Tiết 95,96:
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
? Thế nào là nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống? cho một vài ví dụ về các sự việc, hiện tượng đời sống cần nghị luận.
KIỂM TRA BÀI CŨ
Nghị luận về một sự việc hiện tượng trong đời sống xã hội là bàn về một sự việc, hiện tượng có ý nghĩa đối với xã hội, đáng khen, đáng chê hay có vấn đề đáng suy nghĩ.
? Nêu các yêu cầu về nội dung, hình thức bài nghị luận về một sự việc, hiên tượng đời sống.
1. Về nội dung:
Nêu rõ sự việc hiện tượng có vấn đề.
Chỉ ra nguyên nhân, bày tỏ thái độ của người viết.
Phân tích mặt đúng, sai, mặt lợi, hại.
2. Về hình thức:
Bố cục chặt chẽ
Luận điểm rõ ràng, luận cứ xác thực, lập luận phù hợp.
Lời văn chính xác, sinh động.
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
I. Đề bài NL về một sự việc, hiện tượng đời sống:
1. Ví dụ
Đề 1 : Đất nước ta có nhiều tấm gương học sinh nghèo vượt khó, học giỏi. Em hãy trình bày một số tấm gương đó và nêu suy nghĩ của mình.
Vấn đề NL:
- Yêu cầu:
HS nghèo vượt khó
Trình bày tấm gương, nêu suy nghĩ
Đề 2 : Chất độc màu da cam mà đế quốc Mĩ đã rải xuống các cánh rừng miền Nam thời chiến tranh đã để lại di hoạ nặng nề cho hàng chục vạn gia đình. Hàng chục vạn người đã chết. Hàng vạn trẻ em chịu tật nguyền suốt đời. Cả nước đã lập quỹ giúp đỡ các nạn nhân nhằm phần nào cải thiện cuộc sống và xoa dịu nỗi đau của họ. Em hãy nêu suy nghĩ của mình về các sự kiện đó.
Đọc các đề sau và trả lời câu hỏi
Vấn đề NL:
- Yêu cầu:
Cả nuước lập quỹ giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam.
Suy nghĩ về vấn đề đó.
Đề 3 : Trò chơi điện tử là món tiêu khiển hấp dẫn. Nhiều bạn vì mãi chơi mà sao nhãng học tập và còn phạm những sai lầm khác. Hãy nêu ý kiến của em về hiện tượng đó.
Vấn đề NL:
- Yêu cầu:
HS mải chơi điện tử bỏ học nhiều.
Nêu ý kiến về vấn đề đó.
Nguyễn Hiền nhà rất nghèo, phải xin làm chú tiểu trong chùa. Việc chính là quét lá và dọn dẹp vệ sinh. Nhưng cậu rất thông minh và ham học . Những buổi thầy giảng kinh, cậu đều nép bên cửa lắng nghe, rồi chỗ nào chưa hiểu, cậu hỏi thầy giảng thêm. Thấy Nguyễn Hiền thông minh, mau hiểu, thầy dạy cho cậu học chữ. Không có giấy, Nguyễn Hiền lấy lá để viết chữ, rồi lấy que tre xâu thành từng xâu ghim xuống đất. Mỗi ghim là một bài.
Một hôm Nguyễn Hiền xin thầy cho đi thi . Thầy ngạc nhiên bảo :
- Con đã học được bao nhiêu mà dám thi thố với thiên hạ ?
- Con xin thi thử xem sức học của mình đến đâu .
Năm ấy, Nguyễn Hiền đã đỗ trạng nguyên . Vua trần cho Nguyễn Hiền còn nhỏ quá, mới 12 tuổi, nên không bổ dụng.
Một thời gian sau , vua có việc tiếp sứ giả nước ngoài, cho gọi Nguyễn Hiền về triều. Nguyễn Hiền bảo :
- Đón Trạng nguyên mà không có võng lọng sao ? Ông về tâu với vua xin cho đầy đủ nghi thức .
Vua đành cho các quan mang võng lọng rước quan Trạng tí hon về kinh.
(Theo Cửu Thọ, Một trăm gương tốt thiếu nhi Việt Nam,NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh, 1999)
Đề 4 : Đọc mẩu chuyện sau đây và nêu những nhận xét , suy nghĩ của em về con người và thái độ học tập của nhân vật.
