Ngữ văn (Tiếng Việt)
Ngữ văn (Tiếng Việt)

Tiết 16:

CÁCH DẪN TRỰC TIẾP, CÁCH DẪN GIÁN TIẾP

Giới thiệu: Trong khi nói hoặc viết, ta có thể dẫn lại lời nói hay ý nghĩ của một người hay một nhân vật. Lời nói là ý nghĩ được nói ra hay còn gọi là lời nói bên ngoài, còn ý nghĩ là lời nói bên trong chưa được nói ra. Ở tiết học này, ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn về cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
I. Cách dẫn trực tiếp:

Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long) và trả lời câu hỏi.

a) Cháu ở liền trong trạm hàng tháng. Bác lái xe bao lần dừng, bóp còi toe toe, mặc, cháu gan lì nhất định không xuống. Ấy thế là một hôm, bác lái phải thân hành lên trạm cháu. Cháu nói: “Đấy, bác cũng chẳng thèm “người” là gì?”.

Hỏi: Trong đoạn trích (a), bộ phận in đậm “Đấy, bác cũng chẳng “thèm” người là gì?” là lời nói hay ý nghĩ của nhân vật? Nó được ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng những dấu gì?

 Phần câu in đậm ở ví dụ (a) là lời nói của nhân vật, vì trước đó có từ “nói”. Nó được tách ra khỏi phần câu đứng trước bằng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
I. Cách dẫn trực tiếp:

Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long) và trả lời câu hỏi.

b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét trước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”.

Hỏi: Trong đoạn trích (b), bộ phận in đậm “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn” là lời nói hay ý nghĩ? Nó được ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng những dấu gì ?

Phần câu in đậm là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “ nghĩ ”. Dấu hiệu tách hai phần câu cũng là dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.

3. Trong cả hai đoạn trích, có thể thay đổi vị trí giữa bộ phận in đậm với bộ phận đứng trước nó được không? Nếu được thì hai bộ phận ấy ngăn cách với nhau bằng những dấu gì ?

 Có thể thay đổi vị trí của hai bộ phận. Trong trường hợp ấy, hai bộ phận ngăn cách với nhau bằng dấu ngoặc kép và dấu gạch ngang.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
I. Cách dẫn trực tiếp:

Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long) và trả lời câu hỏi.

a) Cháu ở liền trong trạm hàng tháng. Bác lái xe bao lần dừng, bóp còi toe toe, mặc, cháu gan lì nhất định không xuống. Ấy thế là một hôm, bác lái phải thân hành lên trạm cháu. Cháu nói: “Đấy, bác cũng chẳng thèm “người” là gì?”.

b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét trước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn.”

 Đúc kết khái niệm:

- Qua hai ví dụ trên, ta thấy khi nói hoặc viết, có thể nhắc lại lời nói hay ý nghĩ (lời nói bên trong) của một người, một nhân vật. Ta gọi đó là lời dẫn.

- Khi nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, đặt trong dấu ngoặc kép là cách dẫn trực tiếp.

Ghi bài :
Tiết : Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

I. Cách dẫn trực tiếp:

Vd: Các đoạn trích ( sgk/53).

a) Cháu nói: “Đấy, bác cũng chẳng thèm “người” là gì?”.

 Là lời nói của nhân vật, vì ở trước có từ “nói”, được đặt trong ngoặc kép.

b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới …chẳng hạn”.

Là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “ nghĩ ”, đặt trong dấu ngoặc kép sau dấu hai chấm.

 Ghi nhớ: (sgk/ 54)

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
II. Cách dẫn gián tiếp

Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

a) _Lão tìm lời lẽ giảng giải cho con trai hiểu. Lão khuyên nó hãy dằn lòng bỏ đám này, để dùi giắng lại ít lâu, xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu; chẳng lấy đứa này thì lấy đứa khác; làng này đã chết hết gái đâu mà sợ._

(Nam Cao, _Lão Hạc_)

Hỏi: Trong đoạn trích (a), bộ phận in đậm “hãy dằn lòng bỏ đám này, để dùi giắng lại ít lâu, xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu; chẳng lấy đứa này thì lấy đứa khác; làng này đã chết hết gái đâu mà sợ ” là lời nói hay ý nghĩ của nhân vật? Nó có được ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng dấu gì không?

Trong đoạn trích ví dụ (a), phần câu in đậm là lời nói của nhân vật. Đây là nội dung của lời khuyên như có thể thấy từ “khuyên” trong phần lời của người dẫn.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
II. Cách dẫn gián tiếp

b) Nhưng chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ theo lối nhà tu hành, thanh tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật.

