(Bảo kính cảnh giới – bài 43) Nguyễn Trãi
Tác giả: Nguyễn Trãi(1380 – 1442)
Tác giả Nguyễn Trãi (1380-1442)
1. Tập thơ Quốc âm thi tập:
- Tập thơ Nôm: 254 bài, đánh dấu sự phát triển của thơ tiếng Việt.
- Về nội dung: Vẻ đẹp con người Nguyễn Trãi...
- Về nghệ thuật: Thơ Nôm Đường luật với các câu thơ lục ngôn.
I. Giới thiệu chung:
* Quốc âm thi tập gồm 4 phần: Vô đề, Môn thì lệnh, Môn hoa mộc, Môn cầm thú.
( Bảo kính cảnh giới, bài 43 - Nguyễn Trãi)
Hỏi: Căn cứ vào phần tiểu dẫn SGK , em hãy nêu những nét chính về tập thơ Quốc âm thi tập?
2. Bài thơ Cảnh ngày hè:
a. Xuất xứ:
Bài thơ số 43 trong mục Bảo kính cảnh giới ? phần Vô đề

b. Nhan đề: Cảnh ngày hè
- nội dung bài thơ nghiêng về bức tranh cuộc sống.
c. Bố cục:
- 6 câu đầu: Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống.
- 2 câu cuối: Khát vọng của nhà thơ.
3. Đọc và tìm hiểu chú thích:
Đọc:
Chú thích:
( Bảo kính cảnh giới, bài 43 ) - Nguyễn Trãi
I. Giới thiệu chung:
(2 phần)
Hỏi: Hãy nêu xuất xứ bài thơ? Nhan đề là Cảnh ngày hè tuy nhiên nội dung thiên về bức tranh gì?
II. D?C - HI?U:
II. D?C - HI?U:
1. Bức tranh thiên nhiên, cuộc sống:
a. Bức tranh ngày hè :
- Đường nét, màu sắc:
“Hoè lục đùn đùn tán rợp giương
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”
 Hoa sen hồng dưới ao đang toả ngát mùi hương, sức sống không dừng lại
 H/ảnh cây hoè: xanh lục, kết hợp cây lựu bên hiên nhà trổ ra những bông hoa màu đỏ thắm
=> Bức tranh thiên nhiên sinh động, d?y s?c s?ng
a. Bức tranh ngày hè :
+ Cách ngắt nhịp:
 Không theo nhịp thơ Đường luật, gợi sự chú ý, làm nổi bật bức tranh cảnh ngày hè
+ Các động từ mạnh: “đùn đùn, giương, phun”
=> Thiên nhiên, cảnh vật ở vào thời điểm cuối ngày; nhưng sự sống thì không dừng lại. Cú cỏi gỡ thụi thỳc t? bờn trong , ?a cang, tr�n d?y,...ph?i dựn ra, phun ra,...
a. Bức tranh ngày hè :
“Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”
 Diễn tả trạng thái ứa căng, tràn đầy, không kìm lại được,... thể hiện sức sống tràn đầy của cảnh vật
+ Thời gian: lầu tịch dương -> cuối ngày
3/4
}
b. Cu?c s?ng sinh ho?t:
b. Cu?c s?ng sinh ho?t:
“Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”
- Lao xao chợ cá: âm thanh vọng lại từ phía chợ cá của làng chài
- Dắng dỏi cầm ve: tiếng ve râm rang trong chiều tà như tiếng đàn lãnh lót vang dội lên
 Âm thanh đặc trưng của làng chài với cuộc sống vui tươi, thanh bình
 Âm thanh đặc trưng của ngày hè, cảnh vật như rộn lên sự sống, niềm vui
=>Tóm lại: Bức tranh mùa hè sinh động và tràn đầy sức sống: có sự kết hợp của đường nét, màu sắc, âm thanh, con người và cuộc sống
=> Bức tranh mùa hè sinh động và tràn đầy sức sống: có sự kết hợp của đường nét, màu sắc, âm thanh, con người và cuộc sống
Hỏi: Qua bức tranh thiên nhiên cảnh vật tràn đầy sức sống, ta cảm nhận được sự giao cảm của nhà thơ đối với cảnh vật như thế nào?
2. Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi:
- Tình yêu thiên nhiên tha thiết của Nguyễn Trãi:
? Tâm hồn tinh tế, giao cảm mạnh mẽ với cảnh vật.
a. Tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời và cuộc sống:
- Hoàn cảnh của nhà thơ:
“Rồi, hóng mát thuở ngày trường”
+ “Rồi”: rảnh rỗi; hóng mát: dạo chơi để tâm hồn thanh thản
+ “Thuở ngày trường”: ngày rộng tháng dài
 Hoàn cảnh hiếm hoi, bất đắt dĩ của nhà thơ
+ Bức tranh ngày hè được đón nhận bằng nhiều giác quan
+ Cảnh vật thanh bình, yên vui, ...
 Cội nguồn sâu xa của tình yêu thiên nhiên đó là tấm lòng thiết tha yêu đời, yêu cuộc sống của tác giả...
b. Tấm lòng ưu ái với dân, với nước:
 C©u kÕt ( c©u lôc ng«n ) ngắn gọn: thÓ hiÖn sù dån nÐn c¶m xóc cña c¶ bµi
Điểm kết tụ của hồn thơ ức Trai không phải ở thiên nhiên, tạo vật mà chính là ở con người, ở người dân.
- “Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng”
 N.Trãi mơ đến cây đàn kì diệu của vua Thuấn ngày xưa gảy lên khúc Nam phong để ca ngợi cảnh: dân giàu đủ, ấm no hạnh phúc
- “Dân giàu đủ khắp đòi phương”
Nguyễn Trãi ước mong cho dân được ấm no hạnh phúc “dân giàu đủ” và đó là phải hạnh phúc của mọi người, mọi nơi “khắp đòi phương”-> Lí tường này của Nguyễn Trãi cho đến hôm nay vẫn mang ý nghĩa thẫm mĩ và giá trị nhân văn sâu sắc
Hỏi: Theo các em thì điểm kết tụ của hồn thơ Ức Trai ở thiên nhiên hay ở con người ? Vì sao?
Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông.
( Thuật hứng - bài 2 )
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quõn di?u ph?t tru?c lo tr? b?o
( Cáo bình Ngô)
III. Tổng kết:
1. Nội dung:
- Bài thơ là bức tranh ngày hè đẹp, sinh động và đầy sức sống.
- Qua bức tranh thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi.
2. Nghệ thuật:
- Bài thơ vừa mang nét trang trọng cổ điển vừa bình dị, tự nhiên.
- Sử dụng các câu thơ lục ngôn.
3. Ghi nhớ: SGK
1. Nắm được bức tranh mùa hè sinh động và tràn đầy sức sống được nhà thơ thể hiện trong bài thơ
2. Hiểu được tấm lòng của Nguyễn Trãi đối với dân với nước.
3. Hình thức đặc biệt của câu thơ 1 và 8 thể hiện được tâm trạng, nỗi niềm của nhà thơ.
Khu đền thờ Nguyễn Trãi ở Côn Sơn
Câu hỏi củng cố:
Câu 1: Từ nào sau đây nói đúng tâm trạng của Nguyễn Trãi trong câu thơ mở đâu bài thơ Cảnh ngày hè?
A. Buồn
B. Chán
C. Vui
D. Thư thái