Thông qua câu chuyện,
nêu suy nghĩ, nhận xét của mình.
a) Giống nhau:
Nêu rõ sự việc, hiện tượng đời sống cần nghị luận :
+ Đ1: Học sinh nghèo vượt khó học giỏi.
+ Đ2: Tác hại của chất độc màu da cam và hành động xoa dịu nỗi đau da cam
+ Đ3: Hs mê chơi điện tử.
+ Đ4: Con người và thái độ học tập của Nguyễn Hiền.
Định hướng đánh giá sự việc, hiện tượng trong đời sống: ( Tiêu cực, tích cực)
Mệnh lệnh trong đề thường là: “Nêu suy nghĩ của mình”, “nêu nhận xét”, “nêu ý kiến”, “thái độ của em”...
I. Đề bài NL về một sự việc, hiện tượng đời sống:
1. Ví dụ
* Điểm khác: Đề 4 khác so với đề 1, 2, 3 :
Đuưa ra câu chuyện yêu cầu nhận xét, đánh giá về câu chuyện đó.
Vấn đề đưuợc nêu ra gián tiếp thông qua câu chuyện đó là việc tự học.
Đề 1, 2, 3 nêu vấn đề trực tiếp.
* Đề bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng có mấy điểm cần lưu ý là:
- Có sự việc, hiện tượng tốt cần ca ngợi, biểu dương.
- Có sự việc, hiện tượng xấu cần lưu ý, phê phán, nhắc nhở.
- Có đề cung cấp sẵn một sự việc, hiện tượng dưới dạng một truyện kể, một mẩu tin để người làm bài sử dụng; có đề không cung cấp nội dung sẵn, mà chỉ gọi tên để người làm bài phải trình bày, mô tả sự việc hiện tượng đó.
- Câu lệnh trong đề thường là: “Nêu suy nghĩ của mình”, “nêu nhận xét”, “nêu ý kiến”, “thái độ của em”...
b. Ra đề:
Đề bài 2:
Bạn có suy nghĩ gì về hiện tượng rác thải ở địa phương mình hiện nay.
Đề bài 1:
Hiện nay trên các tuyến đường giao thông có nhiều thanh niên điều khiển xe máy thường lạng lách đánh võng, phóng nhanh vượt ẩu, không đội mũ bảo hiểm và gây ra nhiều tai nạn đáng tiếc. Bạn có suy nghĩ gì về hiện tượng trên.
II. Cách làm bài văn NL về 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
* Đề bài:
Cho đề bài:
Báo đưa tin: “Bạn Phạm Văn Nghĩa, học sinh lớp 7 trường THCS Bắc Sơn, quận Gò Vấp, nhà ở Hóc Môn. Nghĩa thường ra đồng giúp mẹ trồng trọt.
Một hôm, mẹ thấy Nghĩa cầm tờ giấy hứng cái gì, mẹ hỏi: “Con làm gì đấy?”. Nghĩa trả lời: “Con thụ phấn cho bắp”. Vụ ấy ruộng bắp nhà Nghĩa năng suất cao hơn mọi năm.
Ở nhà Nghĩa còn nuôi gà, nuôi heo. Em còn làm một cái tời để mẹ kéo nước cho đỡ mệt.
Thành đoàn TP.HCM đã phát động phong trào “Học tập Phạm Văn Nghĩa”. Phong trào ấy được các bạn hs nhiệt liệt hưởng ứng”.
Em hãy nêu suy nghĩ của mình về hiện tượng ấy.
1. Tìm hiểu đề và tìm ý:
b. Tìm ý:
a. Tìm hiểu đề
Thể loại:
NDNL:
- Yêu cầu:
- Việc làm của Nghĩa chứng tỏ:
II. Cách làm bài văn NL về 1 sự việc, hiện tượng đời sống:
* Đề bài:
NL về một sự việc, hiện tượng đời sống
tấm gương Phan Văn Nghĩa
nêu suy nghĩ...
- Việc làm không khó  mọi người đều làm được để đời sống bớt khó khăn, phát triển kinh tế gia đình, t/cảm gia đình..
học k/hợp với hành; sáng tạo trong lao động, sự chăm chỉ, lòng yêu thương, giúp đỡ mẹ...