(Phạm Văn Đồng, _Chủ tịch Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại_)

Hỏi: Trong đoạn trích (b), bộ phận in đậm “Bác sống khắc khổ theo lối nhà tu hành, thanh tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật” là lời nói hay ý nghĩ? Giữa bộ phận im đậm và bộ phận đứng trước có từ gì? Có thể thay từ đó bằng từ gì?

Phần câu in đậm là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “hiểu”. Giữa phần ý nghĩ được dẫn và phần lời của người dẫn có từ “rằng”. Có thể thay từ “là” vào vị trí của từ “rằng”.

 Đúc kết khái niệm: Khi thuật lại lời lời nói hay ý nghĩ của một người hay một nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, không đặt trong ngoặc kép thì đó là cách dẫn gián tiếp.

Ghi bài :
Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

II. Cách dẫn gián tiếp

Vd: Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

*Lão khuyên nó hãy dằn lòng… mà sợ.

Là lời nói của nhân vật.

b) Nhưng chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ … ẩn dật.

Là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “hiểu”.

 Ghi nhớ: (sgk/ 54)

III. Luyện tập: *Học ở nhà: Ghi nhớ, phân biệt cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp, cho ví dụ

Làm bài tập (sgk)
Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
Ghi nhớ: (sgk/ 54)

Có hai cách dẫn lời nói hay ý nghĩ (lời nói bên trong) của một người, một nhân vật:

- Dẫn trực tiếp, tức là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, lời dẫn trực tiếp thường được đặt trong dấu ngoặc kép.

- Dẫn gián tiếp, tức là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.
III. Luyện tập:

1. Tìm lời dẫn trong những đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao). Cho biết đó là lời nói hay ý nghĩ được dẫn, là lời dẫn trực tiếp hay lời dẫn gián tiếp.

a) Nó cứ làm in như nó trách tôi; nó kêu ư ử, nhìn tôi, như muốn bảo tôi tằng: “A! Lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này à?”

 Lời dẫn trực tiếp : “A! Lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này à?”Đây là ý nghĩ mà nhận vật gán cho con chó.

b) Sau khi thằng con đi, lão tự bảo rằng: “Cái vườn là của con ta. Hồi còn mồ ma mẹ nó, mẹ nó cố thắt lưng buộc bụng, dè sẻn mãi, mới để ra được năm mươi đồng bạc tậu. Hối ấy, mọi thức còn rẻ cả...”

 Lời dẫn trực tiếp: “Cái vườn là của con ta… Hồi ấy, mọi thứ còn rẻ cả .”

Là ý nghĩ của nhân vật (lão tự bảo rằng)

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
III. Luyện tập:

2. Viết một đoạn văn nghị luận có nội dung liên quan đến một trong ba ý kiến dưới đây. Trích dẫn ý kiến đó theo hai cách: dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp.

a) Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.

(Hồ Chí Minh, _Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng_)

(Tham khảo đoạn văn sau)

- Dẫn trực tiếp : _Trong “Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng”, Bác Hồ có nêu rõ : “Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng”. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, đất nước ta, dân tộc ta đã phải đối mặt với biết bao kẻ thù ngoại xâm. Nhờ có những vị anh hùng đứng lên lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại kẻ thù, giành lại độc lập tự do. Chúng ta có cuộc sống thanh bình như hôm nay phải luôn nhớ ơn những thế hệ tiền nhân, phải kế thừa và phát huy những truyền thống tốt đẹp của cha ông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ non sông gấm vóc này._

- Dẫn gián tiếp : _Trong báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, Bác Hồ cho rằng chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, đất nước ta, dân tộc ta … bảo vệ non sông gấm vóc này._
Luyện tập:

2. Viết một đoạn văn nghị luận có nội dung liên quan đến một trong ba ý kiến dưới đây. Trích dẫn ý kiến đó theo hai cách: dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp.

c) Người Việt Nam ngày nay có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào với tiếng nói của mình.

