CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM
I/ TỰ SỰ, MIÊU TẢ TRONG VĂN BẢN BIỂU CẢM
II/ LUYỆN TẬP
II. LUYỆN TẬP
Bài tâp 1: ( SGK/138)
Kể lại nội dung: “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá” của Đỗ Phủ bằng bài văn xuôi biểu cảm.
Gợi ý: - Miêu tả: + Cảnh nhà tranh bị gió thu phá. + Cảnh trẻ con cướp những tấm tranh. + Cảnh ngôi nhà bị mưa dột, ướt át… - Tự sự: + Gió thu thổi tốc mái nhà. + Việc trẻ con cướp những tấm tranh. + Sự rét buốt trong đêm tối… - Biểu cảm: + Vượt lên trên nỗi bất hạnh của cá nhân, ông đã thể hiện tấm lòng cao thượng, vị tha…
Bài tâp 2: ( SGK/138)
Dựa vào văn bản: “Kẹo mầm” Của Băng Sơn viết lại thành một bài văn biểu cảm.
Gợi ý: - Tự sự: Kể lại việc đổi tóc rối để lấy kẹo mầm.
- Miêu tả: Cảnh chải tóc của mẹ ngày trước và hình dáng của mẹ. - Biểu cảm: Thể hiện nỗi nhớ thương mẹ.
Nhớ về tuổi thơ, tôi không thể nào quên được những mớ tóc rối mà mẹ đã dành cho tôi để đổi lấy những que kẹo mầm ngọt ngào. Để con mình có được niềm vui tuổi thơ khi nghe tiếng rao thân thuộc: "Ai tóc rối đổi kẹo không?". Tôi yêu cái cách mẹ chải đầu, vo vo mớ tóc rối để dành cho tôi. Tôi yêu vị ngọt ngào thân thiết ấy làm sao, bởi vì hơn tất cả, ở đó có tình mẹ. Để rồi khi mẹ ra đi, hình ảnh mẹ" ngồi đầu hè gỡ tóc bằng cái lược gỗ màu vàng vàng, đầu mẹ nghiêng nghiêng, sóng tóc đổ dài một bên vai, và rồi mẹ vuốt cái lược, vo vo nắm tóc, giắt nó lên mái hiên nhà" tôi sẽ mang theo suốt cả cuộc đời. Đó là những kỷ niệm của một thời thơ ấu, của lớp người bây giờ đã bạc đầu cả rồi. Ai còn sống trong những làng quê, ai đã đi ra thành phố? Ai đã đi nước lạ, quê người? Cuộc sống náo nhiệt, sung túc, tràn trề bánh kẹo ngoại hôm nay, có ai nhớ về quê làng, cái thuở lắng tai nghe tiếng rao ngọt ngào, câu hỏi vu vơ bay trong lối ngõ quê hương?
Việc đưa các yếu tố tự sự và miêu tả vào bài văn biểu cảm có tác dụng gì? . Yếu tố tự sự và miêu tả làm cho người đọc quan tâm.
Yếu tố tự sự và miêu tả giúp cho đoạn văn kéo dài.
Yếu tố tự sự và miêu tả giúp cho bài văn không tẻ nhạt.
Yếu tố tự sự và miêu tả giúp cho bài văn sinh động, cụ thể
B
A
C
D
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ: a)Bài vừa học:
- Học thuộc ghi nhớ (SGK/138)
- Vận dụng các yếu tố: Tự sự, miêu tả để tạo lập văn bản biểu cảm
- Sưu tầm và chép các đoạn văn, bài văn biểu cảm để làm tư liệu.
b)Bài sắp học: Chuẩn bị bài: Từ đồng âm:
+ Cách sử dụng từ đồng âm.
+ Nêu ví dụ từ đồng âm.
+ Xem trước các bài tập SGK/ 136