- Thành đoàn.....phát động phong trào học tập bạn Nghĩa vì:
+) Việc làm nhỏ  ý nghĩa lớn
+) Nhân rộng  học tập
2. Lập dàn ý:
a. Mở bài:
Giới thiệu hiện tượng Phạm Văn Nghĩa.
- Nêu nhận định: đây là tấm gương tiêu biểu về một học sinh chăm học, yêu quý cha mẹ.
b. Thân bài:
Những biểu hiện về việc làm của Nghĩa:
+ Khi ra đồng làm việc
+ Lúc ở nhà
Phân tích ý nghĩa về những việc làm của Phạm Văn Nghĩa:
+ Là người thương mẹ.
+ Là người biết kết hợp giữa học với hành.
+ Là người sáng tạo.
b. Thân bài:
Những biểu hiện về việc làm của Nghĩa:
+ Khi ra đồng làm việc
+ Lúc ở nhà
Phân tích ý nghĩa về những việc làm của Phạm Văn Nghĩa:
+ Là người thương mẹ.
+ Là người biết kết hợp giữa học với hành.
+ Là người sáng tạo.
- Đánh giá việc làm của Phạm Văn Nghĩa:
+ Là tấm gương sáng để chúng ta học tập.
+ Mọi HS cần biết yêu thương cha mẹ, sáng tạo trong học tập và lao động.
Nêu ý nghĩa của việc phát động phong trào học tập Phạm Văn Nghĩa.
+ Để nhân rộng những tấm gương người tốt, việc tốt.
c. Kết bài:
- Nêu ý nghĩa giáo dục của tấm gương Phạm Văn Nghĩa.
- Rút ra bài học cho bản thân.
3. Viết bài:
a. Viết đoạn MB : (Có những cách mở bài như thế nào cho văn nghị luận ?)
- Mở bài có thể bằng nhiều cách :
- Trực tiếp hoặc gián tiếp nêu vấn đề.
Mượn cách dẫn từ chung đến riêng để nêu vấn đề.
- Dùng phép đối lập tương phản hoặc tương đồng, phép so sánh… để nêu vấn đề.
b.Viết phần thân bài : cần chú ý những gì?
- Phân tích, đánh giá về sự việc, hiện tượng; nêu ý nghĩa của vấn đề …
- Đề bài yêu cầu “ nêu suy nghĩ của mình về hiện tượng ấy”, vì vậy cần thể hiện được những suy nghĩ riêng của em trong bài làm
. Viết đoạn KB : (Có những cách kết bài như thế nào cho văn nghị luận ?)
Kết bài theo lối tóm lượt.
- Kết bài theo lối khẳng định, nhấn mạnh.
- Kết bài theo lối mở rộng, nâng cao…
Tham kh?o: Vào đề bằng phản đề
ở đâu đó, rất nhiều nơi trong trưuờng học nhiều bạn học sinh ham chơi, lưuời học, ý thức kém nhuưng vẫn có nhiều bạn tuổi nhỏ mà chí lớn: chăm học, chăm làm, yêu thưuơng cha mẹ. Và tiêu biểu phải kể đến đó là bạn Phạm Văn Nghĩa là tấm gưuơng mà Thành Đoàn TP Hồ Chí Minh vừa phát động phong trào học tập và làm theo tấm gưuơng bạn Nghĩa.
III. Luyện tập
Đề bài: Môi trường đang kêu cứu vì sự ô nhiễm và sự huỷ diệt
Em hãy trình bày suy nghĩ của mình về thực trạng môi trường hiện nay và trách nhiệm của bản thân.
Một số hình ảnh về môi trường hiện nay
Một số hoạt động bảo vệ môi trường
Một số hoạt động bảo vệ môi trường
Thảo luận nhóm: 5 phút
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3,4
Nhóm 5,6
Xác định những nội dung chính trong phần tìm hiểu đề?
Xác định những ý cơ bản cần triển khai?
Thực trạng môi trường hiện nay, Hậu quả?
Nguyên nhân và trách nhiệm của bản thân trước hiện tượng ô nhiễm môi trường?
a/ Tìm hiểu đề, tìm ý
* Tìm hiểu đề:
- Vấn đề nghị luận: Ô nhiễm môi trường và trách nhiệm của bản thân.