(Đặng Thai Mai, _Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc_)

(Tham khảo đoạn văn sau)

- Dẫn trực tiếp:

_ Trong “Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của dân tộc”, Đặng Thai Mai đã nhận xét: “Người Việt Nam ngày nay có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào với tiếng nói của mình”. Tiếng Việt không chỉ là một thứ tiếng đẹp mà còn là một thứ tiếng hay. Tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu và uyển chuyển trong cách đặt câu. Không chỉ vậy, từ ngữ và ngữ pháp tiếng Việt cũng đã dần hoàn thiện và phát triển hơn. Và sức sống của tiếng Việt dường như tồn tại bất diệt với thời gian._

- Dẫn gián tiếp:

_ Đặng Thai Mai đã khẳng định rằng người Việt Nam có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào về tiếng nói của mình. Tiếng Việt không chỉ là một thứ tiếng đẹp mà còn là một thứ tiếng hay. Tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu và uyển chuyển trong cách đặt câu. Không chỉ vậy, từ ngữ và ngữ pháp tiếng Việt cũng đã dần hoàn thiện và phát triển hơn. Và sức sống của tiếng Việt dường như tồn tại bất diệt với thời gian._
3. Hãy thuật lại lời nhân vật Vũ Nương trong đoạn trích sau đây theo cách dẫn gián tiếp Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng đưa gửi một chiếc hoa vàng mà dặn:

- Nhờ nói hộ với chàng Trương, nếu còn nhớ chút tình xưa nghĩa cũ, xin lập một đàn giải oan ở bến sông, đốt cây đèn thần chiếu xuống nước, tôi sẽ trở về.

(Nguyễn Dữ, Chuyện người con gái Nam Xương)

(Cách làm: Muốn chuyển từ cách dẫn trực tiếp sang cách dẫn gián tiếp, ta bỏ dấu hai chấm, bỏ gạch đầu dòng, chuyển đổi ngôi nhân xưng cho phù hợp và cần giữ ý chính)

(Các em tham khảo cách viết sau)

Cách 1: _Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng đưa gửi một chiếc hoa vàng và nhớ nói hộ với Trương Sinh nếu còn chút tình xưa nghĩa cũ thì hãy lập một đàn giải oan ở bên sông, đốt cây đèn thần xuống nước sẽ thấy nàng trở về._

Cách 2: _Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng gửi một chiếc thoa vàng và dặn Phan Lang nói hộ với chàng Trương nếu còn chút tình xưa nghĩa cũ thì hãy lập một đàn giải oan ở bên sông, đốt cây đèn thần xuống nước sẽ thấy nàng trở về_

Luyện tập:
– Cách dẫn trực tiếp: là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật; lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép.

Ví dụ: _Thầy dặn : “ Ngày mai các em đến sớm 15 phút. ”_

– Cách dẫn gián tiếp: là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp; lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.

Ví dụ: _Thầy dặn chúng tôi ngày mai đến sớm 15 phút ._

_ 2. Trong giao tiếp, khi kể chuyện bằng lời nói, cách dẫn gián tiếp được dùng thường xuyên hơn. Còn lời các nhân vật trong truyện nói với nhau thường được dẫn trực tiếp, gọi là lời thoại và được đánh dấu bằng cách gạch đầu dòng ở đầu lời thoại._

_ 3. Về mặt vị trí, lời dẫn trực tiếp có thể đứng trước, đứng sau hoặc đúng cả phía trước và phía sau lời người dẫn._

_ – Lời dẫn gián tiếp tuy không bắt buộc đúng từng từ nhưng phải đảm bảo đúng ý. Khi dẫn gián tiếp, có thể dùng rằng hoặc là đặt phía trước lời dẫn (sau động từ trong câu)._

_– Lưu ý: Khi chuyển đổi lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp, cần:_

+ Bỏ dấu ngoặc kép;

+ Thay đổi từ xưng hô cho thích hợp;

+ Lược bỏ các tình thái từ;

+ Có thể thêm các từ “ rằng ” hoặc “là”

trước lời dẫn.
_Ví dụ: _Trước khi đi, mẹ tôi dặn: “ Con nhớ nhắc em học bài nhé ! ”.

_(dẫn trực tiếp)_
_Ví dụ: _Trước khi đi, mẹ tôi dặn:

- Con nhớ nhắc em học bài nhé !

_(dẫn trực tiếp)_
_Ví dụ: _Trước khi đi, mẹ tôi dặn tôi nhớ nhắc em học bài .

_(dẫn gián tiếp)_
Bài tập trắc nghiệm Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
Câu 1: Cách dẫn trực tiếp là gì?

A. Thuật lại lời hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, lời dẫn gián tiếp đặt trong dấu ngoặc kép .

B. Trích dẫn lời nhân vật theo ý của mình.

C. Nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép .

D. Cả 3 đáp án trên.
C.

Bài tập trắc nghiệm Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

Câu 2: Thế nào là cách dẫn gián tiếp?

A. Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người, nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.

B. Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp đặt trong dấu ngoặc kép sau dấu hai chấm.

C. Cách dẫn gián tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói, ý nghĩ của người, nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.

D. Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người, nhân vật, không có điều chỉnh từ ngữ, lời dẫn gián tiếp đặt trong dấu ngoặc kép.

A.