Câu 2: Cảnh sắc thiên nhiên trong bài thơ là:
Buổi trưa hè nồng nàn rực rỡ
Buổi sáng hè nhẹ nhàng tươi tắn
Buổi chiều hè sinh động, tràn đầy sức sống.
Một đêm hè yên tĩnh thanh bình

Câu hỏi củng cố:
Câu 3: Dòng nào nêu đúng đặc sắc của hai câu thơ: Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ (Nguyễn Trãi) và Đầu tường lửa lựu lập loè đơm bông (Nguyễn Du)?
A. Đều tả cảnh thiên nhiên cùng một thời điểm
B. Đều tập trung miêu tả sắc đỏ của bông hoa lựu
C. Câu thơ của Nguyễn Trãi thiên về động, Nguyễn Du thiên về tĩnh.
D. Câu thơ của Nguyễn Du thiên về tạo hình sắc, Nguyễn Trãi thiên về tả sức sống.

Câu 4: Câu thơ lục ngôn cuối bài thơ có ý nghĩa gi?
A Tạo giai điều hài hoà, êm ái.
B. Tạo nhịp điệu mạnh mẽ, gấp gáp
C. Ngắn gọn dồn nén cảm xúc
D. Dãn nhịp cho dòng thơ

Soạn bài theo câu hỏi Hướng dẫn của SGK