- Thao tác nghị luận: Giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận
- Tư liệu: Thực tế đời sống, sách báo…
* Tìm ý
- Môi trường là gì?
- Thực trạng của môi trường hiện nay
- Hậu quả việc ô nhiễm môi trường
- Nguyên nhân dẫn đến việc ô nhiễm môi trường
- Trách nhiệm của bản thân
b/ Lập dàn ý
* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận
* Thân bài:
- Giải thích: “ Môi trường” là tổ hợp các yếu tố khí hậu, sinh thái, xã hội, thổ nhưỡng… tồn tại xung quanh ta. Môi trường có vai trò quan trọng đối với sự sống .


- Thực trạng môi trường hiện nay:
Ô nhiễm, huỷ diệt

+ Chặt phá rừng, khai thác gỗ bừa bãi, săn bắt động vật quý hiếm.
+ Nhà máy, cơ sở sản xuất thải chất độc không qua xử lí ra môi trường.
+ Rác thải sinh hoạt, rác thải y tế vứt bừa bãi, chưa có biện pháp xử lí hữu hiệu.
+ Tốc độ đô thị hoá nhanh, thiếu đồng bộ, tiến độ thi công chậm chạp, hồ ao ruộng vườn bị vùi lấp.
+ Nông thôn: sử dụng phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật chưa khoa học thiếu hiểu biết…
- Hậu quả
+ Thiên tai: trái đất nóng lên, băng tan gây lũ lụt, hạn hán, cháy rừng…
+ Bệnh dịch phát triển, các làng ung thư xuất hiện ngày càng nhiều
+ Không khí bị ô nhiễm, tầng ô zôn bị phá huỷ. Nguồn đất và nguồn nước bị ô nhiễm, sự sống đang bị huỷ diệt
….
- Nguyên nhân

+ Khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên không đúng cách.
+ Thiếu hiểu biết khoa học đời sống.
+ Thiếu ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường…
- Trách nhiệm của bản thân
+ Thực hiện tốt chủ trương chính sách của Nhà nước ( trồng cây gây rừng, phân loại xử lí rác thải, tiết kiệm nước sạch, …)
+ Phát hiện ngăn chặn các hành vi phá hoại môi trường
+ Tích cực tham gia vệ sinh môi trường
+ Tạo ra không gian Xanh- Sạch- Đẹp…
* Kết bài: Khẳng định vai trò quan trọng của môi trường, ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường.
I/ ĐỀ BÀI NL VỀ MỘT SỰ VIỆC HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
1/ Tìm hiểu các đề bài:
Đề bài gồm có 2 phần:
-Nêu sự việc hiện tượng và yêu cầu làm bài.
-Sự việc hiện tượng là vấn đề để người làm bài nêu suy nghĩ, ý kiến của mình.
2/ Kết luận: Mỗi đề đều nêu lên một sự việc hoặc hiện tượng trong đời sống và yêu cầu người viết phân tích sự việc hiện tượng , nêu suy nghĩ của mình.
II/ CÁCH LÀM BÀI NL…
1/ Có 4 bước : -Tìm hiểu đề, tìm ý; - Lập dàn ý; - Viết bài; - Đọc lại,sửa chữa
2/ Kết luận : Ghi nhớ
III/ LUYỆN TẬP
Lập dàn ý cho đề 4
1.MB : Giới thiệu chung về Nguyễn Hiền, một tấm gương vượt khó học giỏi.
2.TB :
* Nhận xét về nhân vật :
- Hoàn cảnh của Nguyễn Hiền.
- Tinh thần ham học tập, vượt khó .
- Ý thức tự trọng .
- Kết quả sự thành đạt của ông.
*Suy nghĩ về nhân vật :
- Là một hiện tượng xuất chúng hiếm có…
- Là tấm gương sáng ngời vượt khó học giỏi, đỗ đạt cao.
3. KB :- Khẳng định tấm gương Trạng Hiền trong truyền thống hiếu học của dân tộc.
( Học tập tấm gương của Nguyễn Hiền ) Rút bài học cho bản thân: biết vượt khó, có ý chí vươn lên, chủ động sáng tạo và tự tin trong việc học của mình .